اهل سنت در عربستان سعودی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۱۴

2025-09-03T20:14:32Z

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷

2025-09-03T20:07:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس [[مکه مکرمه\|مکه]] و [[مدینه منوره\|مدینه]] خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند ~~مسیحیان در~~ [[عربستان سعودی\|عربستان]]، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.		[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس [[مکه مکرمه\|مکه]] و [[مدینه منوره\|مدینه]] خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند [[مسیحیت و اقلیت‌های دینی در عربستان سعودی\|مسیحیان در عربستان]]، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

	=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===		=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===

Hamidian: /* حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان */

2025-09-03T19:54:43Z

حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۴
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	* بن جبرین<ref>پژوهشگاه مطالعات تقریبی، جریان نوسلفی‌گری در عربستان، ( 25 دی 1400)، قابل بازیابی از [https://taqribstudies.ir/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ https://taqribstudies.ir/86]</ref>.		* بن جبرین<ref>پژوهشگاه مطالعات تقریبی، جریان نوسلفی‌گری در عربستان، ( 25 دی 1400)، قابل بازیابی از [https://taqribstudies.ir/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ https://taqribstudies.ir/86]</ref>.

	شخصيتهایی مانند «رشيد رضا»، «ابن باديس» و «علال الفاسي» جزو پيشروان گرايش سلفيت اصلاحی به شمار می آيند. اين جريان در سالهای اخير، به ويژه بعد از رشد جريانهای سلفی جهادی، به نوعی ويژگی هماهنگ سازی ميان دو گرايش پيش گفته را پيدا کرده است. اين ويژگی بيانگر حالتی از همزيستی ميان دو انديشه متناقض است به ~~گونه‌اي~~ که تلاش ~~مي‌کند~~ با ارايه ترکيب جديدی از اين دو انديشه، ميان ويژگيهای دو تفکر جمع نمايد. همچنين ميان شيوه جهاد با اشغالگران و مبارزه با حکومت های استبدادی تفاوت قايل می شود و در نوع نخست روش مبارزه مسلحانه را توصيه می کنند. برخی شخصيتهای اين جريان همانند «ابويعرب مرزوقی» هر چند فاصله فکری و روشی خود را با جريان حاکم وهابيت نشان داده است ولی شخصيت ابن تيميه و نوع روش انديشه او را به عنوان روشی اصلاحگرانه در تاريخ اصلاح دينی برشمرده و از او به عنوان مصلحی دينی الگو سازی می کند. يکي از محورهای فکری اين جريان تلاش برای مصلح نشان دادن شخصيتهای سلفی است و تلاش آن برای برون رفت وهابيت و سلفی گری از حالت مجادله و خصومت با ديگر فرق و مذاهب نیز قابل توجه است<ref>محمدی، یوسف خان، خرمشاد، محمدباقر (1401)، واکاوی آینده اسلام سلفی - وهابی- تکفیری در عربستان سعودی، ''مطالعات سیاسی جهان اسلام''، 11(3)، پاییز، ص 5-7. </ref>.		شخصيتهایی مانند «رشيد رضا»، «ابن باديس» و «علال الفاسي» جزو پيشروان گرايش سلفيت اصلاحی به شمار می آيند. اين جريان در سالهای اخير، به ويژه بعد از رشد جريانهای سلفی جهادی، به نوعی ويژگی هماهنگ سازی ميان دو گرايش پيش گفته را پيدا کرده است. اين ويژگی بيانگر حالتی از همزيستی ميان دو انديشه متناقض است به گونه‌ای که تلاش می کند با ارايه ترکيب جديدی از اين دو انديشه، ميان ويژگيهای دو تفکر جمع نمايد. همچنين ميان شيوه جهاد با اشغالگران و مبارزه با حکومت های استبدادی تفاوت قايل می شود و در نوع نخست روش مبارزه مسلحانه را توصيه می کنند. برخی شخصيتهای اين جريان همانند «ابويعرب مرزوقی» هر چند فاصله فکری و روشی خود را با جريان حاکم وهابيت نشان داده است ولی شخصيت ابن تيميه و نوع روش انديشه او را به عنوان روشی اصلاحگرانه در تاريخ اصلاح دينی برشمرده و از او به عنوان مصلحی دينی الگو سازی می کند. يکي از محورهای فکری اين جريان تلاش برای مصلح نشان دادن شخصيتهای سلفی است و تلاش آن برای برون رفت وهابيت و سلفی گری از حالت مجادله و خصومت با ديگر فرق و مذاهب نیز قابل توجه است<ref>محمدی، یوسف خان، خرمشاد، محمدباقر (1401)، واکاوی آینده اسلام سلفی - وهابی- تکفیری در عربستان سعودی، ''مطالعات سیاسی جهان اسلام''، 11(3)، پاییز، ص 5-7. </ref>.

	=== حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان ===		=== [[حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان]] ===
	در کشور ~~عربستان،~~ چیزی بنام حوزه‌های علمیه، آنطوری که در کشورهای شیعه نشین مرسوم بوده و هست، وجود ندارد. پس از استقرار دولت عربستان سعودی به ویژه در مرحله سوم آن بدست ملک عبدالعزیز، دولت تلاش زیادی به عمل آورد تا غیر از مراکز دانشگاهی، مرکزیتی به عنوان حوزه‌های علمیه مانند حوزه‌های علمیه شیعه و یا مدارس امام خطیب الجامعات ~~الاسلامیة~~ در عثمانی و جامع الأزهر در مصر بوجود نیاید. در واقع، حوزه‌های علمیه دینی ~~عربستان،~~ به شکل دانشگاهی تکامل یافته است، به طوری که مروّج آیین و مذهب رسمی وهّابیت هم هستند. از گذشته‌های دور تاکنون، از داخل و خارج عربستان علاقه‌مندان به تحصیل در رشته‌های دینی مانند قرآن، تفسیر، حدیث، تاریخ اسلام و فقه جذب دانشگاه‌های این کشور مانند ~~«جامعة~~ ام القری»، ~~«جامعة~~ الملک سعود»، ~~«جامعة~~ الملک عبدالعزیز» و ~~«جامعة~~ الاسلامیة فی ~~المدینة»~~ می‌شوند. برای نمونه، دانشگاه اسلامی در مدینه (تأسیس در سال 1381ق) با پنج دانشکده تخصصی و بخش‌های گوناگون وابسته، به آموزش دانش جویان در شریعت اسلامی، تبلیغ و ارشاد، اصول دین، قرآن و حدیث، حدیث و روایات شریفه، مطالعات اسلامی، زبان عربی و مانند آن می‌پردازد. فارغ التحصیلان این مراکز علمی به اقامه نماز جماعت در مساجد و تبلیغ مسائل شرعی و دینی در داخل و خارج عربستان مشغول می‌شوند. مهمترین دانشگاهها و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان عبارتند از<ref>جعفری، عباس ( 1381)، فرقه وهابیت و عملکرد آن در تاریخ معاصر، ''ماهنامه معرفت''، شماره 52، فروردین، ص 90-97.</ref>:		در [[عربستان سعودی\|کشور عربستان]]، چیزی بنام حوزه‌های علمیه، آنطوری که در کشورهای شیعه نشین مرسوم بوده و هست، وجود ندارد. پس از استقرار دولت [[عربستان سعودی]] به ویژه در مرحله سوم آن بدست ملک عبدالعزیز، دولت تلاش زیادی به عمل آورد تا غیر از مراکز دانشگاهی، مرکزیتی به عنوان [[حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان\|حوزه‌های علمیه مانند حوزه‌های علمیه شیعه]] و یا مدارس امام خطیب الجامعات الاسلامیه در عثمانی و [[دانشگاه الازهر مصر\|جامع الأزهر در مصر]] بوجود نیاید. در واقع، [[حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان\|حوزه‌های علمیه دینی عربستان]]، به شکل دانشگاهی تکامل یافته است، به طوری که مروّج آیین و مذهب رسمی وهّابیت هم هستند. از گذشته‌های دور تاکنون، از داخل و خارج [[عربستان سعودی\|عربستان]] علاقه‌مندان به تحصیل در رشته‌های دینی مانند قرآن، تفسیر، حدیث، تاریخ اسلام و فقه جذب دانشگاه‌های این کشور مانند «جامعه ام القری»، «جامعه الملک سعود»، «جامعه الملک عبدالعزیز» و «جامعه الاسلامیة فی [[مدینه منوره\|المدینه]]» می‌شوند. برای نمونه، دانشگاه اسلامی در [[مدینه منوره\|مدینه]] (تأسیس در سال 1381ق) با پنج دانشکده تخصصی و بخش‌های گوناگون وابسته، به آموزش دانش جویان در شریعت اسلامی، تبلیغ و ارشاد، اصول دین، قرآن و حدیث، حدیث و روایات شریفه، مطالعات اسلامی، زبان عربی و مانند آن می‌پردازد. فارغ التحصیلان این مراکز علمی به اقامه نماز جماعت در مساجد و تبلیغ مسائل شرعی و دینی در داخل و خارج [[عربستان سعودی\|عربستان]] مشغول می‌شوند. مهمترین دانشگاهها و [[حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان\|مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان]] عبارتند از<ref>جعفری، عباس ( 1381)، فرقه وهابیت و عملکرد آن در تاریخ معاصر، ''ماهنامه معرفت''، شماره 52، فروردین، ص 90-97.</ref>:

	* «جامعة ام القری» در مکه مکرمه: این دانشگاه در سال 1369ق ابتدا به صورت دانشکده «الشریعة» تأسیس و در سال 1401ق با موافقت مجلس الوزراء به دانشگاه ام‌القری تغییر نام داد. هدف از تأسیس این دانشگاه، آموزش زبان عربی و گسترش فرهنگ اسلامی می‌باشد و در شهرهای جدّه و طائف نیز شعبه دارد. دانشکده‌های «کلیة الشریعة»، «مرکز البحوث العلمی»، «احیاء التراث الاسلامی»، «مرکز البحوث النفسیة والتربویة»، «مرکز ابحاث الحج»، «معهد تعلیم اللغة العربیة» و «المرکز العالمی للتعلیم الاسلامی» زیرنظر این دانشگاه فعالیت می‌کنند.		==== «جامعه ام القری» در [[مکه مکرمه]] ====
	* الجامعة الاسلامیة در مدینة منوّرة: این دانشگاه در سال 1380ق برای خدمت به جهان اسلام و کمک به آموزش و تربیت علما و خطبا و مبلّغان مذهبی در شهر مدینه تأسیس شد و تاکنون فعالیت‌های مهمی در زمینه چاپ و نشر کتاب و مجله انجام داده است.		این دانشگاه در سال 1369ق ابتدا به صورت دانشکده «الشریعة» تأسیس و در سال 1401ق با موافقت مجلس الوزراء به دانشگاه ام‌القری تغییر نام داد. هدف از تأسیس این دانشگاه، آموزش زبان عربی و گسترش فرهنگ اسلامی می‌باشد و در شهرهای جدّه و طائف نیز شعبه دارد. دانشکده‌های «کلیة الشریعة»، «مرکز البحوث العلمی»، «احیاء التراث الاسلامی»، «مرکز البحوث النفسیة والتربویة»، «مرکز ابحاث الحج»، «معهد تعلیم اللغة العربیة» و «المرکز العالمی للتعلیم الاسلامی» زیرنظر این دانشگاه فعالیت می‌کنند.
	* جامعة الامام محمدبن سعود الاسلامیة: این دانشگاه در سال 1394ق با هدف خدمت به جهان اسلام در زمینه بحث‌های اسلامی و گسترش و تبلیغ آن در کشورهای گوناگون تأسیس شد. دانشکده‌های مهم «کلیة اللغة العربیة»، «کلیة اصول الدین»، «کلیة العلوم الاجتماعیة»، «المعهد العالی للقضاء» و «مرکز البحوث» وابسته به آن هستند که کتاب‌ها و مجلّات گوناگونی در زمینه اهداف خود، چاپ و توزیع نموده‌اند.
	* جامعة الملک سعود: این دانشگاه از سال 1398ق در زمینه مباحث تربیتی، اقتصادی، ادبی، اداری، بیمارستانی و سایر علوم فنی مانند زراعت و هندسه تأسیس شد و آثار و تألیفات گوناگونی به زبان‌های عربی و انگیسی منتشر نموده است.
	* جامعة الملک عبدالعزیز: این دانشگاه از سال 1405ق تأسیس و در زمینه مباحث اقتصادی و اداری و آداب و علوم انسانی و زمین شناسی، هندسه و مانند آن فعالیت می‌کند. از مهم‌ترین مراکز علمی این دانشگاه، «مرکز أبحاث الاقتصاد الإسلامی» می‌باشد که تاکنون 207 کتاب و 20 نشریه مهم منتشر نموده و با «سازمان کنفرانس اسلامی» نیز همکاری دارد.

	=== مساجد و مراکز تبلیغی – دینی اهل سنت ~~در عربستان~~ ===		==== الجامعه الاسلامیه در [[مدینه منوره\|مدینه منوّره]] ====
			این دانشگاه در سال 1380ق برای خدمت به جهان اسلام و کمک به آموزش و تربیت علما و خطبا و مبلّغان مذهبی در [[مدینه منوره\|شهر مدینه]] تأسیس شد و تاکنون فعالیت‌های مهمی در زمینه چاپ و نشر کتاب و مجله انجام داده است.

			==== جامعه الامام محمدبن سعود الاسلامیه ====
			این دانشگاه در سال 1394ق با هدف خدمت به جهان اسلام در زمینه بحث‌های اسلامی و گسترش و تبلیغ آن در کشورهای گوناگون تأسیس شد. دانشکده‌های مهم «کلیة اللغة العربیة»، «کلیة اصول الدین»، «کلیة العلوم الاجتماعیة»، «المعهد العالی للقضاء» و «مرکز البحوث» وابسته به آن هستند که کتاب‌ها و مجلّات گوناگونی در زمینه اهداف خود، چاپ و توزیع نموده‌اند.

			==== جامعه الملک سعود ====
			این دانشگاه از سال 1398ق در زمینه مباحث تربیتی، اقتصادی، ادبی، اداری، بیمارستانی و سایر علوم فنی مانند زراعت و هندسه تأسیس شد و آثار و تألیفات گوناگونی به زبان‌های عربی و انگیسی منتشر نموده است.

			==== جامعه الملک عبدالعزیز ====
			این دانشگاه از سال 1405ق تأسیس و در زمینه مباحث اقتصادی و اداری و آداب و علوم انسانی و زمین شناسی، هندسه و مانند آن فعالیت می‌کند. از مهم‌ترین مراکز علمی این دانشگاه، «مرکز أبحاث الاقتصاد الإسلامی» می‌باشد که تاکنون 207 کتاب و 20 نشریه مهم منتشر نموده و با «سازمان کنفرانس اسلامی» نیز همکاری دارد.

			=== مساجد و مراکز تبلیغی – دینی اهل سنت در عربستان ===
	اهل سنت عربستان با محوریت جریان وهابی، مساجد و مراکز تبلیغی و دینی متعددی را در اختیار دارند که از آنها برای انجام امورد دینی و ترویج وهابیت استفاده می‌شود و هر یک ارتباط نهادی و اداری خاص خود را دارند. مساجد مکه و مدینه تحت نظارت وزارت امور اسلامی نیستند و مسئولیت آن‌ها بر عهده ریاست کل امور حرمین شریفین است که مستقیماً به پادشاه گزارش می‌دهند. همچنین مساجدی متعددی تحت نظارت وزارت امور اسلامی عربستان قرار دارد. این وزارتخانه مسئولیت مالی و اداری حدود ۷۵,۰۰۰ مسجد اهل سنت را بر عهده دارد که ۱۵,۰۰۰ مورد از آن‌ها مساجد جامع برای برگزاری نماز جمعه هستند. این وزارتخانه همچنین تقریباً ۷۵,۰۰۰ امام سنی و ۱۵,۰۰۰ خطیب جمعه را برای این مساجد به کار گرفته است<ref name=":1" />. دولت تقریباً ۷۰ درصد از مساجد اهل سنت را حمایت مالی می‌کند و وزارت امور اسلامی بر ساخت، نگهداری و استخدام روحانیون آنها نظارت دارد<ref name=":2" />.		اهل سنت عربستان با محوریت جریان وهابی، مساجد و مراکز تبلیغی و دینی متعددی را در اختیار دارند که از آنها برای انجام امورد دینی و ترویج وهابیت استفاده می‌شود و هر یک ارتباط نهادی و اداری خاص خود را دارند. مساجد مکه و مدینه تحت نظارت وزارت امور اسلامی نیستند و مسئولیت آن‌ها بر عهده ریاست کل امور حرمین شریفین است که مستقیماً به پادشاه گزارش می‌دهند. همچنین مساجدی متعددی تحت نظارت وزارت امور اسلامی عربستان قرار دارد. این وزارتخانه مسئولیت مالی و اداری حدود ۷۵,۰۰۰ مسجد اهل سنت را بر عهده دارد که ۱۵,۰۰۰ مورد از آن‌ها مساجد جامع برای برگزاری نماز جمعه هستند. این وزارتخانه همچنین تقریباً ۷۵,۰۰۰ امام سنی و ۱۵,۰۰۰ خطیب جمعه را برای این مساجد به کار گرفته است<ref name=":1" />. دولت تقریباً ۷۰ درصد از مساجد اهل سنت را حمایت مالی می‌کند و وزارت امور اسلامی بر ساخت، نگهداری و استخدام روحانیون آنها نظارت دارد<ref name=":2" />.

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۴

2025-09-03T19:34:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۴
خط ۱۸۴:		خط ۱۸۴:
	https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/mohammed-bin-salman-break-saudi-wahhabi-pact-180107091158729.html</ref>.		https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/mohammed-bin-salman-break-saudi-wahhabi-pact-180107091158729.html</ref>.

	نیز نگاه کنید به		== نیز نگاه کنید به ==
			[[اهل سنت در عراق]]؛ [[تسنن در افغانستان]]؛ [[تسنن در بنگلادش]]؛ [[تسنن در لبنان]]

	== کتابشناسی ==		== کتابشناسی ==

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۷

2025-09-03T19:27:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس		[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس [[مکه مکرمه\|مکه]] و [[مدینه منوره\|مدینه]] خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در [[عربستان سعودی\|عربستان]]، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

	[[مکه مکرمه\|مکه]] و [[مدینه منوره\|مدینه]] خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در ~~عربستان،~~ بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

	=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===		=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۷

2025-09-03T19:27:37Z

نمایش تغییرات

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۱

2025-09-03T17:31:01Z

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۲

2025-09-03T17:22:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در عربستان، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.		[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در عربستان، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

	=== پیشینه اهل سنت ~~در عربستان~~ ===		=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===
	پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، مسائل سياسی و سپس آموزه‌های اعتقادی و فقهی موجب پيدايش مذاهب مختلف گرديد؛ نخست در مورد جانشينی پيامبر(ص) دو رأی و انديشه شکل گرفت: گروهی از بزرگان صحابه همچون ابن عباس، سلمان، ابوذر و مقداد و عده‌ای از مردم با استناد به واقعه غدير خم و تصريح پيامبر(ص) در مواضع متعدد، حضرت علی(ع) را خليفه و جانشين پيامبر می‌دانستند. صاحبان اين انديشه، «شيعه» ناميده شدند. در مقابل، عده‌ای با استناد به شورای سقيفه و بيعت مردم؛ ابابکر، عمر، عثمان و امام علی(ع) را خليفه پيامبر(ص) معرفی نمودند. دارندگان اين رأی بعدها خود را «اهل سنت و جماعت» ناميدند<ref>محمدی آشنانی، علی (1387)، درسنامه شناخت عربستان و وهابیت، تهران: نشر مشعر، ص 90-105</ref>.		پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، مسائل سياسی و سپس آموزه‌های اعتقادی و فقهی موجب پيدايش مذاهب مختلف گرديد؛ نخست در مورد جانشينی پيامبر(ص) دو رأی و انديشه شکل گرفت: گروهی از بزرگان صحابه همچون ابن عباس، سلمان، ابوذر و مقداد و عده‌ای از مردم با استناد به واقعه غدير خم و تصريح پيامبر(ص) در مواضع متعدد، حضرت علی(ع) را خليفه و جانشين پيامبر می‌دانستند. صاحبان اين انديشه، «شيعه» ناميده شدند. در مقابل، عده‌ای با استناد به شورای سقيفه و بيعت مردم؛ ابابکر، عمر، عثمان و امام علی(ع) را خليفه پيامبر(ص) معرفی نمودند. دارندگان اين رأی بعدها خود را «اهل سنت و جماعت» ناميدند<ref>محمدی آشنانی، علی (1387)، درسنامه شناخت عربستان و وهابیت، تهران: نشر مشعر، ص 90-105</ref>.

خط ۱۶:		خط ۱۶:
	جامعه اهل سنت در عربستان در طول یک قرن گذشته به شدت تحت تاثیر آموزه‌ها و اعتقادات مکتب وهابیت بوده است. شراکت وهابیون در قدرت و جایگاه مهم آنها در نهادهای فرهنگی- مذهبی و اجتماعی باعث نقش‌آفرینی محوری آنها در میان اهل سنت برای دهه‌های متمادی شد. در واقع رهبران، علماء و فعالین وهابی با بهره‌گیری از منابع سیاسی و اقتصادی نظام سعودی به تبلیغ و ترویج آئین وهابیت پرداختند و به ایجاد محدودیت و مخالفت با سایر مذاهب و ادیان در این کشور پرداختند. با این حال تحولات مختلفی باعث تضعیف تدریجی وهابیت در عربستان و کاهش اثرگذاری آن شد. هرچند علمای وهابی هنوز یک گروه نخبه در عرصه فرهنگی عربستان هستند، اما در طول دهه‌های متمادی نفوذ سیاسی آنان کاهش یافته است. به خصوص با شکوفایی نفتی از اواخر دهه 1970، نخبگان مذهبی به منزله نیروی سیاسی تا حدی به حاشیه رانده شدند. تحولات اواخر دهه 1970 و به طور مشخص جنبش جهیمان العتیبی به تبعیت از انقلاب اسلامی در ایران در پررنگ شدن دوباره جایگاه علمای وهابی نقش داشت. با این حال تحولات بعد از یازده سپتامبر بار دیگر کاهش نقش فرهنگی و سیاسی علمای وهابی را در پی داشت<ref>استنسلی، استیگ (1392)، جامعه شناسی سیاسی قدرت در عربستان، مترجم نبی الله ابراهیمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ص 85-92.</ref>. ضمن اینکه در دوره ملک سلمان اصلاحات و تغییرات مهمی در عربستان به وقوع پیوسته که تضعیف جدی وهابیت در عربستان به صورت عام و در جامعه اهل سنت به صورت خاص را در پی داشته است.		جامعه اهل سنت در عربستان در طول یک قرن گذشته به شدت تحت تاثیر آموزه‌ها و اعتقادات مکتب وهابیت بوده است. شراکت وهابیون در قدرت و جایگاه مهم آنها در نهادهای فرهنگی- مذهبی و اجتماعی باعث نقش‌آفرینی محوری آنها در میان اهل سنت برای دهه‌های متمادی شد. در واقع رهبران، علماء و فعالین وهابی با بهره‌گیری از منابع سیاسی و اقتصادی نظام سعودی به تبلیغ و ترویج آئین وهابیت پرداختند و به ایجاد محدودیت و مخالفت با سایر مذاهب و ادیان در این کشور پرداختند. با این حال تحولات مختلفی باعث تضعیف تدریجی وهابیت در عربستان و کاهش اثرگذاری آن شد. هرچند علمای وهابی هنوز یک گروه نخبه در عرصه فرهنگی عربستان هستند، اما در طول دهه‌های متمادی نفوذ سیاسی آنان کاهش یافته است. به خصوص با شکوفایی نفتی از اواخر دهه 1970، نخبگان مذهبی به منزله نیروی سیاسی تا حدی به حاشیه رانده شدند. تحولات اواخر دهه 1970 و به طور مشخص جنبش جهیمان العتیبی به تبعیت از انقلاب اسلامی در ایران در پررنگ شدن دوباره جایگاه علمای وهابی نقش داشت. با این حال تحولات بعد از یازده سپتامبر بار دیگر کاهش نقش فرهنگی و سیاسی علمای وهابی را در پی داشت<ref>استنسلی، استیگ (1392)، جامعه شناسی سیاسی قدرت در عربستان، مترجم نبی الله ابراهیمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، ص 85-92.</ref>. ضمن اینکه در دوره ملک سلمان اصلاحات و تغییرات مهمی در عربستان به وقوع پیوسته که تضعیف جدی وهابیت در عربستان به صورت عام و در جامعه اهل سنت به صورت خاص را در پی داشته است.

	=== جمعیت اهل سنت و پراکندگی آن ~~در عربستان~~ ===		=== [[جمعیت اهل سنت و پراکندگی آن در عربستان]] ===
	بر اساس برآوردهای عمومی و مطرح تقریباً 85 تا ۹۰ درصد از شهروندان سعودی، مسلمانان سنی هستند. اکثریت قریب به اتفاق این جمعیت از پیروان مکتب حنبلی هستند، هرچند تعدادی از شهروندان سنی نیز از دیگر مکاتب فقهی اهل سنت (حنفی، مالکی و شافعی) پیروی می‌کنند<ref name=":1">U.S. Department of State (.gov), SAUDI ARABIA, 2017, Available for		بر اساس برآوردهای عمومی و مطرح تقریباً 85 تا ۹۰ درصد از شهروندان سعودی، مسلمانان سنی هستند. اکثریت قریب به اتفاق این جمعیت از پیروان مکتب حنبلی هستند، هرچند تعدادی از شهروندان سنی نیز از دیگر مکاتب فقهی اهل سنت (حنفی، مالکی و شافعی) پیروی می‌کنند<ref name=":1">U.S. Department of State (.gov), SAUDI ARABIA, 2017, Available for

	https://2009-2017.state.gov/documents/organization/171744.pdf</ref>. مذهب حنبلی در عربستان مذهب نخست است. در منطقه نجد عربستان اهل تسنن بیشتر حنبلی بوده و در حجاز با مذهب شافعی و در احساء با مذهب مالکی رقابت می‌کند<ref>شبکه اجتهاد، پراکندگی جغرافیایی مذاهب فقهی اسلام، 1404، قابل بازیابی از [https://ijtihadnet.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%851/ https://ijtihadnet.ir]</ref>.		https://2009-2017.state.gov/documents/organization/171744.pdf</ref>. مذهب حنبلی در عربستان مذهب نخست است. در منطقه نجد عربستان اهل تسنن بیشتر حنبلی بوده و در حجاز با مذهب شافعی و در احساء با مذهب مالکی رقابت می‌کند<ref>شبکه اجتهاد، پراکندگی جغرافیایی مذاهب فقهی اسلام، 1404، قابل بازیابی از [https://ijtihadnet.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%851/ https://ijtihadnet.ir]</ref>.

	از آنجایی که هیچ گونه آمار رسمی و دقیقی در خصوص جمعیت هر یک از مکاتب فقهی اهل سنت وجود ندارد، برخی ارزیابی‌های متفاوتی نیز در این خصوص مطرح شده است. در یکی از این ارزیابی‌ها عنوان می‌شود جمعیت مالکی‌ها در عربستان که عمدتا در مکه و جده هستند، حدود پنج میلیون نفر است که 1~~/23~~ درصد جمعیت می‌شوند. جمعیت شافعی‌ها که عمدتا در مدینه، الباحه و تبوک هستند کمتر از سه میلیون نفر یعنی ۱۵/۱۳ درصد است. جمعیت حنفی‌ها که عمدتا در استان‌های جوف و حدود شمالی بوده و در مکه و الشرقیه هم هستند، حدود ۸۰۰ هزار نفر یعنی کمی بیش از ۴ درصد است. جمعیت حنابله که عمدتا در سه استان نجد مستقرند، حدود ۵/۴ میلیون نفر یعنی ۲۷/۲۴ درصد می‌شوند<ref>بشیری، مریم (1397)، ترکیب جمعیتی مذاهب در عربستان سعودی، ۱۵ فروردين، قابل بازیابی از [https://iqna.ir/fa/news/3702890/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C https://iqna.ir/fa/news/3702890]</ref>. با این حال تائید آمار دقیق و جزئی فوق در مورد پیروان مکاتب مختلف سنی در عربستان بسیار دشوار به نظر می‌رسد.		از آنجایی که هیچ گونه آمار رسمی و دقیقی در خصوص جمعیت هر یک از مکاتب فقهی اهل سنت وجود ندارد، برخی ارزیابی‌های متفاوتی نیز در این خصوص مطرح شده است. در یکی از این ارزیابی‌ها عنوان می‌شود جمعیت مالکی‌ها در عربستان که عمدتا در مکه و جده هستند، حدود پنج میلیون نفر است که 23/1 درصد جمعیت می‌شوند. جمعیت شافعی‌ها که عمدتا در مدینه، الباحه و تبوک هستند کمتر از سه میلیون نفر یعنی 13/15 درصد است. جمعیت حنفی‌ها که عمدتا در استان‌های جوف و حدود شمالی بوده و در مکه و الشرقیه هم هستند، حدود ۸۰۰ هزار نفر یعنی کمی بیش از ۴ درصد است. جمعیت حنابله که عمدتا در سه استان نجد مستقرند، حدود 4/5 میلیون نفر یعنی 24/27 درصد می‌شوند<ref>بشیری، مریم (1397)، ترکیب جمعیتی مذاهب در عربستان سعودی، ۱۵ فروردين، قابل بازیابی از [https://iqna.ir/fa/news/3702890/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C https://iqna.ir/fa/news/3702890]</ref>. با این حال تائید آمار دقیق و جزئی فوق در مورد پیروان مکاتب مختلف سنی در عربستان بسیار دشوار به نظر می‌رسد.

	=== رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان ===		=== رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان ===

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۸

2025-09-03T17:08:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۸
خط ۱۷۱:		خط ۱۷۱:

	== کتابشناسی ==		== کتابشناسی ==
			<references />

			== نویسنده مقاله ==
			[[علی اکبر اسدی]]

Hamidian در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۷

2025-09-03T17:07:15Z

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در عربستان، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.		[[عربستان سعودی]] به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس

			[[مکه مکرمه\|مکه]] و [[مدینه منوره\|مدینه]] خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در عربستان، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

	=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===		=== [[پیشینه اهل سنت در عربستان]] ===
خط ۲۱:		خط ۲۳:
	https://2009-2017.state.gov/documents/organization/171744.pdf</ref>. مذهب حنبلی در عربستان مذهب نخست است. در منطقه نجد عربستان اهل تسنن بیشتر حنبلی بوده و در حجاز با مذهب شافعی و در احساء با مذهب مالکی رقابت می‌کند<ref>شبکه اجتهاد، پراکندگی جغرافیایی مذاهب فقهی اسلام، 1404، قابل بازیابی از [https://ijtihadnet.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%851/ https://ijtihadnet.ir]</ref>.		https://2009-2017.state.gov/documents/organization/171744.pdf</ref>. مذهب حنبلی در عربستان مذهب نخست است. در منطقه نجد عربستان اهل تسنن بیشتر حنبلی بوده و در حجاز با مذهب شافعی و در احساء با مذهب مالکی رقابت می‌کند<ref>شبکه اجتهاد، پراکندگی جغرافیایی مذاهب فقهی اسلام، 1404، قابل بازیابی از [https://ijtihadnet.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%851/ https://ijtihadnet.ir]</ref>.

	از آنجایی که هیچ گونه آمار رسمی و دقیقی در خصوص جمعیت هر یک از مکاتب فقهی اهل سنت وجود ندارد، برخی ارزیابی‌های متفاوتی نیز در این خصوص مطرح شده است. در یکی از این ارزیابی‌ها عنوان می‌شود جمعیت مالکی‌ها در عربستان که عمدتا در مکه و جده هستند، حدود پنج میلیون نفر است که 23/1 درصد جمعیت می‌شوند. جمعیت شافعی‌ها که عمدتا در ~~مدینه،~~ الباحه و تبوک هستند کمتر از سه میلیون نفر یعنی 13/15 درصد است. جمعیت حنفی‌ها که عمدتا در استان‌های جوف و حدود شمالی بوده و در مکه و الشرقیه هم هستند، حدود ۸۰۰ هزار نفر یعنی کمی بیش از ۴ درصد است. جمعیت حنابله که عمدتا در سه استان نجد مستقرند، حدود 4/5 میلیون نفر یعنی 24/27 درصد می‌شوند<ref>بشیری، مریم (1397)، ترکیب جمعیتی مذاهب در عربستان سعودی، ۱۵ فروردين، قابل بازیابی از [https://iqna.ir/fa/news/3702890/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C https://iqna.ir/fa/news/3702890]</ref>. با این حال تائید آمار دقیق و جزئی فوق در مورد پیروان مکاتب مختلف سنی در عربستان بسیار دشوار به نظر می‌رسد.		از آنجایی که هیچ گونه آمار رسمی و دقیقی در خصوص جمعیت هر یک از مکاتب فقهی اهل سنت وجود ندارد، برخی ارزیابی‌های متفاوتی نیز در این خصوص مطرح شده است. در یکی از این ارزیابی‌ها عنوان می‌شود جمعیت مالکی‌ها در عربستان که عمدتا در مکه و جده هستند، حدود پنج میلیون نفر است که 23/1 درصد جمعیت می‌شوند. جمعیت شافعی‌ها که عمدتا در [[مدینه منوره\|مدینه]]، الباحه و تبوک هستند کمتر از سه میلیون نفر یعنی 13/15 درصد است. جمعیت حنفی‌ها که عمدتا در استان‌های جوف و حدود شمالی بوده و در [[مکه مکرمه\|مکه]] و الشرقیه هم هستند، حدود ۸۰۰ هزار نفر یعنی کمی بیش از ۴ درصد است. جمعیت حنابله که عمدتا در سه استان نجد مستقرند، حدود 4/5 میلیون نفر یعنی 24/27 درصد می‌شوند<ref>بشیری، مریم (1397)، ترکیب جمعیتی مذاهب در عربستان سعودی، ۱۵ فروردين، قابل بازیابی از [https://iqna.ir/fa/news/3702890/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C https://iqna.ir/fa/news/3702890]</ref>. با این حال تائید آمار دقیق و جزئی فوق در مورد پیروان مکاتب مختلف سنی در عربستان بسیار دشوار به نظر می‌رسد.

	=== رهبران و عالمان اهل سنت ~~در عربستان~~ ===		=== [[رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان]] ===
	در جامعه اهل سنت عربستان می ‌توان به علما و شخصیتهای دینی مختلفی اشاره کرد که از زمان ظهور اسلام تا دوره معاصر به نقش‌آفرینی در شبه‌جزیره عربی و حتی فراتر از آن جهان عرب و جهان اسلام پرداخته‌اند. برخی از این شخصیتها تاریخی‌اند و برخی دیگر به دوره معاصر و زمان حاضر مربوط هستند. گذشته از دوره اولیه اسلامی که با حضور و زیست پربرکت پیامبر اکرم(ص) و سپس خلفای راشدین و برخی از امامان شیعی(ع) همراه بوده است، در دوره‌های مختلف شخصیتها و رهبران دینی مختلف سنی در این سرزمین ظهور کرده‌اند که در اینجا به برخی از مهمترین آنها اشاره می‌شود<ref>سعودیبیدیا (2025)، شخصیات/ شخصیات تاريخیه، علی الموقع [https://saudipedia.com/morearticles/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A%D8%A9?pgno=1 https://saudipedia.com/morearticles/1]</ref><ref>سعودیبیدیا (2025)، قائمه بخمسه من الشعراء الغنائیين فی السعودیه، علی الموقع [https://saudipedia.com/article/12406/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%AB%D9%82%D9%81%D9%88%D9%86 https://saudipedia.com/article/12406]</ref><ref>Saudimoments, Discover the Voices of Saudi Arabia: Top Authors to Know, 11 December 2024, Available for		در جامعه اهل سنت [[عربستان سعودی\|عربستان]] می ‌توان به علما و شخصیتهای دینی مختلفی اشاره کرد که از زمان ظهور اسلام تا دوره معاصر به نقش‌آفرینی در شبه‌جزیره عربی و حتی فراتر از آن جهان عرب و جهان اسلام پرداخته‌اند. برخی از این شخصیتها تاریخی‌اند و برخی دیگر به دوره معاصر و زمان حاضر مربوط هستند. گذشته از دوره اولیه اسلامی که با حضور و زیست پربرکت پیامبر اکرم(ص) و سپس خلفای راشدین و برخی از امامان شیعی(ع) همراه بوده است، در دوره‌های مختلف شخصیتها و رهبران دینی مختلف سنی در این سرزمین ظهور کرده‌اند که در اینجا به برخی از مهمترین آنها اشاره می‌شود<ref>سعودیبیدیا (2025)، شخصیات/ شخصیات تاريخیه، علی الموقع [https://saudipedia.com/morearticles/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A%D8%A9?pgno=1 https://saudipedia.com/morearticles/1]</ref><ref>سعودیبیدیا (2025)، قائمه بخمسه من الشعراء الغنائیين فی السعودیه، علی الموقع [https://saudipedia.com/article/12406/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%AB%D9%82%D9%81%D9%88%D9%86 https://saudipedia.com/article/12406]</ref><ref>Saudimoments, Discover the Voices of Saudi Arabia: Top Authors to Know, 11 December 2024, Available for

	https://www.saudimoments.com/discover-the-voices-of-saudi-arabia-top-authors-to-know-702324.html</ref>:		https://www.saudimoments.com/discover-the-voices-of-saudi-arabia-top-authors-to-know-702324.html</ref>:

	* سلیمان بن سحمان (۱۲۶۶هـ/۱۸۴۹م – ۱۳۴۹هـ/۱۹۳۰م) از علمای دینی و فقیهان سعودی بود که در اواخر دولت دوم سعودی و مراحل وحدت عربستان می‌زیست.		* سلیمان بن سحمان (۱۲۶۶هـ/۱۸۴۹م – ۱۳۴۹هـ/۱۹۳۰م) از علمای دینی و فقیهان سعودی بود که در اواخر دولت دوم سعودی و مراحل وحدت [[عربستان سعودی\|عربستان]] می‌زیست.
	* سلیمان بن سحمان (۱۲۶۶هـ/۱۸۴۹م – ۱۳۴۹هـ/۱۹۳۰م) از علمای دینی، فقیهان و شاعران سعودی بود که در اواخر دولت دوم سعودی و مراحل وحدت عربستان می‌زیست.		* سلیمان بن سحمان (۱۲۶۶هـ/۱۸۴۹م – ۱۳۴۹هـ/۱۹۳۰م) از علمای دینی، فقیهان و شاعران سعودی بود که در اواخر دولت دوم سعودی و مراحل وحدت عربستان می‌زیست.
	* احمد بن علی بن مشرف (اوایل قرن سیزدهم هجری/۱۸م – ۱۲۸۵هـ/۱۸۶۸م)، فقیه، عالم و شاعر دوران دولت دوم سعودی بود.		* احمد بن علی بن مشرف (اوایل قرن سیزدهم هجری/۱۸م – ۱۲۸۵هـ/۱۸۶۸م)، فقیه، عالم و شاعر دوران دولت دوم سعودی بود.
	* احمد بن عطوه الدرعی (۸۶۰هـ/۱۴۵۶م – ۹۴۸هـ/۱۵۴۱م)، از علمای دینی نجد و مفتی منطقه "العارض" در قرن دهم هجری/شانزدهم میلادی بود. او اجازه‌نامه‌های علمی از شام دریافت کرد. آثار علمی زیادی نوشت که شامل رسائل و پاسخ‌هایی به مسائل فقهی، احکام و فتواها بود.		* احمد بن عطوه الدرعی (۸۶۰هـ/۱۴۵۶م – ۹۴۸هـ/۱۵۴۱م)، از علمای دینی نجد و مفتی منطقه "العارض" در قرن دهم هجری/شانزدهم میلادی بود. او اجازه‌نامه‌های علمی از شام دریافت کرد. آثار علمی زیادی نوشت که شامل رسائل و پاسخ‌هایی به مسائل فقهی، احکام و فتواها بود.
	* محمد بن عبدالوهاب (۱۷۰۳–۱۷۹۱م)، بنیان‌گذار مکتب وهابیت که بیشترین اثرگذاری را در عرصه دینی عربستان داشت و باعث پایه‌گذاری فرقه وهابیت در این کشور شد.		* محمد بن عبدالوهاب (۱۷۰۳–۱۷۹۱م)، بنیان‌گذار مکتب وهابیت که بیشترین اثرگذاری را در عرصه دینی [[عربستان سعودی\|عربستان]] داشت و باعث پایه‌گذاری فرقه وهابیت در این کشور شد.
	* عبدالعزیز بن عبدالله آل باز (۱۳۳۰هـ/۱۹۱۲م – ۱۴۲۰هـ/۱۹۹۹م)، مفتی پیشین عربستان سعودی و یکی از چهره‌های دینی برجسته جهان اسلام در دوران خود .		* عبدالعزیز بن عبدالله آل باز (۱۳۳۰هـ/۱۹۱۲م – ۱۴۲۰هـ/۱۹۹۹م)، مفتی پیشین [[عربستان سعودی]] و یکی از چهره‌های دینی برجسته جهان اسلام در دوران خود .
	* شیخ محمد بن عثیمین (1929-2001 م): یکی از برجسته ترین فقها، مفسران و علمای معاصر عربستان و از مراجع حنبلی در این کشور بود. وی از شاگردان عبدالرحمن سعدی و عبدالعزیز بن باز بود، در 1987 به عضویت هیئت کبارالعلماء درآمد و به عنوان رئیس دانشگاه شرعی امام محمدبن سعودی در قصیم فعالیت می‌کرد<ref>الجزيره، محمد بن عثیمین، ( 23/2/2016)، علی الموقع		* شیخ محمد بن عثیمین (1929-2001 م): یکی از برجسته ترین فقها، مفسران و علمای معاصر عربستان و از مراجع حنبلی در این کشور بود. وی از شاگردان عبدالرحمن سعدی و عبدالعزیز بن باز بود، در 1987 به عضویت هیئت کبارالعلماء درآمد و به عنوان رئیس دانشگاه شرعی امام محمدبن سعودی در قصیم فعالیت می‌کرد<ref>الجزيره، محمد بن عثیمین، ( 23/2/2016)، علی الموقع

	[https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/2/23/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86 https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/2/23]</ref>.		[https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/2/23/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AB%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86 https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/2/23]</ref>.
	* عبدالعزیز بن عبدالله آل الشیخ (متولد ۱۳۶۲هـ/۱۹۴۳م): مفتی کنونی عربستان سعودی، رئیس هیئت علمای ارشد که ریاست اداره کل تحقیقات علمی و فتوا را با درجه وزیر بر عهده دارد. او سومین مفتی اعظم در تاریخ عربستان است که پس از محمد بن ابراهیم آل الشیخ و عبدالعزیز بن باز این منصب را بر عهده گرفته است.		* عبدالعزیز بن عبدالله آل الشیخ (متولد ۱۳۶۲هـ/۱۹۴۳م): مفتی کنونی عربستان سعودی، رئیس هیئت علمای ارشد که ریاست اداره کل تحقیقات علمی و فتوا را با درجه وزیر بر عهده دارد. او سومین مفتی اعظم در تاریخ [[عربستان سعودی\|عربستان]] است که پس از محمد بن ابراهیم آل الشیخ و عبدالعزیز بن باز این منصب را بر عهده گرفته است.
	* محمد العیسی: دبیرکل اتحادیه جهان اسلام، که اقداماتی برای تشویق تسامح بین ادیان انجام داده است.		* محمد العیسی: دبیرکل اتحادیه جهان اسلام، که اقداماتی برای تشویق تسامح بین ادیان انجام داده است.
	* سلمان العودة (متولد ۱۹۵۵/۱۹۵۶): استاد دانشکده شریعت دانشگاه امام محمد بن‌سعود و عضو اتحادیه جهانی علما و از رهبران نهضت "صحوه" در دهه ۱۹۹۰ که از هواداران اصلاحات دینی و سیاسی نرم بودند محسوب می‌شود. وی در دهه ۱۹۹۰ بابت انتقاد از حضور نظامی آمریکا در عربستان بازداشت شد؛ سپس در سپتامبر ۲۰۱۷ بار دیگر دستگیر شد و همچنان در زندان به‌سر می‌برد.		* سلمان العودة (متولد ۱۹۵۵/۱۹۵۶): استاد دانشکده شریعت دانشگاه امام محمد بن‌سعود و عضو اتحادیه جهانی علما و از رهبران نهضت "صحوه" در دهه ۱۹۹۰ که از هواداران اصلاحات دینی و سیاسی نرم بودند محسوب می‌شود. وی در دهه ۱۹۹۰ بابت انتقاد از حضور نظامی آمریکا در [[عربستان سعودی\|عربستان]] بازداشت شد؛ سپس در سپتامبر ۲۰۱۷ بار دیگر دستگیر شد و همچنان در زندان به‌سر می‌برد.
	* عوض القرنی و علی العمری از رهبران جنبش اصلاحی اهل سنت که به اتهام ارتباط با اخوان المسلمین در عربستان بازداشت شده‌اند<ref name=":2">United States Department of State, Office of International Religious Freedom(2019),		* عوض القرنی و علی العمری از رهبران جنبش اصلاحی اهل سنت که به اتهام ارتباط با [[اخوان المسلمین]] در [[عربستان سعودی\|عربستان]] بازداشت شده‌اند<ref name=":2">United States Department of State, Office of International Religious Freedom(2019),

	International Religious Freedom Report for 2019, SAUDI ARABIA 2019 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT,Available for https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/saudi-arabia</ref>.		International Religious Freedom Report for 2019, SAUDI ARABIA 2019 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT,Available for https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/saudi-arabia</ref>.