اقوام و عشایر شاخص در عربستان سعودی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۳

2025-08-22T09:43:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۳
خط ۱۱۴:		خط ۱۱۴:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	اکبر بیرامی		اکبر بیرامی
			[[رده:گروه های قومی و نژادی]]

Hamidian: /* چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن */

2025-08-22T09:35:26Z

چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۵
خط ۹۷:		خط ۹۷:
	پادشاهی [[عربستان سعودی]]، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن [[عربستان سعودی\|عربستان]] و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که [[عربستان سعودی\|عربستان]] در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت [[قطر]] بهره برده است<ref>العربی الجديد، ورقه القبائل... سلاح سعودی قديم جديد فی الخليج؛ العربی الجدید، ( 28 سپتامبر 2017) قابل بازیابی از [https://www.alaraby.co.uk/%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC https://www.alaraby.co.uk]</ref>.		پادشاهی [[عربستان سعودی]]، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن [[عربستان سعودی\|عربستان]] و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که [[عربستان سعودی\|عربستان]] در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت [[قطر]] بهره برده است<ref>العربی الجديد، ورقه القبائل... سلاح سعودی قديم جديد فی الخليج؛ العربی الجدید، ( 28 سپتامبر 2017) قابل بازیابی از [https://www.alaraby.co.uk/%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC https://www.alaraby.co.uk]</ref>.

	از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در [[عربستان سعودی]]، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی [[عربستان سعودی]] زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند. و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در [[عربستان سعودی\|عربستان]] رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند<ref>ویکی پدیا عربی ، البدون فی السعودیه، قابل دسترسی از		از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در [[عربستان سعودی]]، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی [[عربستان سعودی]] زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در [[عربستان سعودی\|عربستان]] رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند<ref>ویکی پدیا عربی ، البدون فی السعودیه، قابل دسترسی از

	https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9</ref>. حکومت [[عربستان سعودی]] برای حل این بحران اجتماعی تلاش مستمری دارد، زیرا با وقوع هر ساله‌ی حج در این کشور، این پدیده باز زایی می‌شود<ref>گزارش دلیل السعودیه، ( 3 ژوئن 2024) قابل بازیابی از https://www.dlel-saudia.com/news440738.html</ref>.		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9</ref>. حکومت [[عربستان سعودی]] برای حل این بحران اجتماعی تلاش مستمری دارد، زیرا با وقوع هر ساله‌ی حج در این کشور، این پدیده باز زایی می‌شود<ref>گزارش دلیل السعودیه، ( 3 ژوئن 2024) قابل بازیابی از https://www.dlel-saudia.com/news440738.html</ref>.
خط ۱۰۶:		خط ۱۰۶:
	چشم‌انداز ۲۰۳۰ [[عربستان سعودی]]، طرحی برای دوران پس از نفت پادشاهی [[عربستان سعودی]] است که در ۲۵ آوریل ۲۰۱۶ میلادی اعلام شد و همزمان با تاریخ تعیین‌شده برای اعلام پایان تحویل ۸۰ پروژه دولتی عظیم است که هزینه هر یک از آنها حداقل ۳.۷ میلیارد ریال و حداکثر ۲۰ میلیارد ریال، مانند پروژه متروی ریاض، است. این طرح در سال 2016 مورد موافقت قرار گرفت. از جمله پروژه‌های این چشم‌انداز، توسعه‌ی امکانات مسکونی و رفاهی برای شهروندان عربستانی به ویژه مناطق محروم همانند بادیه‌نشینان است. هرچند در این چشم‌انداز صراحتی برای عشایر و بوادی‌نشینان و اقوام نیامده اما طرح‌های کلی اعم از آموزش، بهداشت، مسکن و رسیدگی به امور هویتی و تابعیتی، درصدد سامان‌دهی به عشایر و اقوام و قبایل [[عربستان سعودی\|عربستان]] است<ref>سند چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی؛ قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.vision2030.gov.sa/media/5ptbkbxn/saudi_vision2030_ar.pdf</ref>.		چشم‌انداز ۲۰۳۰ [[عربستان سعودی]]، طرحی برای دوران پس از نفت پادشاهی [[عربستان سعودی]] است که در ۲۵ آوریل ۲۰۱۶ میلادی اعلام شد و همزمان با تاریخ تعیین‌شده برای اعلام پایان تحویل ۸۰ پروژه دولتی عظیم است که هزینه هر یک از آنها حداقل ۳.۷ میلیارد ریال و حداکثر ۲۰ میلیارد ریال، مانند پروژه متروی ریاض، است. این طرح در سال 2016 مورد موافقت قرار گرفت. از جمله پروژه‌های این چشم‌انداز، توسعه‌ی امکانات مسکونی و رفاهی برای شهروندان عربستانی به ویژه مناطق محروم همانند بادیه‌نشینان است. هرچند در این چشم‌انداز صراحتی برای عشایر و بوادی‌نشینان و اقوام نیامده اما طرح‌های کلی اعم از آموزش، بهداشت، مسکن و رسیدگی به امور هویتی و تابعیتی، درصدد سامان‌دهی به عشایر و اقوام و قبایل [[عربستان سعودی\|عربستان]] است<ref>سند چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی؛ قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.vision2030.gov.sa/media/5ptbkbxn/saudi_vision2030_ar.pdf</ref>.

	نیز نگاه کنید به		== نیز نگاه کنید به ==
			[[اقوام و قبایل مالی]]؛ [[اقوام و قبایل سیرالئون]]؛ [[گروه های قومی اتیوپی]]؛ [[اقوام و قبایل زیمبابوه]]؛ [[گروه های قومی اسپانیا]]؛ [[گروه های قومی قزاقستان]]؛ [[ساختار قومی جمعیت بنگلادش]]؛ [[نژادها و اقوام سریلانکا]]؛ [[گروهای قومی و نژادی در تاجیکستان]]؛ [[اقلیت های قومی سوریه]]؛ [[نژادهای آرژانتین]]؛ [[اقوام و نژادهای اردن]]؛ [[نژاد در اسپانیا]]؛ [[نژادها در زیمبابوه]]؛ [[اقوام و نژادهای سودان]]؛ [[نژاد در کوبا]]؛ [[نژاد در ژاپن]]؛ [[نژاد افغانستان]]؛ [[نژاد در سنگال]]؛ [[نژادها و اقوام قزاقستان]]

	== کتابشناسی ==		== کتابشناسی ==

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۳

2025-08-22T09:33:37Z

نمایش تغییرات

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵

2025-08-22T09:25:47Z

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۳

2025-08-22T09:23:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۳
خط ۱:		خط ۱:

	عربستان سعودی (در ادبیات رسمی: پادشاهی عربی سعودی) کشوری عربی است و بزرگترین کشور خاورمیانه از نظر مساحت به شمار می‌رود. این کشور به طور دقیق در جنوب غربی قاره آسیا واقع شده و بخشِ بیشتر شبه جزیره عربستان را تشکیل می‌دهد و مساحت آن حدود دو میلیون کیلومتر مربع است. از شمال با جمهوری عراق و ~~اردن،~~ از شمال شرقی با کویت، از شرق با قطر و امارات متحده عربی به همراه پادشاهی بحرین که از طریق پل ملک فهد واقع بر آب‌های خلیج فارس به عربستان سعودی پیوند است، از جنوب با یمن و از جنوب شرقی با پادشاهی عمان هم‌مرز است. این کشور از سمت غرب با دریای سرخ هم مرز است. بدنه اصلی جامعه عربستان را عشایر ساکن این کشور شکل می‌دهد. بایستی دانست که کشور عربستان در احاطه تبعه خارجی قرار گرفته است و بیش از 40 درصد جامعه عربستان را تبعه خارجی شکل داده‌اند و 60درصد مابقی اصالت عربستانی دارند<ref name=":0">خبرگزاری ایرنا(1402)، 41.7 % عربستانی‌ها، تبعه خارجی هستند. (12 خرداد)، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/85129245</ref> و جامعه‌ی عشایر سعودی، تشکیل دهنده‌ی بخشی از این 60 درصد است.		[[عربستان سعودی]] (در ادبیات رسمی: پادشاهی عربی سعودی) کشوری عربی است و بزرگترین کشور خاورمیانه از نظر مساحت به شمار می‌رود. این کشور به طور دقیق در جنوب غربی قاره آسیا واقع شده و بخشِ بیشتر [[عربستان سعودی\|شبه جزیره عربستان]] را تشکیل می‌دهد و مساحت آن حدود دو میلیون کیلومتر مربع است. از شمال با جمهوری [[عراق]] و [[اردن]]، از شمال شرقی با کویت، از شرق با [[قطر]] و [[امارات متحده عربی]] به همراه پادشاهی بحرین که از طریق پل ملک فهد واقع بر آب‌های خلیج فارس به [[عربستان سعودی]] پیوند است، از جنوب با [[یمن]] و از جنوب شرقی با پادشاهی عمان هم‌مرز است. این کشور از سمت غرب با دریای سرخ هم مرز است. بدنه اصلی جامعه [[عربستان سعودی\|عربستان]] را عشایر ساکن این کشور شکل می‌دهد. بایستی دانست که [[عربستان سعودی\|کشور عربستان]] در احاطه تبعه خارجی قرار گرفته است و بیش از 40 درصد جامعه [[عربستان سعودی\|عربستان]] را تبعه خارجی شکل داده‌اند و 60درصد مابقی اصالت عربستانی دارند<ref name=":0">خبرگزاری ایرنا(1402)، 41.7 % عربستانی‌ها، تبعه خارجی هستند. (12 خرداد)، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/85129245</ref> و جامعه‌ی عشایر سعودی، تشکیل دهنده‌ی بخشی از این 60 درصد است.

	=== تعداد قبایل و عشایر سعودی و پراکندگی آنان ===		=== تعداد قبایل و عشایر سعودی و پراکندگی آنان ===
	هیچ آمار رسمی تفکیکی بر پایه سرشماری اعضای عشایر در عربستان سعودی وجود ندارد؛ با این وجود مستنداتی وجود دارد که بتوان نسبت به آمار و ارقام عشایر عربستان ~~سعودی،~~ اطلاعاتی به دست آورد. بر پایه تفکیک قحطانی و عدنانی، عشایر نیمه‌ی شمالی ~~عربستان،~~ عموماً عدنانی و عشایر نیمه‌ی جنوبی، قحطانی برشمرده می‌شوند.در این کشور بیش از 72 قبیله سرشناس وجود دارد<ref name=":0" /><ref name=":1">الحاکم، أكبر القبائل السعوديه، تعرف عليها، ( 19 اکتبر 2020) قابل بازیابی از		هیچ آمار رسمی تفکیکی بر پایه سرشماری اعضای عشایر در [[عربستان سعودی]] وجود ندارد؛ با این وجود مستنداتی وجود دارد که بتوان نسبت به آمار و ارقام عشایر [[عربستان سعودی]]، اطلاعاتی به دست آورد. بر پایه تفکیک قحطانی و عدنانی، عشایر نیمه‌ی شمالی [[عربستان سعودی\|عربستان]]، عموماً عدنانی و عشایر نیمه‌ی جنوبی، قحطانی برشمرده می‌شوند.در این کشور بیش از 72 قبیله سرشناس وجود دارد<ref name=":0" /><ref name=":1">الحاکم، أكبر القبائل السعوديه، تعرف عليها، ( 19 اکتبر 2020) قابل بازیابی از

	https://alhakim.net/27437</ref>. از شمال تا جنوب عربستان ~~سعودی،~~ محل زندگی عشایر است و این گونه نیست که تنها بخشی از جغرافیای ~~عربستان،~~ بوم عشایر باشد. با توجه به فراوانی اعداد و اسامی قبایل سعودی، تنها پنج قبیله بزرگ‌تر را معرفی نموده و به ذکر اسامی دیگر قبایل بسنده می‌کنیم.		https://alhakim.net/27437</ref>. از شمال تا جنوب [[عربستان سعودی]]، محل زندگی عشایر است و این گونه نیست که تنها بخشی از [[جغرافیای انسانی عربستان سعودی\|جغرافیای عربستان]]، بوم عشایر باشد. با توجه به فراوانی اعداد و اسامی قبایل سعودی، تنها پنج قبیله بزرگ‌تر را معرفی نموده و به ذکر اسامی دیگر قبایل بسنده می‌کنیم.

	بزرگترین قبیله در عربستان ~~سعودی،~~ "قبیله عنزه" است که ریشه آن به منطقه نجد باز می‌گردد. این قبیله به شاخه‌ها و تیره‌های متعددی تقسیم می‌شود و همین امر باعث شده است که به عنوان بزرگترین قبیله در پادشاهی عربستان ~~سعودی،~~ جایگاه پیشرو را به خود اختصاص دهد. "قبیله عنزه" از تاریخ غنی و سازمان اجتماعی دقیقی برخوردار است که به مجموعه‌ای از بخش‌ها و شاخه‌ها تقسیم می‌شود<ref name=":1" /><ref name=":2">المدونه العربيه، ترتيب أكبر قبائل السعوديه: قائمه شامله ( 4 ژانویه 2025) قابل بازیابی از[https://blog.ajsrp.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A3%D9%83%D8%A8%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A9/ https://blog.ajsrp.com/9/]</ref>. بوم عنزی‌ها در طول تاریخ شبه جزیره عربی، در شمال عربستان سعودی بوده است<ref name=":3">السياحه بالعربی، كل المعلومات حول قبائل السعوديه وأماكن تواجدها – 26 قبيله، قابل بازیابی از		بزرگترین قبیله در [[عربستان سعودی]]، "قبیله عنزه" است که ریشه آن به منطقه نجد باز می‌گردد. این قبیله به شاخه‌ها و تیره‌های متعددی تقسیم می‌شود و همین امر باعث شده است که به عنوان بزرگترین قبیله در پادشاهی [[عربستان سعودی]]، جایگاه پیشرو را به خود اختصاص دهد. "قبیله عنزه" از تاریخ غنی و سازمان اجتماعی دقیقی برخوردار است که به مجموعه‌ای از بخش‌ها و شاخه‌ها تقسیم می‌شود<ref name=":1" /><ref name=":2">المدونه العربيه، ترتيب أكبر قبائل السعوديه: قائمه شامله ( 4 ژانویه 2025) قابل بازیابی از[https://blog.ajsrp.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A3%D9%83%D8%A8%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A9/ https://blog.ajsrp.com/9/]</ref>. بوم عنزی‌ها در طول تاریخ شبه جزیره عربی، در شمال [[عربستان سعودی]] بوده است<ref name=":3">السياحه بالعربی، كل المعلومات حول قبائل السعوديه وأماكن تواجدها – 26 قبيله، قابل بازیابی از

	https://tourism-ar.com/%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/</ref>. آمار تقریبی قبیله عنزه در ~~عربستان،~~ نزدیک به دو میلیون نفر است و حوزه اصلی زیستی امروزی آنان، استان حفر الباطن، منطقه عرعر ( مرز زمینی عراق-عربستان واقع در شمال عربستان و جنوب عراق)، امارتِ سکاكا و مناطق مرزی شمالی است<ref name=":2" />.		https://tourism-ar.com/%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/</ref>. آمار تقریبی قبیله عنزه در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، نزدیک به دو میلیون نفر است و حوزه اصلی زیستی امروزی آنان، استان حفر الباطن، منطقه عرعر ( مرز زمینی [[عراق]]-[[عربستان سعودی\|عربستان]] واقع در شمال [[عربستان سعودی\|عربستان]] و جنوب [[عراق]])، امارتِ سکاكا و مناطق مرزی شمالی است<ref name=":2" />.

	"قبیله عتیبه"، دومین قبیله بزرگ سعودی، از عتیبه بن هوازن بن منصور مضری سرچشمه می‌گیرد و به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از قبیله عنزه، شامل بخش‌ها و شاخه‌های متعددی است که در آن قرار می‌گیرند و تفرق و انشعابی را که این قبیله باستانی به آن مشهور است، تجسم می‌بخشد<ref name=":1" />. عتیبی‌ها اغلب در بخش میانی عربستان سعودی سکونت داشته‌اند<ref name=":3" />. آمار آنان نیز نزدیک به دو میلیون نفر است<ref name=":2" />.		"قبیله عتیبه"، دومین قبیله بزرگ سعودی، از عتیبه بن هوازن بن منصور مضری سرچشمه می‌گیرد و به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از قبیله عنزه، شامل بخش‌ها و شاخه‌های متعددی است که در آن قرار می‌گیرند و تفرق و انشعابی را که این قبیله باستانی به آن مشهور است، تجسم می‌بخشد<ref name=":1" />. عتیبی‌ها اغلب در بخش میانی [[عربستان سعودی]] سکونت داشته‌اند<ref name=":3" />. آمار آنان نیز نزدیک به دو میلیون نفر است<ref name=":2" />.

	سومین قبیله بزرگ عربستان ~~سعودی،~~ "قبیله الرشایده" است که آمار آن نزدیک به 1 میلیون و 800 هزار نفر است<ref name=":2" />. این قبیله، مجموعه‌ای بزرگ از افراد مشهور و برجسته در عربستان سعودی را در خود جای داده و نام خود را در عرصه‌های مختلف، مطرح کرده‌اند<ref>سعودی گیتز، من حيث العدد.. هذا ترتيب القبائل في السعوديه،(ب.ت) قابل بازیابی از [https://guide.saudigates.net/%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9/ https://guide.saudigates.net/9/]</ref>.		سومین قبیله بزرگ [[عربستان سعودی]]، "قبیله الرشایده" است که آمار آن نزدیک به 1 میلیون و 800 هزار نفر است<ref name=":2" />. این قبیله، مجموعه‌ای بزرگ از افراد مشهور و برجسته در [[عربستان سعودی]] را در خود جای داده و نام خود را در عرصه‌های مختلف، مطرح کرده‌اند<ref>سعودی گیتز، من حيث العدد.. هذا ترتيب القبائل في السعوديه،(ب.ت) قابل بازیابی از [https://guide.saudigates.net/%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9/ https://guide.saudigates.net/9/]</ref>.

	چهارمین قبیله بزرگ در عربستان، "قبیله شمّر" است که متشکل از حدود یک میلیون و نیم تَن است و این قبیله، اغلب در شمال عربستان پراکندگی دارد<ref name=":2" />. شمّر قبيله‌ای است که در اغلب در منطقه بزرگ حائل قرار دارد و افزون بر عربستان سعودی، در چندین کشور مانند کویت، ~~عراق، سوریه، اردن،~~ عمان و امارات متحده عربی نیز حضور دارد. قبيله شمر از قبيله طيء منشأ گرفته است که در حائل ساکن بودند، و این قبيله به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: عبده، سلم، و زوبع. این قبيله از اتحادهای قبیله‌ای شکل گرفت که در منطقه حائل، به‌خصوص در منطقه‌ای به نام «منطقه الجبلین»، سکونت داشته‌اند. پایتخت آن‌ها شهر حائل در هضبه نجد بوده است. با گذر زمان، نفوذ این اتحاد گسترش یافته و بر بسیاری از مناطق همجوار تسلط پیدا کرد<ref name=":1" />.		چهارمین قبیله بزرگ در عربستان، "قبیله شمّر" است که متشکل از حدود یک میلیون و نیم تَن است و این قبیله، اغلب در شمال عربستان پراکندگی دارد<ref name=":2" />. شمّر قبيله‌ای است که در اغلب در منطقه بزرگ حائل قرار دارد و افزون بر عربستان سعودی، در چندین کشور مانند کویت، [[عراق]]، [[سوریه]]، [[اردن]]، عمان و [[امارات متحده عربی]] نیز حضور دارد. قبيله شمر از قبيله طيء منشأ گرفته است که در حائل ساکن بودند، و این قبيله به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: عبده، سلم، و زوبع. این قبيله از اتحادهای قبیله‌ای شکل گرفت که در منطقه حائل، به‌خصوص در منطقه‌ای به نام «منطقه الجبلین»، سکونت داشته‌اند. پایتخت آن‌ها شهر حائل در هضبه نجد بوده است. با گذر زمان، نفوذ این اتحاد گسترش یافته و بر بسیاری از مناطق همجوار تسلط پیدا کرد<ref name=":1" />.

	پنجمین قبیله بزرگ در عربستان ~~سعودی،~~ "قبیله آل‌مره" است که افراد آن، در جنوب شرقی عربستان سعودی پراکندگی دارند<ref>تداوين، قبيله آل‌مره: تاريخ عريق وامتداد جغرافی واسع، ( ب.ت)؛ قابل بازیابی از [https://tdaween.com/%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%82/ https://tdaween.com/2/]</ref>. از دیگر قبایل پرجمعیت عربستان می‌توان به: دواسر ( ساکن نیمه جنوبی عربستان سعودی)، غامد ( از قبایل بزرگ ساکن منطقه باحه در جنوب عربستان سعودی)، سهول ( از قبایل بزرگ واقع در شرق و میانه عربستان سعودی) بنی‌تمام، ثقیف، سبیع، باهله اشاره نمود.		پنجمین قبیله بزرگ در [[عربستان سعودی]]، "قبیله آل‌مره" است که افراد آن، در جنوب شرقی [[عربستان سعودی]] پراکندگی دارند<ref>تداوين، قبيله آل‌مره: تاريخ عريق وامتداد جغرافی واسع، ( ب.ت)؛ قابل بازیابی از [https://tdaween.com/%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%82/ https://tdaween.com/2/]</ref>. از دیگر قبایل پرجمعیت [[عربستان سعودی\|عربستان]] می‌توان به: دواسر ( ساکن نیمه جنوبی [[عربستان سعودی]])، غامد ( از قبایل بزرگ ساکن منطقه باحه در جنوب [[عربستان سعودی]])، سهول ( از قبایل بزرگ واقع در شرق و میانه [[عربستان سعودی]]) بنی‌تمام، ثقیف، سبیع، باهله اشاره نمود.

	در این میان قبایلی سرشناس با جمعیت کم نیز وجود دارند که شاخه‌ای از قبایل قدیمی‌تر هستند. همانند بنی‌هاشم که به "الأشراف" شهره هستند و پیامبر اسلام و اهل بیت وی، از بنی‌هاشم هستند؛ عربستان همچنان قبایل متمرکز هاشمی را در منطقه قنفذه و لیث و جنوب مکه دارد<ref name=":3" />. همچنین، آل‌سعود که تیره‌ای از بنی‌حنیفه بکریه هستند و شمار آنان به حدود 10 هزار نفر می‌رسد<ref>وبگاه السعودیه وب، أصل آل سعود من أی قبيله العنزه، ( 30 یونیو 2024) قابل بازیابی از https://alsaudiweb.com/news2368169.html</ref> و با این وجود، پادشاهی تمامی مملکت عربی را بر عهده گرفته‌اند و نام این منطقه را به: سعودی نیز تغییر داده اند.		در این میان قبایلی سرشناس با جمعیت کم نیز وجود دارند که شاخه‌ای از قبایل قدیمی‌تر هستند. همانند بنی‌هاشم که به "الأشراف" شهره هستند و پیامبر اسلام و اهل بیت وی، از بنی‌هاشم هستند؛ عربستان همچنان قبایل متمرکز هاشمی را در منطقه قنفذه و لیث و جنوب مکه دارد<ref name=":3" />. همچنین، آل‌سعود که تیره‌ای از بنی‌حنیفه بکریه هستند و شمار آنان به حدود 10 هزار نفر می‌رسد<ref>وبگاه السعودیه وب، أصل آل سعود من أی قبيله العنزه، ( 30 یونیو 2024) قابل بازیابی از https://alsaudiweb.com/news2368169.html</ref> و با این وجود، پادشاهی تمامی مملکت عربی را بر عهده گرفته‌اند و نام این منطقه را به: سعودی نیز تغییر داده اند.

Hamidian: /* چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن */

2025-08-22T09:19:06Z

چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن

نمایش تغییرات

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۶

2025-08-22T09:16:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۶
خط ۹۷:		خط ۹۷:
	پادشاهی عربستان سعودی، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن عربستان و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که عربستان در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت قطر بهره برده است<ref>العربی الجديد، ورقه القبائل... سلاح سعودی قديم جديد فی الخليج؛ العربی الجدید، ( 28 سپتامبر 2017) قابل بازیابی از [https://www.alaraby.co.uk/%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC https://www.alaraby.co.uk]</ref>.		پادشاهی عربستان سعودی، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن عربستان و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که عربستان در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت قطر بهره برده است<ref>العربی الجديد، ورقه القبائل... سلاح سعودی قديم جديد فی الخليج؛ العربی الجدید، ( 28 سپتامبر 2017) قابل بازیابی از [https://www.alaraby.co.uk/%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC https://www.alaraby.co.uk]</ref>.

	از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در عربستان، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در عربستان سعودی، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی عربستان سعودی زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند. و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در عربستان رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند~~.[32]~~		از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در عربستان، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در عربستان سعودی، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی عربستان سعودی زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند. و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در عربستان رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند<ref>ویکی پدیا عربی ، البدون فی السعودیه، قابل دسترسی از

	حکومت عربستان سعودی برای حل این بحران اجتماعی تلاش مستمری دارد، زیرا با وقوع هر ساله‌ی حج در این کشور، این پدیده باز زایی می‌شود.~~[33]~~		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9</ref>. حکومت [[عربستان سعودی]] برای حل این بحران اجتماعی تلاش مستمری دارد، زیرا با وقوع هر ساله‌ی حج در این کشور، این پدیده باز زایی می‌شود<ref>گزارش دلیل السعودیه، ( 3 ژوئن 2024) قابل بازیابی از https://www.dlel-saudia.com/news440738.html</ref>.

	همچنین حکومت عربستان ~~سعودی،~~ تمامی قبایل رسمی ساکن این کشور را کُدگذاری کرده است. به عنوان مثال قبیله دواسر با کد 502، خوالد با کُد 911، شمّر 555 و ... کدگذاری شده‌اند. هدف از این کار، نظام‌بخشی به قبایل و تلاش برای حفظ آمارها است؛ ولی بخشی از مردم عربستان سعودی با این کار مخالف هستند، چراکه اصل این ایده و فکر، بر پایه کدگذاری و شماره‌بندی شتر بوده است و مردم اصیل عربستان این کار را توهین می‌پندارند.~~[34~~]		همچنین حکومت [[عربستان سعودی]]، تمامی قبایل رسمی ساکن این کشور را کُدگذاری کرده است. به عنوان مثال قبیله دواسر با کد 502، خوالد با کُد 911، شمّر 555 و ... کدگذاری شده‌اند. هدف از این کار، نظام‌بخشی به قبایل و تلاش برای حفظ آمارها است؛ ولی بخشی از مردم عربستان سعودی با این کار مخالف هستند، چراکه اصل این ایده و فکر، بر پایه کدگذاری و شماره‌بندی شتر بوده است و مردم اصیل عربستان این کار را توهین می‌پندارند<ref>اللیث، الى ماذا ترمز ارقام القبائل وأسماء القبائل السعودیه الأصیله، (18 اکتبر 2024)، قابل بازیابی از [https://moyu.si/%D8%A7%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84/ https://moyu.si/4/]</ref>.

	=== چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن ===		=== چشم‌انداز 2030 عربستان و جایگاه اقوام و عشایر در آن ===

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۱

2025-08-22T09:11:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۱
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%84%D9%88%D8%A9_%D8%B9%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D8%A9</ref>.		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%84%D9%88%D8%A9_%D8%B9%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D8%A9</ref>.

	در اردن و بخش‌هایی از عربستان، با وجود قوانین دولتی، هنوز در مواردی، خصوصاً در جوامع روستایی و عشایری، جلوة عشائرية به‌عنوان راه‌حلی عرفی در کنار دادگاه رسمی اجرا می‌شود. البته در سال‌های اخیر در اردن بحث‌های زیادی درباره لغو یا محدودسازی آن به‌وجود آمده، چرا که گاهی موجب ظلم به خانواده‌های بی‌گناه می‌شود. دولت عربستان سعودی با تعیین قوانینی پیرامون عشایر و دولت اردن با تلاش مستمر برای حذف جلوه عشائریه درصدد مهار کوچ‌های اجباری از این دست هستند.~~[30]~~		در اردن و بخش‌هایی از عربستان، با وجود قوانین دولتی، هنوز در مواردی، خصوصاً در جوامع روستایی و عشایری، جلوة عشائرية به‌عنوان راه‌حلی عرفی در کنار دادگاه رسمی اجرا می‌شود. البته در سال‌های اخیر در اردن بحث‌های زیادی درباره لغو یا محدودسازی آن به‌وجود آمده، چرا که گاهی موجب ظلم به خانواده‌های بی‌گناه می‌شود. دولت عربستان سعودی با تعیین قوانینی پیرامون عشایر و دولت اردن با تلاش مستمر برای حذف جلوه عشائریه درصدد مهار کوچ‌های اجباری از این دست هستند<ref>اخبار البلد، مفتی المملكه: الجلوه العشائریه لا أصل لها فی الشريعه الإسلاميه، (29 سپتامبر 2021)، قابل بازیابی از https://albaladnews.net/article/310461</ref>.

	=== سیاست‌ها و طرح‌های کلان دولت عربستان سعودی در قبال عشایر و قبایل ===		=== سیاست‌ها و طرح‌های کلان دولت عربستان سعودی در قبال عشایر و قبایل ===
	پادشاهی عربستان سعودی، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن عربستان و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که عربستان در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت قطر بهره برده است.[31]		پادشاهی عربستان سعودی، برای ایجاد اتحاد میان قبایل ساکن عربستان و مرجعیت‌بخشی به آنان تلاش وافری انجام می‌دهد. وبگاه العربی الجدید در گزارشی ادعا نمود که عربستان در دوران تنش با قطر، از اهرم قبایل مشترک میان سعودی و قطر برای ایجاد فشار اجتماعی علیه دولت قطر بهره برده است<ref>العربی الجديد، ورقه القبائل... سلاح سعودی قديم جديد فی الخليج؛ العربی الجدید، ( 28 سپتامبر 2017) قابل بازیابی از [https://www.alaraby.co.uk/%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC https://www.alaraby.co.uk]</ref>.

	از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در عربستان، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در عربستان سعودی، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی عربستان سعودی زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند. و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در عربستان رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند.[32]		از مهم‌ترین بحران‌های مربوط به قبایل در عربستان، ماجرای آوارگان قبایل است. قبایل آواره در عربستان سعودی، یا همانطور که آنها را "البدون" یعنی بدون هویت می‌نامند، گروهی از جامعه هستند که در پادشاهی عربستان سعودی زندگی می‌کنند و تابعیت سعودی را دریافت نکرده‌اند و مسئله آنها به دلیل مشکلاتی که با آن روبرو هستند، یک مسئله انسانی تلقی می‌شود. آنها از بادیه نشینان کوچ نشینی هستند که به دلیل داشتن گوسفند و شتر به کشورهای عربی همسایه نقل مکان می‌کردند و به دنبال مراتع حاصل‌خیز و آب فراوان می‌رفتند و در جنوب و شمال پادشاهی متمرکز بودند و در برخی دیگر از شهرهای پادشاهی پراکنده بودند. و یا آن هایی که به صورت زمینی در ایام حج، به این کشور آمده و پس از اتمام ایام حج به جای کشور خود در آفریقا، نزد فرزندان قبیله‌ی خود در عربستان رفته و نزد آنان پناه گرفته‌اند.[32]

Hamidian در ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۸

2025-08-22T09:08:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۸
خط ۶۷:		خط ۶۷:

	=== کوچ و مهاجرت قبایل عربستان سعودی ===		=== کوچ و مهاجرت قبایل عربستان سعودی ===
	مهاجرت قبایل در عربستان سعودی، به سختی رخ ~~می‌دهد؛~~ به علت آمیختگی فرهنگی میان بوم و قبیله، قبایل علاقه مند هستند در زیستگاه جغرافیی خود بمانند؛ اما عللی مهم همواره آنان را وادار به کوچ کرده است؛ مهم‌ترین علل کوچ و مهاجرت قبیله‌ای در عربستان به شرح زیر است:		مهاجرت قبایل در عربستان سعودی، به سختی رخ می‌دهد، به علت آمیختگی فرهنگی میان بوم و قبیله، قبایل علاقه مند هستند در زیستگاه جغرافیی خود بمانند؛ اما عللی مهم همواره آنان را وادار به کوچ کرده است؛ مهم‌ترین علل کوچ و مهاجرت قبیله‌ای در عربستان به شرح زیر است:

	* خشکسالی؛		* خشکسالی؛
خط ۷۹:		خط ۷۹:
	در "هجرت الرشايده"، این قبیله از سرزمین‌های "حجاز" و "نجد" به مناطق مختلفی، از جمله شرق آفریقا مهاجرت کرد. این هجرت در پی شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی آن دوران صورت گرفت و موجب پراکندگی گسترده این قبیله در سرزمین‌های خارج از شبه‌جزیره شد<ref>ویکی پدیا عربی، هجره الرشايده،قابل بازیابی از		در "هجرت الرشايده"، این قبیله از سرزمین‌های "حجاز" و "نجد" به مناطق مختلفی، از جمله شرق آفریقا مهاجرت کرد. این هجرت در پی شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی آن دوران صورت گرفت و موجب پراکندگی گسترده این قبیله در سرزمین‌های خارج از شبه‌جزیره شد<ref>ویکی پدیا عربی، هجره الرشايده،قابل بازیابی از

	https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A9</ref>.~~[27]~~		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A9</ref>.

	"قبيلة ~~عنزة~~" نیز از قبایل نیرومند و پرنفوذ بود که در مناطق وسیعی از نجد و شمال شبه‌جزیره عربستان سکونت گزید. این قبیله نقش مهمی در تحولات تاریخی منطقه ایفا کرده و حضوری دیرینه و مؤثر در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی عربستان داشته است. این قبیله به علت فشارهای دیگر قبایل و ناتوانی در مهار هجوم قبایل جنوبی تر، به سمت شمال حرکت نمود.~~[28]~~		"قبيلة عنزه" نیز از قبایل نیرومند و پرنفوذ بود که در مناطق وسیعی از نجد و شمال شبه‌جزیره عربستان سکونت گزید. این قبیله نقش مهمی در تحولات تاریخی منطقه ایفا کرده و حضوری دیرینه و مؤثر در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی عربستان داشته است. این قبیله به علت فشارهای دیگر قبایل و ناتوانی در مهار هجوم قبایل جنوبی تر، به سمت شمال حرکت نمود<ref>سلمان الطیب، محمد، كتاب موسوعه القبائل العربيه، فصل: هجره بعض قبائل عنزه من نجد وأسبابها؛ نسخه الکترونیکی المکتبه الشامله، قابل بازیابی از https://shamela.ws/book/897/2760</ref>.

	همچنین "~~قبيلة~~ حرب" در منطقه "حجاز" مستقر شد و به‌مرور در نواحی گسترده‌ای از غرب عربستان گسترش یافت. این قبیله با گسترش جغرافیایی خود، سهم بسزایی در شکل‌گیری بافت جمعیتی و اجتماعی غرب کشور ایفا کرده است.		همچنین "قبيله حرب" در منطقه "حجاز" مستقر شد و به‌مرور در نواحی گسترده‌ای از غرب عربستان گسترش یافت. این قبیله با گسترش جغرافیایی خود، سهم بسزایی در شکل‌گیری بافت جمعیتی و اجتماعی غرب کشور ایفا کرده است. این هجرت‌ها، چه به دلایل اقتصادی، چه سیاسی یا اجتماعی، پایه‌گذار تحولات مهمی در جغرافیای عربی بوده‌اند و نشانه‌ای از پویایی تاریخی قبایل عرب در مواجهه با شرایط گوناگون زمان خود هستند.

	این هجرت‌ها، چه به دلایل اقتصادی، چه سیاسی یا اجتماعی، پایه‌گذار تحولات مهمی در جغرافیای عربی بوده‌اند و نشانه‌ای از پویایی تاریخی قبایل عرب در مواجهه با شرایط گوناگون زمان خود هستند.

	==== قانون جلوه عشائریه ====		==== قانون جلوه عشائریه ====
	اصطلاح "آواره‌سازی عشایری" (به عربی: ~~الجلوة العشائرية~~ ) مفهومی ریشه‌دار در فرهنگ قبیله‌ای عرب، به‌ویژه در عربستان سعودی و اردن است، و به یکی از مجازات‌ها یا راه‌حل‌های عرفی برای حل نزاع‌ها و جرائم سنگین، خصوصاً قتل عمد، اشاره دارد.		اصطلاح "آواره‌سازی عشایری" (به عربی: الجلوه العشائریه) مفهومی ریشه‌دار در فرهنگ قبیله‌ای عرب، به‌ویژه در عربستان سعودی و اردن است، و به یکی از مجازات‌ها یا راه‌حل‌های عرفی برای حل نزاع‌ها و جرائم سنگین، خصوصاً قتل عمد، اشاره دارد.

	جلوه به‌معنای "کوچ اجباری دسته‌جمعی" است. در بافت عشایری، جلوه عشائرية یعنی: مهاجرت اجباری خانواده‌ی قاتل (یا گاهی کل عشیره‌ی او) از منطقه‌ای که در آن قتل رخ داده به منطقه‌ای دیگر، برای مدتی مشخص، تا آرامش اجتماعی و عشایری بازگردد.

	~~هدف~~ از ~~جلوة~~ عشائریه جلوگیری از انتقام عشیره‌ای و انجام خون‌خواهی توسط خانواده مقتول است. همچنین تلاش برای کاهش تنش و درگیری بین دو ~~عشیرهو فراهم~~ کردن فرصت برای رضایت و صلح، یا دیه یا هدنه (آتش‌بس موقت).		جلوه به‌معنای "کوچ اجباری دسته‌جمعی" است. در بافت عشایری، جلوه عشائریه یعنی: مهاجرت اجباری خانواده‌ی قاتل (یا گاهی کل عشیره‌ی او) از منطقه‌ای که در آن قتل رخ داده به منطقه‌ای دیگر، برای مدتی مشخص، تا آرامش اجتماعی و عشایری بازگردد. هدف از جلوه عشائریه جلوگیری از انتقام عشیره‌ای و انجام خون‌خواهی توسط خانواده مقتول است. همچنین تلاش برای کاهش تنش و درگیری بین دو عشیرهو فراهم کردن فرصت برای رضایت و صلح، یا دیه یا هدنه (آتش‌بس موقت). مدت جلوه معمولاً یک تا چند سال است (بسته به عرف قبیله). منطقه‌ای که به آن کوچ می‌کنند باید خارج از مناطق نفوذ عشیره مقتول باشد. جلوه اغلب با وساطت وجهاء، شیوخ قبایل، و لجان إصلاح (کمیته‌های اصلاح‌طلبی عشایری) انجام می‌شود<ref>ویکی پدیا عربی، الجلوه العشائریه، قابل بازیابی از

	~~مدت جلوه معمولاً یک تا چند سال است (بسته به عرف قبیله)~~. ~~منطقه‌ای که به آن کوچ می‌کنند باید خارج از مناطق نفوذ عشیره مقتول باشد~~. ~~جلوه اغلب با وساطت وجهاء، شیوخ قبایل، و لجان إصلاح (کمیته‌های اصلاح‌طلبی عشایری) انجام می‌شود~~.~~[29]~~		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%84%D9%88%D8%A9_%D8%B9%D8%B4%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%D8%A9</ref>.

	در اردن و بخش‌هایی از عربستان، با وجود قوانین دولتی، هنوز در مواردی، خصوصاً در جوامع روستایی و عشایری، جلوة عشائرية به‌عنوان راه‌حلی عرفی در کنار دادگاه رسمی اجرا می‌شود. البته در سال‌های اخیر در اردن بحث‌های زیادی درباره لغو یا محدودسازی آن به‌وجود آمده، چرا که گاهی موجب ظلم به خانواده‌های بی‌گناه می‌شود. دولت عربستان سعودی با تعیین قوانینی پیرامون عشایر و دولت اردن با تلاش مستمر برای حذف جلوه عشائریه درصدد مهار کوچ‌های اجباری از این دست هستند.[30]		در اردن و بخش‌هایی از عربستان، با وجود قوانین دولتی، هنوز در مواردی، خصوصاً در جوامع روستایی و عشایری، جلوة عشائرية به‌عنوان راه‌حلی عرفی در کنار دادگاه رسمی اجرا می‌شود. البته در سال‌های اخیر در اردن بحث‌های زیادی درباره لغو یا محدودسازی آن به‌وجود آمده، چرا که گاهی موجب ظلم به خانواده‌های بی‌گناه می‌شود. دولت عربستان سعودی با تعیین قوانینی پیرامون عشایر و دولت اردن با تلاش مستمر برای حذف جلوه عشائریه درصدد مهار کوچ‌های اجباری از این دست هستند.[30]

Hamidian: /* کوچ و مهاجرت قبایل عربستان سعودی */

2025-08-22T09:03:46Z

کوچ و مهاجرت قبایل عربستان سعودی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	* نفی بلد و تبعید بوده است.		* نفی بلد و تبعید بوده است.

	از جمله این هجرت‌ها، می‌توان به "هجرت ~~بني~~ هلال" اشاره کرد که از معروف‌ترین و گسترده‌ترین هجرت‌های عربی به‌شمار می‌رود. این قبیله در قرن پنجم هجری از شبه‌جزیره عربستان به شمال آفریقا کوچ کرد و در نواحی گسترده‌ای از تونس، الجزایر و مغرب سکونت گزید و تأثیر فرهنگی و لغوی عمیقی بر آن مناطق بر جای نهاد<ref>~~ویکیپدیا~~ عربی، ~~هجرة بني هلال؛~~ قابل ~~دسترسی در~~:		از جمله این هجرت‌ها، می‌توان به "هجرت بنی هلال" اشاره کرد که از معروف‌ترین و گسترده‌ترین هجرت‌های عربی به‌شمار می‌رود. این قبیله در قرن پنجم هجری از شبه‌جزیره عربستان به شمال آفریقا کوچ کرد و در نواحی گسترده‌ای از تونس، الجزایر و مغرب سکونت گزید و تأثیر فرهنگی و لغوی عمیقی بر آن مناطق بر جای نهاد<ref>ویکی پدیا عربی، هجره بنی هلال، قابل بازیابی از https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9_%D8%A8%D9%86%D9%8A_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84</ref>.

	~~<nowiki>https://ar.wikipedia~~.~~org/wiki/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9_%D8%A8%D9%86%D9%8A_%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84</nowiki>~~</ref>.		در "هجرت الرشايده"، این قبیله از سرزمین‌های "حجاز" و "نجد" به مناطق مختلفی، از جمله شرق آفریقا مهاجرت کرد. این هجرت در پی شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی آن دوران صورت گرفت و موجب پراکندگی گسترده این قبیله در سرزمین‌های خارج از شبه‌جزیره شد<ref>ویکی پدیا عربی، هجره الرشايده،قابل بازیابی از

	~~در "هجرت الرشايدة"، این قبیله از سرزمین‌های "حجاز" و "نجد" به مناطق مختلفی، از جمله شرق آفریقا مهاجرت کرد~~. این هجرت در پی شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی آن دوران صورت گرفت و موجب پراکندگی گسترده این قبیله در سرزمین‌های خارج از شبه‌جزیره شد.[27]		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A9</ref>.[27]

	"قبيلة عنزة" نیز از قبایل نیرومند و پرنفوذ بود که در مناطق وسیعی از نجد و شمال شبه‌جزیره عربستان سکونت گزید. این قبیله نقش مهمی در تحولات تاریخی منطقه ایفا کرده و حضوری دیرینه و مؤثر در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی عربستان داشته است. این قبیله به علت فشارهای دیگر قبایل و ناتوانی در مهار هجوم قبایل جنوبی تر، به سمت شمال حرکت نمود.[28]		"قبيلة عنزة" نیز از قبایل نیرومند و پرنفوذ بود که در مناطق وسیعی از نجد و شمال شبه‌جزیره عربستان سکونت گزید. این قبیله نقش مهمی در تحولات تاریخی منطقه ایفا کرده و حضوری دیرینه و مؤثر در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی عربستان داشته است. این قبیله به علت فشارهای دیگر قبایل و ناتوانی در مهار هجوم قبایل جنوبی تر، به سمت شمال حرکت نمود.[28]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	سومین قبیله بزرگ [[عربستان سعودی]]، "قبیله الرشایده" است که آمار آن نزدیک به 1 میلیون و 800 هزار نفر است<ref name=":2" />. این قبیله، مجموعه‌ای بزرگ از افراد مشهور و برجسته در [[عربستان سعودی]] را در خود جای داده و نام خود را در عرصه‌های مختلف، مطرح کرده‌اند<ref>سعودی گیتز، من حيث العدد.. هذا ترتيب القبائل في السعوديه،(ب.ت) قابل بازیابی از [https://guide.saudigates.net/%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9/ https://guide.saudigates.net/9/]</ref>.		سومین قبیله بزرگ [[عربستان سعودی]]، "قبیله الرشایده" است که آمار آن نزدیک به 1 میلیون و 800 هزار نفر است<ref name=":2" />. این قبیله، مجموعه‌ای بزرگ از افراد مشهور و برجسته در [[عربستان سعودی]] را در خود جای داده و نام خود را در عرصه‌های مختلف، مطرح کرده‌اند<ref>سعودی گیتز، من حيث العدد.. هذا ترتيب القبائل في السعوديه،(ب.ت) قابل بازیابی از [https://guide.saudigates.net/%D9%85%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9/ https://guide.saudigates.net/9/]</ref>.

	چهارمین قبیله بزرگ در ~~عربستان،~~ "قبیله شمّر" است که متشکل از حدود یک میلیون و نیم تَن است و این قبیله، اغلب در شمال عربستان پراکندگی دارد<ref name=":2" />. شمّر قبيله‌ای است که در اغلب در منطقه بزرگ حائل قرار دارد و افزون بر عربستان ~~سعودی،~~ در چندین کشور مانند کویت، [[عراق]]، [[سوریه]]، [[اردن]]، عمان و [[امارات متحده عربی]] نیز حضور دارد. قبيله شمر از قبيله طيء منشأ گرفته است که در حائل ساکن بودند، و این قبيله به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: عبده، سلم، و زوبع. این قبيله از اتحادهای قبیله‌ای شکل گرفت که در منطقه حائل، به‌خصوص در منطقه‌ای به نام «منطقه الجبلین»، سکونت داشته‌اند. پایتخت آن‌ها شهر حائل در هضبه نجد بوده است. با گذر زمان، نفوذ این اتحاد گسترش یافته و بر بسیاری از مناطق همجوار تسلط پیدا کرد<ref name=":1" />.		چهارمین قبیله بزرگ در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، "قبیله شمّر" است که متشکل از حدود یک میلیون و نیم تَن است و این قبیله، اغلب در شمال [[عربستان سعودی\|عربستان]] پراکندگی دارد<ref name=":2" />. شمّر قبيله‌ای است که در اغلب در منطقه بزرگ حائل قرار دارد و افزون بر [[عربستان سعودی]]، در چندین کشور مانند کویت، [[عراق]]، [[سوریه]]، [[اردن]]، عمان و [[امارات متحده عربی]] نیز حضور دارد. قبيله شمر از قبيله طيء منشأ گرفته است که در حائل ساکن بودند، و این قبيله به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: عبده، سلم، و زوبع. این قبيله از اتحادهای قبیله‌ای شکل گرفت که در منطقه حائل، به‌خصوص در منطقه‌ای به نام «منطقه الجبلین»، سکونت داشته‌اند. پایتخت آن‌ها شهر حائل در هضبه نجد بوده است. با گذر زمان، نفوذ این اتحاد گسترش یافته و بر بسیاری از مناطق همجوار تسلط پیدا کرد<ref name=":1" />.

	پنجمین قبیله بزرگ در [[عربستان سعودی]]، "قبیله آل‌مره" است که افراد آن، در جنوب شرقی [[عربستان سعودی]] پراکندگی دارند<ref>تداوين، قبيله آل‌مره: تاريخ عريق وامتداد جغرافی واسع، ( ب.ت)؛ قابل بازیابی از [https://tdaween.com/%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%82/ https://tdaween.com/2/]</ref>. از دیگر قبایل پرجمعیت [[عربستان سعودی\|عربستان]] می‌توان به: دواسر ( ساکن نیمه جنوبی [[عربستان سعودی]])، غامد ( از قبایل بزرگ ساکن منطقه باحه در جنوب [[عربستان سعودی]])، سهول ( از قبایل بزرگ واقع در شرق و میانه [[عربستان سعودی]]) بنی‌تمام، ثقیف، سبیع، باهله اشاره نمود.		پنجمین قبیله بزرگ در [[عربستان سعودی]]، "قبیله آل‌مره" است که افراد آن، در جنوب شرقی [[عربستان سعودی]] پراکندگی دارند<ref>تداوين، قبيله آل‌مره: تاريخ عريق وامتداد جغرافی واسع، ( ب.ت)؛ قابل بازیابی از [https://tdaween.com/%D9%82%D8%A8%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%82/ https://tdaween.com/2/]</ref>. از دیگر قبایل پرجمعیت [[عربستان سعودی\|عربستان]] می‌توان به: دواسر ( ساکن نیمه جنوبی [[عربستان سعودی]])، غامد ( از قبایل بزرگ ساکن منطقه باحه در جنوب [[عربستان سعودی]])، سهول ( از قبایل بزرگ واقع در شرق و میانه [[عربستان سعودی]]) بنی‌تمام، ثقیف، سبیع، باهله اشاره نمود.

	در این میان قبایلی سرشناس با جمعیت کم نیز وجود دارند که شاخه‌ای از قبایل قدیمی‌تر هستند. همانند بنی‌هاشم که به "الأشراف" شهره هستند و پیامبر اسلام و اهل بیت وی، از بنی‌هاشم هستند؛ عربستان همچنان قبایل متمرکز هاشمی را در منطقه قنفذه و لیث و جنوب مکه دارد<ref name=":3" />. همچنین، آل‌سعود که تیره‌ای از بنی‌حنیفه بکریه هستند و شمار آنان به حدود 10 هزار نفر می‌رسد<ref>وبگاه السعودیه وب، أصل آل سعود من أی قبيله العنزه، ( 30 یونیو 2024) قابل بازیابی از https://alsaudiweb.com/news2368169.html</ref> و با این وجود، پادشاهی تمامی مملکت عربی را بر عهده گرفته‌اند و نام این منطقه را به: سعودی نیز تغییر داده اند.		در این میان قبایلی سرشناس با جمعیت کم نیز وجود دارند که شاخه‌ای از قبایل قدیمی‌تر هستند. همانند بنی‌هاشم که به "الأشراف" شهره هستند و پیامبر اسلام و اهل بیت وی، از بنی‌هاشم هستند؛ [[عربستان سعودی\|عربستان]] همچنان قبایل متمرکز هاشمی را در منطقه قنفذه و لیث و جنوب مکه دارد<ref name=":3" />. همچنین، آل‌سعود که تیره‌ای از بنی‌حنیفه بکریه هستند و شمار آنان به حدود 10 هزار نفر می‌رسد<ref>وبگاه السعودیه وب، أصل آل سعود من أی قبيله العنزه، ( 30 یونیو 2024) قابل بازیابی از https://alsaudiweb.com/news2368169.html</ref> و با این وجود، پادشاهی تمامی مملکت عربی را بر عهده گرفته‌اند و نام این منطقه را به: سعودی نیز تغییر داده اند.

	=== زبان و ادبیات اقوام و عشایر شاخص ===		=== زبان و ادبیات اقوام و عشایر شاخص ===
	تقریباً تمامی قبایل سعودی، به زبان عربی سخن می گویند؛ اما این قبایل هرکدام دارای گویش‌های گوناگونی هستند که به مجموع آن: "لهجات ~~سعودیة~~" یعنی گویش‌های سعودی گفته می‌شود. لهجه الشمال، لهجه‌ای است که قبایل شمالی همانند عنزه، شمّر، طیء، ظفیر و حویطات به آن سخن می گویند<ref name=":4">ویکی پدیای عربی، لهجات السعودیه، قابل بازیابی از<nowiki/>https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9</ref>. مردم شرق عربستان به لهجه خلیجی سخن می گویند و دواسر به این لهجه مشهورند<ref name=":4" />. لهجه بحرانی که به جنوب عربستان نزدیک‌تر است و قبایل بزرگ شیعی ساکن قطیف و احساء، اغلب به لهجه بحرینی سخن می گویند<ref name=":4" />.		تقریباً تمامی قبایل سعودی، به زبان عربی سخن می گویند؛ اما این قبایل هرکدام دارای گویش‌های گوناگونی هستند که به مجموع آن: "لهجات سعودیه" یعنی گویش‌های سعودی گفته می‌شود. لهجه الشمال، لهجه‌ای است که قبایل شمالی همانند عنزه، شمّر، طیء، ظفیر و حویطات به آن سخن می گویند<ref name=":4">ویکی پدیای عربی، لهجات السعودیه، قابل بازیابی از<nowiki/>https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9</ref>. مردم شرق [[عربستان سعودی\|عربستان]] به لهجه خلیجی سخن می گویند و دواسر به این لهجه مشهورند<ref name=":4" />. لهجه بحرانی که به جنوب [[عربستان سعودی\|عربستان]] نزدیک‌تر است و قبایل بزرگ شیعی ساکن قطیف و احساء، اغلب به لهجه بحرینی سخن می گویند<ref name=":4" />.

	در ~~عربستان،~~ لهجه‌ای تحت عنوان: ~~لهجة السراة~~ وجود دارد که قبایل بزرگ غامد و زهران و بلقرن و بنو شهر به آن لهجه سخن می‌گویند. گفته می‌شود که این لهجه، آمیزه‌ای از عربی فصیح جاهلی (پیش از اسلام) و زبان تورات (عبری) است و در این راستا مقالات و گزارش‌های گوناگونی تحریر شده است<ref>المدینه، قشاش: لهجات "السراه" قبل 50 سنه لا تختلف عن لغه التوراه، ( 8 آگوست 2018) قابل بازیابی از [https://www.al-madina.com/article/584846/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/%D9%82%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-50-%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A9 https://www.al-madina.com/article/584846]</ref>.		در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، لهجه‌ای تحت عنوان: لهجه السراه وجود دارد که قبایل بزرگ غامد و زهران و بلقرن و بنو شهر به آن لهجه سخن می‌گویند. گفته می‌شود که این لهجه، آمیزه‌ای از عربی فصیح جاهلی (پیش از اسلام) و زبان تورات (عبری) است و در این راستا مقالات و گزارش‌های گوناگونی تحریر شده است<ref>المدینه، قشاش: لهجات "السراه" قبل 50 سنه لا تختلف عن لغه التوراه، ( 8 آگوست 2018) قابل بازیابی از [https://www.al-madina.com/article/584846/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/%D9%82%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-50-%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A9 https://www.al-madina.com/article/584846]</ref>.

	گفته می‌شود که در ~~عربستان،~~ برخی از شاخه‌های زبان سامی همانند زبان خولانی یا زبان مهری نیز در میان برخی اقلیت‌ها رواج دارد<ref name=":4" />. بنی‌خولان در ~~عربستان،~~ یمن و امارات به زبان خولانی گفتگو می‌کنند و زبان مهری نیز در میان گروه اندکی از جوامع عربی ( بدون احصاء دقیق قبایل) در ~~عربستان، یمن،~~ عمان و کویت به کار گرفته می‌شود<ref>ویکی پدیای عربی، اللغه المهريه، قابل بازیابی از		گفته می‌شود که در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، برخی از شاخه‌های زبان سامی همانند زبان خولانی یا زبان مهری نیز در میان برخی اقلیت‌ها رواج دارد<ref name=":4" />. بنی‌خولان در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، [[یمن]] و [[امارات متحده عربی\|امارات]] به زبان خولانی گفتگو می‌کنند و زبان مهری نیز در میان گروه اندکی از جوامع عربی ( بدون احصاء دقیق قبایل) در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، [[یمن]]، عمان و کویت به کار گرفته می‌شود<ref>ویکی پدیای عربی، اللغه المهريه، قابل بازیابی از

	https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%8A%D8%A9</ref>.		https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%8A%D8%A9</ref>.

	=== دین و مذهب اقوام و عشایر شاخص ===		=== دین و مذهب اقوام و عشایر شاخص ===
	آیین رسمی و غالب در ~~عربستان،~~ اسلام و مذهب غالب، مذهب تسنن با تفکر حنبلی است. مذاهب شمالی و میانی این کشور، اغلب دارای دین اسلام و مذهب تسنن هستند<ref>العربيه، خارطةُ المذاهبِ وترسيخُ التعددیه في السُعودیه، ( 10 مارس 2022)، قابل بازیابی از		آیین رسمی و غالب در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، اسلام و مذهب غالب، مذهب تسنن با تفکر حنبلی است. مذاهب شمالی و میانی این کشور، اغلب دارای دین اسلام و مذهب تسنن هستند<ref>العربيه، خارطةُ المذاهبِ وترسيخُ التعددیه في السُعودیه، ( 10 مارس 2022)، قابل بازیابی از

	[https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/03/10/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%B7%D8%A9%D9%8F-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8%D9%90-%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%AE%D9%8F-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF%D9%8A%D8%A9%D9%90-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/03/10/]</ref>. در این میان، قبایل ساکن جنوب شرقی همانند قبایل ساکن قطیف و احساء، دارای مذهب شیعی هستند که قریب به اتفاق آنان، شیعه دوازده‌امامی هستند. در سال 1402 خورشیدی، وبگاه ابنا، مقاله‌ای مدوّن نموده و اسامی قبایل شیعی عربستان سعودی در غرب، شرق و جنوب عربستان سعودی را معرفی نمود<ref>ابنا، أسماء قبائل الشيعه فی السعوديه وأماكن تواجدهم، (20 سپتامبر 2023)، قابل بازیابی از [https://ar.abna24.com/news/1394644/%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A3%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D9%87%D9%85 https://ar.abna24.com/news/1394644]</ref>.		[https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/03/10/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%B7%D8%A9%D9%8F-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8%D9%90-%D9%88%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%AE%D9%8F-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%AF%D9%8A%D8%A9%D9%90-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/03/10/]</ref>. در این میان، قبایل ساکن جنوب شرقی همانند قبایل ساکن قطیف و احساء، دارای مذهب شیعی هستند که قریب به اتفاق آنان، شیعه دوازده‌امامی هستند. در سال 1402 خورشیدی، وبگاه ابنا، مقاله‌ای مدوّن نموده و اسامی قبایل شیعی عربستان سعودی در غرب، شرق و جنوب [[عربستان سعودی]] را معرفی نمود<ref>ابنا، أسماء قبائل الشيعه فی السعوديه وأماكن تواجدهم، (20 سپتامبر 2023)، قابل بازیابی از [https://ar.abna24.com/news/1394644/%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A3%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D9%87%D9%85 https://ar.abna24.com/news/1394644]</ref>.

	همچنین عربستان سعودی، بیش از یک میلیون مسیحی در خود جای داده است که میزان پیوند این دین به قبایل عربی ساکن سعودی، معلوم نیست؛ عربستان سعودی با وجود بیش از یک میلیون مسیحی، هیچ کلیسایی در خود باقی نگذاشته است<ref>الحره، ( 13 ماه می 2021) قابل بازیابی از		همچنین عربستان سعودی، بیش از یک میلیون مسیحی در خود جای داده است که میزان پیوند این دین به قبایل عربی ساکن سعودی، معلوم نیست؛ عربستان سعودی با وجود بیش از یک میلیون مسیحی، هیچ کلیسایی در خود باقی نگذاشته است<ref>الحره، ( 13 ماه می 2021) قابل بازیابی از