تاریخ سودان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jafari در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷

2025-01-30T20:07:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۷
خط ۶۳:		خط ۶۳:

	==== دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====		==== دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====
	براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [https://wikimelal.ir/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 سودان]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.		براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد.

	==== دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====		==== دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====

Nazanin در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴

2024-12-15T10:54:58Z

نمایش تغییرات

Nazanin در ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴

2024-12-15T10:54:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۹۹:		خط ۹۹:
	== کتابشناسی ==		== کتابشناسی ==
	<references />		<references />

			== منبع اصلی ==
			معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.25-30.

			== نویسندگان مقاله ==
			مریم معماریان و مصطفی امیدی
	[[رده:تاریخ]]		[[رده:تاریخ]]

Samiei در ‏۱۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۰۴

2024-07-17T18:04:42Z

نمایش تغییرات

Samiei: /* نیز نگاه کنید به */

2024-05-04T00:15:10Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۰:۱۵
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	== پاورقی ==		== پاورقی ==

	[I] - <small>یکی از پادشاهان کوش، از سال 795 تا 752 قبل از میلاد که در هرم شماره 9 در شهر باستانی«الکرو» دفن شده است<ref name=":2">برگرفته از ~~2013,~~vb.altareekh.com ~~/t53948~~</ref>.</small>		[I] - <small>یکی از پادشاهان کوش، از سال 795 تا 752 قبل از میلاد که در هرم شماره 9 در شهر باستانی«الکرو» دفن شده است<ref name=":2">برگرفته از https:// vb.altareekh.com</ref>.</small>

	<small>[II] - یکی از پادشاهان کوش، از سال 765 تا 752 قبل از میلاد که در هرم شماره 8 در شهر باستانی«الکرو» دفن شده است<ref name=":2" />.</small>		<small>[II] - یکی از پادشاهان کوش، از سال 765 تا 752 قبل از میلاد که در هرم شماره 8 در شهر باستانی«الکرو» دفن شده است<ref name=":2" />.</small>
خط ۱۰۶:		خط ۱۰۶:
	<small>[VII] - «موافقتنامه نیواشا» در تاریخ دهم ژانویه 2005م. (برابر با بیستم دی ماه 1383هـ.ش) در کشور کنیا، به امضای معاون اوّل وقت سودان، علی عثمان محمد طه و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی جنوب سودان (SPLM)، جان گارانگ، رسید. طبق این موافقتنامه، طرفین توافق کردند جنوب سودان به مدّت شش سال حکومت خودمختار داشته باشد و حداکثر پس از شش سال، درباره تعیین سرنوشت نهایی جنوب سودان – جدایی از سرزمین اصلی یا اتّحاد بخش شمالی و جنوبی سودانـ همه پرسی انجام شود.</small>		<small>[VII] - «موافقتنامه نیواشا» در تاریخ دهم ژانویه 2005م. (برابر با بیستم دی ماه 1383هـ.ش) در کشور کنیا، به امضای معاون اوّل وقت سودان، علی عثمان محمد طه و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی جنوب سودان (SPLM)، جان گارانگ، رسید. طبق این موافقتنامه، طرفین توافق کردند جنوب سودان به مدّت شش سال حکومت خودمختار داشته باشد و حداکثر پس از شش سال، درباره تعیین سرنوشت نهایی جنوب سودان – جدایی از سرزمین اصلی یا اتّحاد بخش شمالی و جنوبی سودانـ همه پرسی انجام شود.</small>

	<small>[VIII] - انتخابات ریاست جمهوری سودان در سال 2010 میلادی، برای نخستین بار در 25 سال گذشته با حضور چندین حزب برگزار شده است. در این انتخابات، علاوه‌بر ده نامزدی که از سوی احزاب مختلف معرفی شده بودند، دو نامزد مستقل هم، حضور داشتند. اما دو رقیب عمده عمر البشیر، انتخابات ریاست جمهوری 2010 م. را تحریم کرده بودند</small><ref>برگرفته از ~~1389~~/2/~~7 ,~~www1.jamejamonline.ir~~/printable.aspx?newsnum=100873599712~~</ref>.		<small>[VIII] - انتخابات ریاست جمهوری سودان در سال 2010 میلادی، برای نخستین بار در 25 سال گذشته با حضور چندین حزب برگزار شده است. در این انتخابات، علاوه‌بر ده نامزدی که از سوی احزاب مختلف معرفی شده بودند، دو نامزد مستقل هم، حضور داشتند. اما دو رقیب عمده عمر البشیر، انتخابات ریاست جمهوری 2010 م. را تحریم کرده بودند</small><ref>برگرفته از https://www1.jamejamonline.ir</ref>.
	== کتابشناسی ==		== کتابشناسی ==

Samiei در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۰:۱۲

2024-05-04T00:12:35Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۰:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	«کرمة»(Kerma) یا «کوش»، یکی از قدیم‌ترین شهرهای تاریخی است که براساس آثار باستانی کشف شده، بیش از 9500 سال از عمر آن می‌گذرد. مردم «نوبه»، از دیرباز،‌ این شهر را «دکی قیل» به معنی «تپّه سُرخ»، خوانده‌اند و هنوز هم آن را به همین نام می‌شناسند. «کرمة» پایتخت حاکمان «کوش» بوده و در استان «الشمالیّة» [[سودان]] در کرانه شرقی رود نیل قرار دارد و فاصله آن از شهر «اسوان»، حدود 700 کیلومتر است.		«کرمة»(Kerma) یا «کوش»، یکی از قدیم‌ترین شهرهای تاریخی است که براساس آثار باستانی کشف شده، بیش از 9500 سال از عمر آن می‌گذرد. مردم «نوبه»، از دیرباز،‌ این شهر را «دکی قیل» به معنی «تپّه سُرخ»، خوانده‌اند و هنوز هم آن را به همین نام می‌شناسند. «کرمة» پایتخت حاکمان «کوش» بوده و در استان «الشمالیّة» [[سودان]] در کرانه شرقی رود نیل قرار دارد و فاصله آن از شهر «اسوان»، حدود 700 کیلومتر است.

	از تمدّن کرمة، نوشته‌ای بر جای نمانده ولی در حفاری‌های که در آن منطقه صورت گرفته، برخی ظروف سُفالین، نوع خاصّی از خنجر، برخی لوازم ساخته شده از پوست حیوانات، مانند کمربند، ظرف‌های چوبی، بعضی صنایع دستی از جنس عاج، آثاری از سرامیک سنّتی به دست آمده است.‌ این تمدّن کرمة از 9500 سال پیش تا حدود 1600 سال قبل از میلاد بر مناطقی از [[مصر]] و [[سودان]] سیطره داشته است<ref name=":1">برگرفته از 2013,~~<nowiki>~~https://sudan.sd/sudanhistory.php~~?lang=ar</nowiki>~~</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.23</ref>.		از تمدّن کرمة، نوشته‌ای بر جای نمانده ولی در حفاری‌های که در آن منطقه صورت گرفته، برخی ظروف سُفالین، نوع خاصّی از خنجر، برخی لوازم ساخته شده از پوست حیوانات، مانند کمربند، ظرف‌های چوبی، بعضی صنایع دستی از جنس عاج، آثاری از سرامیک سنّتی به دست آمده است.‌ این تمدّن کرمة از 9500 سال پیش تا حدود 1600 سال قبل از میلاد بر مناطقی از [[مصر]] و [[سودان]] سیطره داشته است<ref name=":1">برگرفته از 2013,https://sudan.sd/sudanhistory.php</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.23</ref>.

	=== مملکت کوش ===		=== مملکت کوش ===
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	نخست آنکه در طول‌ این دوران، روابط بازرگانی [[مصر]] و [[سودان]]، بسیار گسترده بوده است.		نخست آنکه در طول‌ این دوران، روابط بازرگانی [[مصر]] و [[سودان]]، بسیار گسترده بوده است.

	دوم آنکه در اواخر‌ این دوران، [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، [[سودان]] را به تصرّف خود در آورده و‌ این تصرّف، از نظر فرهنگی نیز، بر جامعه و مردم [[سودان]] اثر گذاشته است.<ref name=":0">برگرفته از ~~<nowiki>~~http://www.britannica.com~~</nowiki>~~</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص24 </ref>.		دوم آنکه در اواخر‌ این دوران، [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، [[سودان]] را به تصرّف خود در آورده و‌ این تصرّف، از نظر فرهنگی نیز، بر جامعه و مردم [[سودان]] اثر گذاشته است<ref name=":0">برگرفته از http://www.britannica.com</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص24 </ref>.

	=== دوره نبتی ===		=== دوره نبتی ===
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	=== دوره مروی ===		=== دوره مروی ===
	دوره پایتخت حکومت «کوش» توسط «اسپالتا»[III] از «نبته» به «مروه» منتقل شد.‌ این دوره، از قرن ششم قبل از میلاد تا قرن سوم میلادی ادامه داشته و پرستشگاه‌ها، از جمله «معبد الشمس» و اهرام بر جای مانده از پادشاهان بیانگر تمدّن مروی است.		دوره پایتخت حکومت «کوش» توسط «اسپالتا»[III] از «نبته» به «مروه» منتقل شد.‌ این دوره، از قرن ششم قبل از میلاد تا قرن سوم میلادی ادامه داشته و پرستشگاه‌ها، از جمله «معبد الشمس» و اهرام بر جای مانده از پادشاهان بیانگر تمدّن مروی است. «مروه» تا قرن سوم میلادی، پایتخت مملکت کوش بوده است<ref name=":1" /><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص24 </ref>.

	«مروه» تا قرن سوم میلادی، پایتخت مملکت کوش بوده است<ref name=":1" /><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص24 </ref>.

	=== دوره حکومت‌های غیر متمرکز ===		=== دوره حکومت‌های غیر متمرکز ===
خط ۳۹:		خط ۳۷:
	درباره چگونگی ورود اسلام به [[سودان]]، در طول سده‌های اوّل تا سوم هجری، اطّلاعات ‌اندکی در دست است. اغلب اسناد و مدارک موجود حکایت از آن دارند که اسلام و مسلمانان عرب از دهه چهارم نخستین قرن هجری شمسی[V]، به [[سودان]] وارد شده ‌اند. امّا، حاکمان‌ایوبی که در اواسط قرن چهارم هجری، در [[مصر]]، روی کار آمدند کوشیدند تا منطقه «نوبه»(بخشی از سودان کنونی) را به تصرّف خویش درآورند. صلاح الدّین‌ایوبی، در قرن ششم هجری، لشگریان مسلمان را تجهیز و برای تصرّف [[سودان]]، به سوی‌ این سرزمین، روانه کرد. ولی حکومت‌های سه گانه مسیحی مملکت «نوباطیان»، مملکت «مغره» و مملکت «علوه»ـ با‌ایستادگی در برابر حملات مسلمانان‌ایوبی، آنها را به شکست و عقب نشینی واداشتند و حتّی، بخش‌هایی از جنوب [[مصر]] نیز، به تصرّف مملکت‌های نوبه‌ای درآمد. دیری نپایید که صلاح الدّین‌ایوبی، با نَبَردی دیگر در سال 1170م. (برابر با 549هـ.ش) نیروهای مملکت‌های نوبه‌ای را از سرزمین [[مصر]] بیرون راند و با ادامه حملات، به دوره حکومت هر سه مملکت نوبه‌ای مسیحی، پایان بخشید.		درباره چگونگی ورود اسلام به [[سودان]]، در طول سده‌های اوّل تا سوم هجری، اطّلاعات ‌اندکی در دست است. اغلب اسناد و مدارک موجود حکایت از آن دارند که اسلام و مسلمانان عرب از دهه چهارم نخستین قرن هجری شمسی[V]، به [[سودان]] وارد شده ‌اند. امّا، حاکمان‌ایوبی که در اواسط قرن چهارم هجری، در [[مصر]]، روی کار آمدند کوشیدند تا منطقه «نوبه»(بخشی از سودان کنونی) را به تصرّف خویش درآورند. صلاح الدّین‌ایوبی، در قرن ششم هجری، لشگریان مسلمان را تجهیز و برای تصرّف [[سودان]]، به سوی‌ این سرزمین، روانه کرد. ولی حکومت‌های سه گانه مسیحی مملکت «نوباطیان»، مملکت «مغره» و مملکت «علوه»ـ با‌ایستادگی در برابر حملات مسلمانان‌ایوبی، آنها را به شکست و عقب نشینی واداشتند و حتّی، بخش‌هایی از جنوب [[مصر]] نیز، به تصرّف مملکت‌های نوبه‌ای درآمد. دیری نپایید که صلاح الدّین‌ایوبی، با نَبَردی دیگر در سال 1170م. (برابر با 549هـ.ش) نیروهای مملکت‌های نوبه‌ای را از سرزمین [[مصر]] بیرون راند و با ادامه حملات، به دوره حکومت هر سه مملکت نوبه‌ای مسیحی، پایان بخشید.

	با ورود اسلام به [[سودان]] مردم‌ این سرزمین، به‌ این‌ ایین یکتاپرستی روی آوردند و زبان عربی را نیز، به‌عنوان زبان رایج برگزیدند. هر چند که با پیروزی مسلمانان، حکومت‌های مسیحی، سقوط کردند ولی مسلمانان عرب با مسیحیان ساکن در [[سودان]]، یک پیمان صلح باعنوان قرارداد «البقت» یا «معاهده نوبه» بستند تا از حمله و تجاوز به یکدیگر دست بردارند . در متنِ‌ این پیمان، برای انجام فرایض و شعائر دینی مسلمانان، بر ساخت مسجدی در شهر «دُنقُلا»، تأکید شده است. همین امر، نظرِ آن دسته از پژوهشگران را تقویت می‌کند که معتقدند از صدر ~~اسلام ،~~ برخی از ساکنان [[سودان]] مسلمان بوده‌اند و در ~~دوره‌ایوبیان،~~ موجبات گسترش فرهنگ اسلامی‌و عربی سرزمین، بیش از پیش، فراهم شده است.‌ این گروه از صاحب نظران بر آن باورند که «معاهده نوبه» زمینه حضور گسترده‌تر مسلمانانِ عرب در [[سودان]] را مساعد کرده و راه اعتراض مسیحیان به‌ این موضوع را بسته و به درگیری‌های خونین بین آنها پایان بخشیده است.		با ورود اسلام به [[سودان]] مردم‌ این سرزمین، به‌ این‌ ایین یکتاپرستی روی آوردند و زبان عربی را نیز، به‌عنوان زبان رایج برگزیدند. هر چند که با پیروزی مسلمانان، حکومت‌های مسیحی، سقوط کردند ولی مسلمانان عرب با مسیحیان ساکن در [[سودان]]، یک پیمان صلح باعنوان قرارداد «البقت» یا «معاهده نوبه» بستند تا از حمله و تجاوز به یکدیگر دست بردارند. در متنِ‌ این پیمان، برای انجام فرایض و شعائر دینی مسلمانان، بر ساخت مسجدی در شهر «دُنقُلا»، تأکید شده است. همین امر، نظرِ آن دسته از پژوهشگران را تقویت می‌کند که معتقدند از صدر اسلام، برخی از ساکنان [[سودان]] مسلمان بوده‌اند و در دوره‌ ایوبیان، موجبات گسترش فرهنگ اسلامی‌و عربی سرزمین، بیش از پیش، فراهم شده است.‌ این گروه از صاحب نظران بر آن باورند که «معاهده نوبه» زمینه حضور گسترده‌تر مسلمانانِ عرب در [[سودان]] را مساعد کرده و راه اعتراض مسیحیان به‌ این موضوع را بسته و به درگیری‌های خونین بین آنها پایان بخشیده است.

	گروه‌های دیگری از مسلمانان عرب نیز، از طریق دریای سُرخ از سرزمین‌های «نجد» و «تهامه» ـ واقع در شبه جزیره عربی و مناطق ش[[مالی]] آفریقا مانند [[تونس]]، به [[سودان]] آمده‌اند ولی تعداد‌ این گروه‌ها در مقابل مسلمانانی که از [[مصر]]، به‌ این سرزمین وارد شده‌اند کمتر بوده است.		گروه‌های دیگری از مسلمانان عرب نیز، از طریق دریای سُرخ از سرزمین‌های «نجد» و «تهامه» ـ واقع در شبه جزیره عربی و مناطق ش[[مالی]] آفریقا مانند [[تونس]]، به [[سودان]] آمده‌اند ولی تعداد‌ این گروه‌ها در مقابل مسلمانانی که از [[مصر]]، به‌ این سرزمین وارد شده‌اند کمتر بوده است.
خط ۶۹:		خط ۶۷:
	· کودتای ژنرال سوار الذهب در آوریل 1985 م. (برابر با اردیبهشت 1364) و تشکیل دولت انتقالی توسط وی تا 1986 م. (برابر با 1365هـ. ش)		· کودتای ژنرال سوار الذهب در آوریل 1985 م. (برابر با اردیبهشت 1364) و تشکیل دولت انتقالی توسط وی تا 1986 م. (برابر با 1365هـ. ش)

	· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.27-28.</ref>		· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.27-28.</ref>.

	==== انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====		==== انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====
	با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از: 14/1/~~1389,~~www.jamejamonline.ir~~/printable.aspx?newsnum=100871506486~~</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.		با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از https:// www.jamejamonline.ir</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.

	==== دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====		==== دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====
خط ۹۰:		خط ۸۸:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ افغانستان]]؛ [[تاریخ سنگال]]؛ [[تاریخ ساحل عاج]]؛ [[تاریخ مالی]]؛ [[تاریخ اردن]]؛ [[تاریخ فرانسه]]؛		[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ افغانستان]]؛ [[تاریخ سنگال]]؛ [[تاریخ ساحل عاج]]؛ [[تاریخ مالی]]؛ [[تاریخ اردن]]؛ [[تاریخ فرانسه]]؛ [[تاریخ سوریه]]؛ [[تاریخ آرژانتین]]؛ [[تاریخ اسپانیا]]؛ [[تاریخ قطر]]؛ [[تاریخ امارات متحده عربی]]؛ [[تاریخ اتیوپی]]؛ [[تاریخ سیرالئون]]؛ [[تاریخ اوکراین]]؛ [[تاریخ زیمبابوه]].

	[[تاریخ سوریه]]؛ [[تاریخ آرژانتین]]؛ [[تاریخ اسپانیا]]؛ [[تاریخ قطر]]؛ [[تاریخ امارات متحده عربی]]؛ [[تاریخ اتیوپی]]؛ [[تاریخ سیرالئون]]؛ [[تاریخ اوکراین]]؛ [[تاریخ زیمبابوه]].

	== پاورقی ==		== پاورقی ==

Jafari در ‏۲ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۲

2024-05-02T13:02:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۲
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	=== [[اشغال سودان توسط انگلیس]] ===		=== [[اشغال سودان توسط انگلیس]] ===
	به دستور لُرد کرومر، ~~نم اینده~~ انگلستان در [[مصر]]، که از زمان اشغال سال 1882م. (برابر با 1261هـ.ش) حاکم واقعی‌ این کشور به‌شمار می‌رفت، نیروهای انگلیسی با همکاری [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، به [[سودان]] حمله کردند و دولت مهدیه را شکست دادند. پس از پیروزی [[مصر]] و انگلیس بر نیروهای سودانی، قراردادی دوجانبه در سال 1899م. (برابر با 1278هـ.ش)درباره اداره امور [[سودان]] امضاء شد که «موافقتنامه حقّ حکومت مشترک» نام گرفت. اگرچه‌ این موافقتنامه، حقوق [[مصر]] را به رسمیّت می‌شناخت؛ ولی استقلال تقریباً کامل والیِ گماشته شده از سوی انگلستان را که اشغال [[مصر]] توسط نیروهای انگلیسی انتصاب او را تضمین کرد محفوظ می‌داشت. بالاترین قدرت نظامی‌و کشوری در [[سودان]] به والی واگذار می‌شد و می‌توانست با تحکّم، فرمان براند. از سال 1899م. (1278هـ. ش) تا پایان حکومت مشترک در سال 1955م.(1334هـ.ش) تمام والی‌ها از انگلستان بودند و بر دولت [[سودان]] اشراف داشتند. بنابر این، حکومت مشترک هرگز در عمل به‌صورت فرمانروایی مشترک اجراء نشد<ref>هالت، ام. و دالی، ام. دبلیو. (1366). تاریخ [[سودان]] بعد از اسلام. ترجمه محمّد تقی اکبری. مشهد: [https://islamic-rf.ir/nashr.aspx بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی] . ص128-129.</ref>.		به دستور لُرد کرومر، نماینده انگلستان در [[مصر]]، که از زمان اشغال سال 1882م. (برابر با 1261هـ.ش) حاکم واقعی‌ این کشور به‌شمار می‌رفت، نیروهای انگلیسی با همکاری [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، به [[سودان]] حمله کردند و دولت مهدیه را شکست دادند. پس از پیروزی [[مصر]] و انگلیس بر نیروهای سودانی، قراردادی دوجانبه در سال 1899م. (برابر با 1278هـ.ش)درباره اداره امور [[سودان]] امضاء شد که «موافقتنامه حقّ حکومت مشترک» نام گرفت. اگرچه‌ این موافقتنامه، حقوق [[مصر]] را به رسمیّت می‌شناخت؛ ولی استقلال تقریباً کامل والیِ گماشته شده از سوی انگلستان را که اشغال [[مصر]] توسط نیروهای انگلیسی انتصاب او را تضمین کرد محفوظ می‌داشت. بالاترین قدرت نظامی‌و کشوری در [[سودان]] به والی واگذار می‌شد و می‌توانست با تحکّم، فرمان براند. از سال 1899م. (1278هـ. ش) تا پایان حکومت مشترک در سال 1955م.(1334هـ.ش) تمام والی‌ها از انگلستان بودند و بر دولت [[سودان]] اشراف داشتند. بنابر این، حکومت مشترک هرگز در عمل به‌صورت فرمانروایی مشترک اجراء نشد<ref>هالت، ام. و دالی، ام. دبلیو. (1366). تاریخ [[سودان]] بعد از اسلام. ترجمه محمّد تقی اکبری. مشهد: [https://islamic-rf.ir/nashr.aspx بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی] . ص128-129.</ref>.

	البتّه نیروهای سودانی، در دوران اشغال که از سال 1899 تا 1955م. (برابر با 1278 تا 1334هـ.ش) ادامه داشت، از مبارزات خود بر ضدّ نیروهای انگلیس دست برنداشتند. سرانجام قیام مردم [[سودان]]، به اعلام استقلال‌ این کشور، در دسامبر 1955م. (برابر با 1334هـ.ش) توسط اسماعیل الازهری منجر شد و به‌طور رسمی، در نخستین روز سال 1956م. (برابر با یازدهم دی ماه 1334هـ. ش) [[سودان]] از حاکمیت مشترک انگلیس و [[مصر]] بر‌ این کشور استقلال یافت و از آن زمان، اول ژانویه هر سال به‌عنوان روز ملّی و سالروز استقلال [[سودان]] جشن گرفته می‌شود<ref name=":1" /><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص27 </ref>.		البتّه نیروهای سودانی، در دوران اشغال که از سال 1899 تا 1955م. (برابر با 1278 تا 1334هـ.ش) ادامه داشت، از مبارزات خود بر ضدّ نیروهای انگلیس دست برنداشتند. سرانجام قیام مردم [[سودان]]، به اعلام استقلال‌ این کشور، در دسامبر 1955م. (برابر با 1334هـ.ش) توسط اسماعیل الازهری منجر شد و به‌طور رسمی، در نخستین روز سال 1956م. (برابر با یازدهم دی ماه 1334هـ. ش) [[سودان]] از حاکمیت مشترک انگلیس و [[مصر]] بر‌ این کشور استقلال یافت و از آن زمان، اول ژانویه هر سال به‌عنوان روز ملّی و سالروز استقلال [[سودان]] جشن گرفته می‌شود<ref name=":1" /><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص27 </ref>.
خط ۷۱:		خط ۷۱:
	· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.27-28.</ref>		· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.27-28.</ref>

	==== · انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====		==== انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====
	با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از: 14/1/1389,www.jamejamonline.ir/printable.aspx?newsnum=100871506486</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.		با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از: 14/1/1389,www.jamejamonline.ir/printable.aspx?newsnum=100871506486</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.

	==== · دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====		==== دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====
	براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [https://wikimelal.ir/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 سودان]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.		براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [https://wikimelal.ir/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 سودان]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.

	==== · دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====		==== دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====
	اواسط فروردین ماه 1389 (یازدهم تا پانزدهم آوریل 2010م.) با برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری [[سودان]] ژنرال عمر حسن احمد البشیر با کسب 6/901/694 رأی (68/24 درصد از کل آراء مأخوذه) بر نامزدهای دیگر پیشی گرفت[VIII] و برای مدّت پنج سال به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» از سوی مردم‌ این کشور انتخاب شد.<ref>برگرفته از http://www.rohama.org/fa/news/4081</ref> عمر البشیر، در انتخابات ریاست جمهوری که با حضور 16 نامزد، در تاریخ بیست و چهارم فروردین ماه 1394 هـ. ش برگزار شد، 94/5 درصد از آراء را به خود اختصاص داد و برای یک دوره پنج ساله دیگر به‌عنوان رئیس‌جمهور [[سودان]] برگزیده شد<ref>برگرفته از [http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015 http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015]</ref>.		اواسط فروردین ماه 1389 (یازدهم تا پانزدهم آوریل 2010م.) با برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری [[سودان]] ژنرال عمر حسن احمد البشیر با کسب 6/901/694 رأی (68/24 درصد از کل آراء مأخوذه) بر نامزدهای دیگر پیشی گرفت[VIII] و برای مدّت پنج سال به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» از سوی مردم‌ این کشور انتخاب شد.<ref>برگرفته از http://www.rohama.org/fa/news/4081</ref> عمر البشیر، در انتخابات ریاست جمهوری که با حضور 16 نامزد، در تاریخ بیست و چهارم فروردین ماه 1394 هـ. ش برگزار شد، 94/5 درصد از آراء را به خود اختصاص داد و برای یک دوره پنج ساله دیگر به‌عنوان رئیس‌جمهور [[سودان]] برگزیده شد<ref>برگرفته از [http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015 http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015]</ref>.

Jafari در ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۵۸

2024-04-27T18:58:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ تاریخ ~~افغانستان؛~~ تاریخ ~~سنگال؛~~ تاریخ ساحل ~~عاج؛~~ تاریخ ~~مالی؛~~ تاریخ ~~اردن؛~~ تاریخ ~~فرانسه؛~~ تاریخ ~~سوریه؛~~ تاریخ ~~آرژانتین؛~~ تاریخ ~~اسپانیا؛~~ تاریخ ~~قطر؛~~ تاریخ امارات متحده ~~عربی؛~~ تاریخ ~~اتیوپی؛~~ تاریخ ~~سیرالئون؛~~ تاریخ ~~اوکراین؛~~ تاریخ زیمبابوه.		[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ افغانستان]]؛ [[تاریخ سنگال]]؛ [[تاریخ ساحل عاج]]؛ [[تاریخ مالی]]؛ [[تاریخ اردن]]؛ [[تاریخ فرانسه]]؛

			[[تاریخ سوریه]]؛ [[تاریخ آرژانتین]]؛ [[تاریخ اسپانیا]]؛ [[تاریخ قطر]]؛ [[تاریخ امارات متحده عربی]]؛ [[تاریخ اتیوپی]]؛ [[تاریخ سیرالئون]]؛ [[تاریخ اوکراین]]؛ [[تاریخ زیمبابوه]].

	== پاورقی ==		== پاورقی ==

Jafari در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۴۲

2024-04-26T21:42:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۴۲
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ تاریخ افغانستان؛ تاریخ سنگال؛ تاریخ ساحل عاج؛ تاریخ مالی؛ تاریخ اردن؛ تاریخ فرانسه؛ تاریخ سوریه؛ تاریخ آرژانتین؛ تاریخ اسپانیا؛ تاریخ قطر؛ تاریخ امارات متحده عربی؛ تاریخ اتیوپی؛ تاریخ سیرالئون؛ تاریخ اوکراین؛ تاریخ زیمبابوه.تاریخ دوران باستان چین؛ تاریخ دوره باستان روسیه؛ تاریخ دوره باستان کانادا؛ تاریخ دوره باستان افغانستان؛ تاریخ دوران باستان مصر؛ تاریخ دوره باستان لبنان؛ تاریخ دوره باستان کوبا؛ تاریخ دوره باستان تونس؛ تاریخ دوره باستان سنگال؛ تاریخ دوره باستان سیرالئون؛ تاریخ دوره باستان قطر؛ تاریخ دوره باستان اتیوپی؛ تاریخ دوره باستان اردن؛ تاریخ دوره باستان آرژانتین؛ تاریخ دوره باستان اسپانیا؛ تاریخ دوره باستان اوکراین؛ تاریخ دوره باستان زیمبابوه؛ تاریخ دوره باستان ساحل عاج؛ تاریخ دوره باستان سودان؛ تاریخ دوره باستان سوریه؛ تاریخ دوره باستان فرانسه؛ تاریخ دوره باستان مالی؛ تاریخ دوره باستان تایلند[[تاریخ دوران میانی کانادا]]؛ [[تاریخ دوران میانی لبنان]]؛ [[تاریخ دوران میانی تونس]]؛ [[تاریخ دوران میانی سنگال]]؛ [[دوران امپراطوری تاریخ چین]]؛ [[دوره تزاری روسیه]] ؛ تاریخ دوران میانی افغانستان؛ تاریخ دوران میانی آرژانتین؛ تاریخ دوران میانی اوکراین؛ تاریخ دوران میانی قطر؛ تاریخ دوران میانی فرانسه؛ تاریخ دوران میانی ساحل عاج؛ تاریخ دوران میانی سوریه؛ تاریخ دوران میانی اردن؛ تاریخ دوران میانی زیمبابوه؛ تاریخ دوران میانی اتیوپی؛ تاریخ امارات متحده عربی؛ تاریخ دوران میانی سیرالئون؛ تاریخ دوران میانی اوکراین؛ تاریخ دوران میانی مالی؛ تاریخ معاصر مصر؛ تاریخ معاصر سنگال؛ تاریخ معاصر کوبا؛ روسیه معاصر؛ چین معاصر؛ تاریخ دوران معاصر کانادا؛ لبنان معاصر؛ تاریخ معاصر ژاپن؛ تاریخ معاصر ساحل عاج؛ تاریخ معاصر قطر؛ تاریخ معاصر آرژانتین؛ تاریخ معاصر اردن؛ تاریخ معاصر زیمبابوه؛ تاریخ معاصر اوکراین؛ تاریخ معاصر سیرالئون؛ تاریخ معاصر اوکراین؛ تاریخ معاصر سودان؛		[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ تاریخ افغانستان؛ تاریخ سنگال؛ تاریخ ساحل عاج؛ تاریخ مالی؛ تاریخ اردن؛ تاریخ فرانسه؛ تاریخ سوریه؛ تاریخ آرژانتین؛ تاریخ اسپانیا؛ تاریخ قطر؛ تاریخ امارات متحده عربی؛ تاریخ اتیوپی؛ تاریخ سیرالئون؛ تاریخ اوکراین؛ تاریخ زیمبابوه.

	~~[[تاریخ معاصر مالی]]؛ [[شخصیت های موثر سیاسی و اجتماعی معاصر قطر]]؛ [[شخصیت های سیاسی کوبا]]~~

	== پاورقی ==		== پاورقی ==

Jafari در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۲۲

2024-04-26T21:22:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	«کرمة»(Kerma) یا «کوش»، یکی از قدیم‌ترین شهرهای تاریخی است که براساس آثار باستانی کشف شده، بیش از 9500 سال از عمر آن می‌گذرد. مردم «نوبه»، از دیرباز،‌ این شهر را «دکی قیل» به معنی «تپّه سُرخ»، خوانده‌اند و هنوز هم آن را به همین نام می‌شناسند. «کرمة» پایتخت حاکمان «کوش» بوده و در استان «الشمالیّة» [[سودان]] در کرانه شرقی رود نیل قرار دارد و فاصله آن از شهر «اسوان»، حدود 700 کیلومتر است.		«کرمة»(Kerma) یا «کوش»، یکی از قدیم‌ترین شهرهای تاریخی است که براساس آثار باستانی کشف شده، بیش از 9500 سال از عمر آن می‌گذرد. مردم «نوبه»، از دیرباز،‌ این شهر را «دکی قیل» به معنی «تپّه سُرخ»، خوانده‌اند و هنوز هم آن را به همین نام می‌شناسند. «کرمة» پایتخت حاکمان «کوش» بوده و در استان «الشمالیّة» [[سودان]] در کرانه شرقی رود نیل قرار دارد و فاصله آن از شهر «اسوان»، حدود 700 کیلومتر است.

	از تمدّن کرمة، نوشته‌ای بر جای نمانده ولی در حفاری‌های که در آن منطقه صورت گرفته، برخی ظروف سُفالین، نوع خاصّی از خنجر، برخی لوازم ساخته شده از پوست حیوانات، مانند کمربند، ظرف‌های چوبی، بعضی صنایع دستی از جنس عاج، آثاری از سرامیک سنّتی به دست آمده است.‌ این تمدّن کرمة از 9500 سال پیش تا حدود 1600 سال قبل از میلاد بر مناطقی از [[مصر]] و [[سودان]] سیطره داشته است<ref name=":1">برگرفته از 2013,<nowiki>https://sudan.sd/sudanhistory.php?lang=ar</nowiki></ref>.		از تمدّن کرمة، نوشته‌ای بر جای نمانده ولی در حفاری‌های که در آن منطقه صورت گرفته، برخی ظروف سُفالین، نوع خاصّی از خنجر، برخی لوازم ساخته شده از پوست حیوانات، مانند کمربند، ظرف‌های چوبی، بعضی صنایع دستی از جنس عاج، آثاری از سرامیک سنّتی به دست آمده است.‌ این تمدّن کرمة از 9500 سال پیش تا حدود 1600 سال قبل از میلاد بر مناطقی از [[مصر]] و [[سودان]] سیطره داشته است<ref name=":1">برگرفته از 2013,<nowiki>https://sudan.sd/sudanhistory.php?lang=ar</nowiki></ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.23</ref>.

	=== مملکت کوش ===		=== مملکت کوش ===
خط ۴۶:		خط ۴۶:

	=== دوره حاکمیت عثمانی‌ها و [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]] بر [[سودان]] ===		=== دوره حاکمیت عثمانی‌ها و [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]] بر [[سودان]] ===
	دوره که‌ترکان [[عثمانیان در مصر\|عثمانی]] بر [[مصر]] تسلّط داشتند، حکومت عثمانی با همکاری محمّد علی پاشا، حاکم [[مصر]]، به گسترش منطقه تحت نفوذ خود به سمت [[سودان]] پرداختند. در دوره حاکمیت عثمانی‌ها و [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، که از سال 1821م. تا 1881م.(برابر با 1200 تا 1260هـ.ش) به مدّت 60 سال به طول انجامید، سخت گیری‌های حاکمان و تحمیل مالیات‌های سنگین، سبب شد تا مردم [[سودان]]، بر ضدّ آنان، قیام کنند<ref name=":1" />.		دوره که‌ترکان [[عثمانیان در مصر\|عثمانی]] بر [[مصر]] تسلّط داشتند، حکومت عثمانی با همکاری محمّد علی پاشا، حاکم [[مصر]]، به گسترش منطقه تحت نفوذ خود به سمت [[سودان]] پرداختند. در دوره حاکمیت عثمانی‌ها و [[مصریان و شاهکارهای ادب فارسی\|مصریان]]، که از سال 1821م. تا 1881م.(برابر با 1200 تا 1260هـ.ش) به مدّت 60 سال به طول انجامید، سخت گیری‌های حاکمان و تحمیل مالیات‌های سنگین، سبب شد تا مردم [[سودان]]، بر ضدّ آنان، قیام کنند<ref name=":1" /><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.26.</ref>.

	=== دولت مهدیّه ===		=== دولت مهدیّه ===
خط ۶۹:		خط ۶۹:
	· کودتای ژنرال سوار الذهب در آوریل 1985 م. (برابر با اردیبهشت 1364) و تشکیل دولت انتقالی توسط وی تا 1986 م. (برابر با 1365هـ. ش)		· کودتای ژنرال سوار الذهب در آوریل 1985 م. (برابر با اردیبهشت 1364) و تشکیل دولت انتقالی توسط وی تا 1986 م. (برابر با 1365هـ. ش)

	· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)		· حاکمیت احزاب، به رهبری صادق المهدی رئیس حزب امت، از سال 1986 تا 1989 م. (برابر با 1365 تا 1368هـ.ش)<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.27-28.</ref>

	==== · انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====		==== · انقلاب نجات ملی (ثورة الإنقاذ الوطنی) ====
	با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از: 14/1/1389,www.jamejamonline.ir/printable.aspx?newsnum=100871506486</ref>.		با حرکت نظامی‌جنبش اسلامی‌ [[سودان]]، علیه صادق المهدی، نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن احمد البشیر در تاریخ سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368)، زمام امور را در اختیار گرفتند و تا سال 1993م. (برابر با 1372هـ. ش) کشور را به‌صورت شورایی، به ریاست عمر البشیر اداره کردند.<ref>برگرفته از http://www.mfa.gov.ir/cms/cms/khartoum/fa/PoliticalPart</ref>«شورای نجات ملی»، در سال 1993م.(برابر با 1372هـ. ش) ژنرال عمر البشیر از سوی به‌عنوان رئیس‌جمهور منصوب کرد<ref>برگرفته از: 14/1/1389,www.jamejamonline.ir/printable.aspx?newsnum=100871506486</ref><ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.

	==== · دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====		==== · دوره حکومت انتقالی، از سال 2005 تا 2011م. (برابر با 1384 تا 1390 هـ.ش) ====
	براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد.		براساس موافقتنامه جامع صلح جنوب، باعنوان «موافقتنامه نیواشا»[VII] درگیری‌های جنوب [[سودان]] پایان یافت و از سال 1384 دولت انتقالی به ریاست ژنرال عمر البشیر، به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» تشکیل و رئیس جنبش آزادی‌بخش مردمی‌جنوب [[سودان]]، به‌عنوان «معاون اوّل رئیس‌جمهور و رئیس حکومت خودمختار جنوب [[سودان]]» تعیین شد<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [https://wikimelal.ir/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 سودان]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28.</ref>.

	==== · دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====		==== · دوره ریاست جمهوری منتخب مردم ====
	اواسط فروردین ماه 1389 (یازدهم تا پانزدهم آوریل 2010م.) با برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری [[سودان]] ژنرال عمر حسن احمد البشیر با کسب 6/901/694 رأی (68/24 درصد از کل آراء مأخوذه) بر نامزدهای دیگر پیشی گرفت[VIII] و برای مدّت پنج سال به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» از سوی مردم‌ این کشور انتخاب شد.<ref>برگرفته از http://www.rohama.org/fa/news/4081</ref> عمر البشیر، در انتخابات ریاست جمهوری که با حضور 16 نامزد، در تاریخ بیست و چهارم فروردین ماه 1394 هـ. ش برگزار شد، 94/5 درصد از آراء را به خود اختصاص داد و برای یک دوره پنج ساله دیگر به‌عنوان رئیس‌جمهور [[سودان]] برگزیده شد<ref>برگرفته از [http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015 http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015]</ref>.		اواسط فروردین ماه 1389 (یازدهم تا پانزدهم آوریل 2010م.) با برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری [[سودان]] ژنرال عمر حسن احمد البشیر با کسب 6/901/694 رأی (68/24 درصد از کل آراء مأخوذه) بر نامزدهای دیگر پیشی گرفت[VIII] و برای مدّت پنج سال به‌عنوان «رئیس‌جمهور [[سودان]]» از سوی مردم‌ این کشور انتخاب شد.<ref>برگرفته از http://www.rohama.org/fa/news/4081</ref> عمر البشیر، در انتخابات ریاست جمهوری که با حضور 16 نامزد، در تاریخ بیست و چهارم فروردین ماه 1394 هـ. ش برگزار شد، 94/5 درصد از آراء را به خود اختصاص داد و برای یک دوره پنج ساله دیگر به‌عنوان رئیس‌جمهور [[سودان]] برگزیده شد<ref>برگرفته از [http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015 http://www.yjc.ir/fa/news/5185625, 2015]</ref>.

	ژنرال عمر البشیر (متولد 1944میلادی) طولانی‌ترین مدت ریاست بر سودان در تاریخ‌ این کشور را به خود اختصاص داده است. وی، از سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368) تاکنون، با عناوین مختلف، ریاست حکومت [[سودان]] را بر عهده داشته است<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ~~ص29~~</ref>.		ژنرال عمر البشیر (متولد 1944میلادی) طولانی‌ترین مدت ریاست بر سودان در تاریخ‌ این کشور را به خود اختصاص داده است. وی، از سی ام ژوئن 1989م. (برابر با دهم تیر ماه 1368) تاکنون، با عناوین مختلف، ریاست حکومت [[سودان]] را بر عهده داشته است<ref>معماریان، مریم، امیدی، مصطفی (1394). جامعه و فرهنگ [[سودان]]. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، ص.28-29.</ref>.

	=== جدایی [[سودان]] جنوبی از سرزمین اصلی ===		=== جدایی [[سودان]] جنوبی از سرزمین اصلی ===
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	[[~~جغرافیای طبیعی~~ روسیه]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی زیمبابوه]]؛ [[جغرافیای طبیعی اردن~~]]؛ [[~~جغرافیای انسانی ژاپن\|جغرافیای طبیعی~~ ژاپن]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی کانادا]]؛ [[جغرافیای طبیعی کوبا]]؛ [[جغرافیای طبیعی در چین]]؛ [[جغرافیای طبیعی~~ لبنان]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی~~ تونس]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی~~ مصر]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی ساحل عاج~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی مالی~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی افغانستان~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی فرانسه~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی سوریه~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی اسپانیا~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی اوکراین~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی تایلند~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی آرژانتین~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی قطر~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی امارات متحده عربی~~]]؛ [[~~جغرافیای طبیعی سیرالئون]]؛ [[جغرافیای طبیعی اتیوپی~~]]		[[تاریخ روسیه]]؛ [[تاریخ کانادا]]؛ [[تاریخ ژاپن]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ [[تاریخ تونس]]؛ [[تاریخ مصر]]؛ [[تاریخ چین]]؛ [[تاریخ کوبا]]؛ [[تاریخ لبنان]]؛ تاریخ افغانستان؛ تاریخ سنگال؛ تاریخ ساحل عاج؛ تاریخ مالی؛ تاریخ اردن؛ تاریخ فرانسه؛ تاریخ سوریه؛ تاریخ آرژانتین؛ تاریخ اسپانیا؛ تاریخ قطر؛ تاریخ امارات متحده عربی؛ تاریخ اتیوپی؛ تاریخ سیرالئون؛ تاریخ اوکراین؛ تاریخ زیمبابوه.تاریخ دوران باستان چین؛ تاریخ دوره باستان روسیه؛ تاریخ دوره باستان کانادا؛ تاریخ دوره باستان افغانستان؛ تاریخ دوران باستان مصر؛ تاریخ دوره باستان لبنان؛ تاریخ دوره باستان کوبا؛ تاریخ دوره باستان تونس؛ تاریخ دوره باستان سنگال؛ تاریخ دوره باستان سیرالئون؛ تاریخ دوره باستان قطر؛ تاریخ دوره باستان اتیوپی؛ تاریخ دوره باستان اردن؛ تاریخ دوره باستان آرژانتین؛ تاریخ دوره باستان اسپانیا؛ تاریخ دوره باستان اوکراین؛ تاریخ دوره باستان زیمبابوه؛ تاریخ دوره باستان ساحل عاج؛ تاریخ دوره باستان سودان؛ تاریخ دوره باستان سوریه؛ تاریخ دوره باستان فرانسه؛ تاریخ دوره باستان مالی؛ تاریخ دوره باستان تایلند[[تاریخ دوران میانی کانادا]]؛ [[تاریخ دوران میانی لبنان]]؛ [[تاریخ دوران میانی تونس]]؛ [[تاریخ دوران میانی سنگال]]؛ [[دوران امپراطوری تاریخ چین]]؛ [[دوره تزاری روسیه]] ؛ تاریخ دوران میانی افغانستان؛ تاریخ دوران میانی آرژانتین؛ تاریخ دوران میانی اوکراین؛ تاریخ دوران میانی قطر؛ تاریخ دوران میانی فرانسه؛ تاریخ دوران میانی ساحل عاج؛ تاریخ دوران میانی سوریه؛ تاریخ دوران میانی اردن؛ تاریخ دوران میانی زیمبابوه؛ تاریخ دوران میانی اتیوپی؛ تاریخ امارات متحده عربی؛ تاریخ دوران میانی سیرالئون؛ تاریخ دوران میانی اوکراین؛ تاریخ دوران میانی مالی؛ تاریخ معاصر مصر؛ تاریخ معاصر سنگال؛ تاریخ معاصر کوبا؛ روسیه معاصر؛ چین معاصر؛ تاریخ دوران معاصر کانادا؛ لبنان معاصر؛ تاریخ معاصر ژاپن؛ تاریخ معاصر ساحل عاج؛ تاریخ معاصر قطر؛ تاریخ معاصر آرژانتین؛ تاریخ معاصر اردن؛ تاریخ معاصر زیمبابوه؛ تاریخ معاصر اوکراین؛ تاریخ معاصر سیرالئون؛ تاریخ معاصر اوکراین؛ تاریخ معاصر سودان؛

			[[تاریخ معاصر مالی]]؛ [[شخصیت های موثر سیاسی و اجتماعی معاصر قطر]]؛ [[شخصیت های سیاسی کوبا]]

	== پاورقی ==		== پاورقی ==