اقوام و قومیت ها در سریلانکا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shekvati در ‏۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۸

2025-08-01T08:48:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۸
خط ۱:		خط ۱:
	[[~~پرونده:Sri Lankan Tamils.jpg\|بندانگشتی\|Sri Lankan Tamils ,https://scroll.in/article/888967/sri-lankan-tamils-seeking-asylum-in-australia-are-being-deported-despite-fears-of-torture~~]]~~سریلانکا~~ در جنوب آسیا، طی هزاران سال زیستگاه گروه‌های متنوع نژادی بوده که از جهات مختلف جغرافیایی، تاریخی، و فرهنگی با یکدیگر در تعامل بوده‌اند. از سینهالی‌ها به‌عنوان گروه اصلی جمعیتی گرفته تا ~~تامیل‌ها،~~ مسلمانان، و اقلیت‌های کوچک‌تر مانند بورگرها و وادها، هر یک دارای زبان‌ها، ادیان و فرهنگ‌های خاص خود هستند که به طور عمده در مناطق مختلف کشور متمرکز شده‌اند. این تنوع نژادی نه‌تنها از تاریخ کهن مهاجرت‌ها و استعمار نشئت‌گرفته، بلکه نتیجه‌ای از تعاملات پیچیده و بعضاً تنش‌آلود در دوره‌های اخیر نیز می‌باشد.<ref>Department of Census and Statistics. (2023). ''Department of Census and Statistics-Sri Lanka''. Statistics.gov.lk. <nowiki>http://www.statistics.gov.lk/</nowiki> [http://www.statistics.gov.lk/ ‌]</ref> <ref name=":10">''2023 Annual Performance Report Presidential Secretariat''. (n.d.). Retrieved September 10, 2024, from <nowiki>https://parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1718345582096755.pdf</nowiki> ‌</ref>		[[سریلانکا]] در جنوب آسیا، طی هزاران سال زیستگاه گروه‌های متنوع نژادی بوده که از جهات مختلف جغرافیایی، تاریخی، و فرهنگی با یکدیگر در تعامل بوده‌اند. از [[سینهالا\|سینهالی‌ها]] به‌عنوان گروه اصلی جمعیتی گرفته تا [[تامیل\|تامیل‌ها]]، مسلمانان، و اقلیت‌های کوچک‌تر مانند [[بورگر\|بورگرها]] و وادها، هر یک دارای زبان‌ها، ادیان و فرهنگ‌های خاص خود هستند که به طور عمده در مناطق مختلف کشور متمرکز شده‌اند. این تنوع نژادی نه‌تنها از تاریخ کهن مهاجرت‌ها و استعمار نشئت‌گرفته، بلکه نتیجه‌ای از تعاملات پیچیده و بعضاً تنش‌آلود در دوره‌های اخیر نیز می‌باشد.<ref>Department of Census and Statistics. (2023). ''Department of Census and Statistics-Sri Lanka''. Statistics.gov.lk. <nowiki>http://www.statistics.gov.lk/</nowiki> [http://www.statistics.gov.lk/ ‌]</ref> <ref name=":10">''2023 Annual Performance Report Presidential Secretariat''. (n.d.). Retrieved September 10, 2024, from <nowiki>https://parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1718345582096755.pdf</nowiki> ‌</ref>

	جمعیت ~~سینهالی،~~ به‌عنوان گروه اکثریت، بیشتر در مناطق جنوبی و مرکزی ساکن است، درحالی‌که ~~تامیل‌های~~ سریلانکایی در شمال و شرق متمرکز هستند. مسلمانان، به‌ویژه گروه "مورز"، در مناطق ساحلی، به‌ویژه در شرق کشور، زندگی می‌کنند.<ref>Deborah de Koning. (n.d.). ''“Ravanisation”: The Revitalisation of Ravana among Sinhalese Buddhists in Post-War Sri Lanka''. LIT Verlag Münster. [https://books.google.com/books/about/Ravanisation_The_Revitalisation_of_Ravan.html?id=CW-bEAAAQBAJ ‌]</ref> این ساختار جمعیتی پیچیده بر بافت فرهنگی، زبانی، و مذهبی کشور اثرگذار بوده و نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایفا می‌کند.<ref name=":11">Heenkenda, H. M. S. C. R., & Fernando, T. G. I. (2023). Chronological attribution of Sinhalese inscriptions using deep learning approaches. ''Jnsfsl.sljol.info'', ''51''(3). <nowiki>https://doi.org/10.4038/jnsfsr.v51i3.11200</nowiki> [https://www.researchgate.net/publication/382489279_Deconstructing_the_Sinhalese_nationalism_in_post-independent_Sri_Lanka_politics_history_and_the_making_of_identity ‌]</ref>		جمعیت [[سینهالا\|سینهالی]]، به‌عنوان گروه اکثریت، بیشتر در مناطق جنوبی و مرکزی ساکن است، درحالی‌که [[تامیل\|تامیل‌]]<nowiki/>های سریلانکایی در شمال و شرق متمرکز هستند. مسلمانان، به‌ویژه گروه "[[مورز]]"، در مناطق ساحلی، به‌ویژه در شرق کشور، زندگی می‌کنند.<ref>Deborah de Koning. (n.d.). ''“Ravanisation”: The Revitalisation of Ravana among Sinhalese Buddhists in Post-War Sri Lanka''. LIT Verlag Münster. [https://books.google.com/books/about/Ravanisation_The_Revitalisation_of_Ravan.html?id=CW-bEAAAQBAJ ‌]</ref> این ساختار جمعیتی پیچیده بر بافت فرهنگی، زبانی، و مذهبی کشور اثرگذار بوده و نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایفا می‌کند.<ref name=":11">Heenkenda, H. M. S. C. R., & Fernando, T. G. I. (2023). Chronological attribution of Sinhalese inscriptions using deep learning approaches. ''Jnsfsl.sljol.info'', ''51''(3). <nowiki>https://doi.org/10.4038/jnsfsr.v51i3.11200</nowiki> [https://www.researchgate.net/publication/382489279_Deconstructing_the_Sinhalese_nationalism_in_post-independent_Sri_Lanka_politics_history_and_the_making_of_identity ‌]</ref>

	'''۱. سینهالی‌ها: اکثریت نژادی و تاریخچه فرهنگی'''		'''۱. سینهالی‌ها: اکثریت نژادی و تاریخچه فرهنگی'''

Toktam: صفحه‌ای تازه حاوی «Sri Lankan Tamils ,https://scroll.in/article/888967/sri-lankan-tamils-seeking-asylum-in-australia-are-being-deported-despite-fears-of-tortureسریلانکا در جنوب آسیا، طی هزاران سال زیستگاه گروه‌های متنوع نژادی بوده که از جهات مختلف جغرافیایی، تاریخی، و فرهنگی با یکدیگر در تع...» ایجاد کرد

2024-09-13T16:53:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|Sri Lankan Tamils ,https://scroll.in/article/888967/sri-lankan-tamils-seeking-asylum-in-australia-are-being-deported-despite-fears-of-tortureسریلانکا در جنوب آسیا، طی هزاران سال زیستگاه گروه‌های متنوع نژادی بوده که از جهات مختلف جغرافیایی، تاریخی، و فرهنگی با یکدیگر در تع...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Sri Lankan Tamils.jpg|بندانگشتی|Sri Lankan Tamils ,https://scroll.in/article/888967/sri-lankan-tamils-seeking-asylum-in-australia-are-being-deported-despite-fears-of-torture]]سریلانکا در جنوب آسیا، طی هزاران سال زیستگاه گروه‌های متنوع نژادی بوده که از جهات مختلف جغرافیایی، تاریخی، و فرهنگی با یکدیگر در تعامل بوده‌اند. از سینهالی‌ها به‌عنوان گروه اصلی جمعیتی گرفته تا تامیل‌ها، مسلمانان، و اقلیت‌های کوچک‌تر مانند بورگرها و وادها، هر یک دارای زبان‌ها، ادیان و فرهنگ‌های خاص خود هستند که به طور عمده در مناطق مختلف کشور متمرکز شده‌اند. این تنوع نژادی نه‌تنها از تاریخ کهن مهاجرت‌ها و استعمار نشئت‌گرفته، بلکه نتیجه‌ای از تعاملات پیچیده و بعضاً تنش‌آلود در دوره‌های اخیر نیز می‌باشد.<ref>Department of Census and Statistics. (2023). ''Department of Census and Statistics-Sri Lanka''. Statistics.gov.lk. <nowiki>http://www.statistics.gov.lk/</nowiki> [http://www.statistics.gov.lk/ ‌]</ref> <ref name=":10">''2023 Annual Performance Report Presidential Secretariat''. (n.d.). Retrieved September 10, 2024, from <nowiki>https://parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1718345582096755.pdf</nowiki> ‌</ref>

جمعیت سینهالی، به‌عنوان گروه اکثریت، بیشتر در مناطق جنوبی و مرکزی ساکن است، درحالی‌که تامیل‌های سریلانکایی در شمال و شرق متمرکز هستند. مسلمانان، به‌ویژه گروه "مورز"، در مناطق ساحلی، به‌ویژه در شرق کشور، زندگی می‌کنند.<ref>Deborah de Koning. (n.d.). ''“Ravanisation”: The Revitalisation of Ravana among Sinhalese Buddhists in Post-War Sri Lanka''. LIT Verlag Münster. [https://books.google.com/books/about/Ravanisation_The_Revitalisation_of_Ravan.html?id=CW-bEAAAQBAJ ‌]</ref> این ساختار جمعیتی پیچیده بر بافت فرهنگی، زبانی، و مذهبی کشور اثرگذار بوده و نقش مهمی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایفا می‌کند.<ref name=":11">Heenkenda, H. M. S. C. R., & Fernando, T. G. I. (2023). Chronological attribution of Sinhalese inscriptions using deep learning approaches. ''Jnsfsl.sljol.info'', ''51''(3). <nowiki>https://doi.org/10.4038/jnsfsr.v51i3.11200</nowiki> [https://www.researchgate.net/publication/382489279_Deconstructing_the_Sinhalese_nationalism_in_post-independent_Sri_Lanka_politics_history_and_the_making_of_identity ‌]</ref>

'''۱. سینهالی‌ها: اکثریت نژادی و تاریخچه فرهنگی'''

سینهالی‌ها که بیش از ۷۰٪ جمعیت کشور را در سال ۲۰۲۴ تشکیل می‌دهند،<ref name=":13">''Sri Lanka Summary - The World Factbook''. (n.d.). <nowiki>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/</nowiki>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/summaries summaries]</ref> از دیدگاه تاریخی به‌عنوان نژاد غالب شناخته می‌شوند. ریشه‌های آن‌ها به شمال هند بازمی‌گردد و بر اساس اسطوره‌های قدیمی، اولین موج مهاجرتی آن‌ها به حدود قرن ششم قبل از میلاد مربوط می‌شود.<ref>Perera, S. W. (2023). Sri Lanka. ''The Journal of Commonwealth Literature'', ''58''(4), 942–959. <nowiki>https://doi.org/10.1177/</nowiki>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00219894231200077?icid=int.sj-abstract.similar-articles.7 00219894231200077]</ref> آن‌ها عمدتاً بودایی تراوادا هستند و زبان رسمی و مادری‌شان سینهالی است. مناطق جنوب و مرکز، به‌ویژه نواحی مانند کندی، محل تمرکز این گروه نژادی است. همچنین در مناطق غربی و شرقی، هرچند کمتر، شاهد حضور سینهالی‌ها هستیم.<ref name=":11" />[[پرونده:Sinhalese.jpg|بندانگشتی|سال نوی سینهالی در سریلانکا ، بازیابی از : https://blog.cinnamonhotels.com/10-things-to-know-about-the-sinhalese-and-tamil-new-year/]]کندی، به‌عنوان یک مرکز فرهنگی، یکی از مناطق اصلی زیست این گروه است که اهمیت ویژه‌ای از لحاظ تاریخی و مذهبی دارد.<ref name=":5">[https://srilanka.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNFPA%20Ageing%20Monograph%20Report_0.pdf Perera], E. L. S. J., UNFPA Sri Lanka, Department of Census and Statistics, Sri Lanka, & UNFPA Sri Lanka Strategic Communications & Advocacy Team. (2017). ''Fertility and Nuptiality 1 Ageing Population of Sri Lanka: Emerging issues, needs and policy implications'' [Thematic Report]. <nowiki>https://srilanka.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNFPA%20Ageing%20Monograph%20Report_0.pdf</nowiki></ref> برخی از افراد این گروه، به‌ویژه در مناطق مرکزی و کوهستانی، خود را کمتر تحت‌تأثیر تحولات مدرن و همچنان پیرو سنت‌های اصیل سینهالی می‌دانند. در طول قرن‌ها، این گروه از طریق فرهنگ و سیاست تأثیر عمیقی بر ساختار اجتماعی کشور داشته است.<ref name=":10" />

'''۲. تامیل‌ها: دو گروه بزرگ با تاریخ مهاجرت و تنش‌های اجتماعی'''

تامیل‌ها حدود ۱۱.۲٪ از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند<ref name=":13" /> و به دو دسته بزرگ تقسیم می‌شوند:

۱. تامیل‌های سریلانکایی: این گروه که در شمال و شرق ساکن هستند، از نظر تاریخی از جنوب هند مهاجرت کرده و طی قرن‌های قبل از میلاد در جزیره مستقر شده‌اند.<ref name=":14">''A History of Sri Lanka''. (2024). Google Books. <nowiki>https://books.google.com/books/about/A_History_of_Sri_Lanka.html?id=dByI_qil26YC</nowiki> [https://books.google.com/books/about/A_History_of_Sri_Lanka.html?id=dByI_qil26YC ‌]</ref> این افراد عموماً به حرفه‌های تجاری و مشاغل حرفه‌ای اشتغال دارند. زبان رسمی آن‌ها تامیل است و مذهب اصلی‌شان هندوئیسم، اگرچه اقلیتی نیز پیرو مسیحیت هستند. درگیری‌های قومی با دولت مرکزی در دهه‌های اخیر تأثیر بسزایی بر کاهش جمعیت و مهاجرت داخلی و خارجی این گروه داشته است.<ref>Raghavan, M. D. (1971). ''Tamil culture in Ceylon : a general introduction''. <nowiki>http://ci.nii.ac.jp/ncid/</nowiki>[http://ci.nii.ac.jp/ncid/BA61760147 BA61760147]</ref>

۲. تامیل‌های هندی: در قرن نوزدهم، این گروه به‌عنوان کارگران مهاجر برای کار در مزارع چای به جزیره آورده شدند و اکنون بیشتر در نواحی کوهستانی و مزارع چای زندگی می‌کنند.<ref name=":15">Manogaran, C. (1987). Ethnic conflict and reconciliation in Sri Lanka. In ''University of Hawaii Press eBooks''. <nowiki>https://doi.org/10.1515/</nowiki>[https://doi.org/10.1515/9780824844981 9780824844981]</ref> برخلاف تامیل‌های سریلانکایی، آن‌ها به لحاظ اقتصادی و اجتماعی کمتر فرصت‌های ارتقا و مشارکت داشته‌اند و بیشتر در مشاغل غیر ماهر مشغول به کار هستند.<ref name=":15" />

باوجود پایان‌یافتن جنگ داخلی، همچنان برخی اختلافات و تنش‌های اجتماعی در مناطقی که تامیل‌ها زندگی می‌کنند، باقی‌مانده است.<ref name=":14" />

'''۳. مسلمانان: گروه "مورز" و مالایی‌ها'''

مسلمانان تقریباً ۹.۷٪ از جمعیت را در سال ۲۰۲۴ تشکیل می‌دهند.<ref>''Muslim Population by country 2024''. (n.d.-b). <nowiki>https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-</nowiki>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country country]</ref> آن‌ها عمدتاً از نسل تجار عربی هستند که از قرن‌های گذشته در این منطقه مستقر شدند. مسلمانان بیشتر به "مورز" شناخته می‌شوند و به زبان تامیل صحبت می‌کنند که حاوی واژگان زیادی از زبان عربی است. نواحی شرقی، به‌ویژه مناطق ساحلی، محل تمرکز عمده این گروه است.<ref>''The Muslims of Sri Lanka One Thousand years of Ethnic Harmony 900 - 1915 : Free download, borrow, and streaming : Internet Archive''. (2019, May 4). Internet Archive. <nowiki>https://archive.org/details/</nowiki>[https://archive.org/details/The_Muslims_of_Sri_Lanka The_Muslims_of_Sri_Lanka]</ref> در دوره استعمار هلندی، گروهی از مسلمانان مالایی نیز به کشور مهاجرت کردند که امروزه بخشی کوچک از جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند.<ref name=":10" />

مورزها در طول تاریخ به‌عنوان تجار و بازرگانان نقش مهمی در توسعه اقتصادی کشور ایفا کرده‌اند. در کنار این نقش اقتصادی، مسلمانان به‌عنوان یکی از گروه‌های مذهبی تأثیرگذار در سیاست و فرهنگ نیز مطرح بوده‌اند.<ref>''The Muslims of Sri Lanka One Thousand years of Ethnic Harmony 900 - 1915 : Free download, borrow, and streaming : Internet Archive''. (2019, May 4). Internet Archive. <nowiki>https://archive.org/details/</nowiki>[https://www.jstor.org/stable/45211180 The_Muslims_of_Sri_Lanka]</ref>[[پرونده:استعمارگران در سریلانکا.png|بندانگشتی|استعمارگران قرن نوزدهم در سریلانکا ، بازیابی از: https://itihas.lk/exploring-ethno-religious-identity-formation-in-the-late-nineteenth-and-early-twentieth-century-sri-lanka/]]'''۴. بورگرها: تأثیرات استعمار پرتغالی و هلندی'''

گروه بورگرها که حدود ۰.۲٪ از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند،<ref>''Top Burger Joints of 2024 – Yamu.lk''. (2024, April 10). Yamu.lk. <nowiki>http://www.yamu.lk/kamu/top-burger-joints-of-2024/</nowiki> [http://www.yamu.lk/kamu/top-burger-joints-of-2024/ ‌]</ref> از نسل استعمارگران پرتغالی و هلندی هستند. آن‌ها به زبان انگلیسی صحبت می‌کنند و عمدتاً در مناطق شهری مانند کلمبو و گال زندگی می‌کنند.<ref name=":8">Jayawardena, P. (2020). Sri Lankan Out-Migration: Five key waves since independence. In University of Colombo, ''University of Colombo Review (Series III)'' (Vols. 1–1).[https://ucr.sljol.info/articles/10.4038/ucr.v1i1.32]</ref> بورگرها از لحاظ فرهنگی و اجتماعی خود را به‌عنوان اروپایی تبار می‌دانند و تأثیرات قابل‌توجهی در زمینه‌های اقتصادی، فرهنگی و به‌ویژه آموزش در کشور داشته‌اند.<ref name=":16">Wickramasinghe, Y. (2019). The Major Determinant Factors Driving Youth Migration in Sri Lanka from 2019 to 2023. ''Kln.ac.lk''. <nowiki>http://repository.kln.ac.lk/handle/123456789/27548</nowiki> [http://repository.kln.ac.lk/xmlui/handle/123456789/27548 ‌]</ref>

اگرچه تعداد بورگرها نسبتاً کم است، اما نقش آن‌ها در تاریخ فرهنگی و اجتماعی کشور به دلیل ارتباطشان با استعمار و فرهنگ غربی مهم بوده است. با پایان‌یافتن دوره استعمار، بسیاری از بورگرها به کشورهای اروپایی مهاجرت کردند، اما بخش کوچکی از این جامعه هنوز در کشور باقی‌مانده است.<ref name=":16" />

'''۵. وادها: مردمان بومی جزیره'''[[پرونده:Vedda.png|بندانگشتی|قبیله وادها ، سریلانکا، بازیابی از : https://nexttravelsrilanka.com/vedda-people-sri-lanka/]]وادها که یکی از قدیمی‌ترین ساکنان جزیره هستند، کمتر از ۱٪ جمعیت را در سال ۲۰۲۴ تشکیل می‌دهند<ref name=":17">Rathnayake, Z. (2022, March 29). ''Sri Lanka’s last indigenous people''. <nowiki>https://www.bbc.com/travel/article/20220327-sri-lankas-last-indigenous-</nowiki>[https://www.bbc.com/travel/article/20220327-sri-lankas-last-indigenous-people people]</ref>. این گروه در نواحی جنگلی شرقی زندگی می‌کنند و به سبک زندگی سنتی خود وفادار مانده‌اند. <ref>Weerasekara, P. (2021). The value of protecting endangered language .[https://www.researchgate.net/publication/351511117_The_Value_of_Protecting_Endangered_Language_in_Culture_With_Special_Reference_to_Examine_the_Vedda_Language_in_Sri_Lanka in] Culture: with special reference to examine the Vedda.</ref>وادها به زبان‌های بومی خود صحبت می‌کنند و از نظر اقتصادی و اجتماعی همچنان به سبک زندگی قبیله‌ای ادامه می‌دهند.<ref>''Sri Lanka: Full Country Dossier''. (2024). <nowiki>https://www.opendoors.org/research-reports/country-dossiers/WWL-2024-Sri-Lanka-Full-Country-Dossier.pdf</nowiki> [https://www.opendoors.org/research-reports/country-dossiers/WWL-2024-Sri-Lanka-Full-Country-Dossier.pdf ‌]</ref>

وادها نه تنها از لحاظ فرهنگی و زبانی خاص هستند، بلکه از نظر تاریخچه نیز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین جوامع ساکن در جزیره شناخته می‌شوند. حفظ این میراث فرهنگی و زبانی در سایه تحولات مدرن، چالشی مهم برای این گروه بومی محسوب می‌شود.<ref>K V Kurmanath. (2024, April 19). ''Veddas of Sri Lanka has a close genetic link with India: Study''. BusinessLine. <nowiki>https://www.thehindubusinessline.com/news/science/veddas-of-sri-lanka-have-close-genetic-link-with-india-study/article68083697.ece</nowiki> [https://www.thehindubusinessline.com/news/science/veddas-of-sri-lanka-have-close-genetic-link-with-india-study/article68083697.ece ‌]</ref>

ترکیب پیچیده نژادی و فرهنگی در این جزیره نه تنها بر تعاملات روزمره، بلکه بر ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تأثیرگذار است. نژادهای مختلف که در مناطق جغرافیایی خاصی تمرکز یافته‌اند،<ref>Korf, B., Silva, K. T., Center for Development Research, University of Bonn, & Department of Sociology, University of Peradenyia. (2003). ''Poverty, ethnicity and conflict in Sri Lanka'' [Journal-article].[https://assets.publishing.service.gov.uk/media/57a08cdf40f0b649740014e8/KorfSilva.pdf]</ref> هر کدام سهم خاصی در تاریخ، فرهنگ و تحولات کشور ایفا کرده‌اند. به‌روزترین آمارها از سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که تنوع نژادی همچنان یکی از مؤلفه‌های کلیدی جامعه این کشور است که در کنار پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی، به چالش‌ها و فرصت‌های جدیدی در عرصه سیاست و توسعه دامن می‌زند.<ref name=":17" />

نویسنده : نرگس شکوری

== نیز نگاه کنید به ==
[[اقوام و قبایل مالی]]؛ [[اقوام و قبایل سیرالئون]]؛ [[گروه های قومی اتیوپی]]؛ [[اقوام و قبایل زیمبابوه]]؛ [[گروه های قومی اسپانیا]]؛ [[گروه های قومی قزاقستان]]؛ [[ساختار قومی جمعیت بنگلادش]]؛ [[گروهای قومی و نژادی در تاجیکستان]]؛ [[اقلیت های قومی سوریه]]؛ [[نژادهای آرژانتین]]؛ [[اقوام و نژادهای اردن]]؛ [[نژاد در اسپانیا]]؛ [[نژادها در زیمبابوه]]؛ [[اقوام و نژادهای سودان]]؛ [[نژاد در کوبا]]؛ [[نژاد در ژاپن]]؛ [[نژاد افغانستان]]؛ [[نژاد در سنگال]]؛ [[نژادها و اقوام قزاقستان]]

== کتابشناسی ==