http://dmelal.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%88_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86جمعیت و رهبران تصوف در عربستان - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-28T05:42:50Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.0http://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%88_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=77300&oldid=prevHamidian در ۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۱2025-08-08T00:41:49Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۴۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیچ گونه آمار دقیق و رسمی در خصوص جمعیت صوفیان در عربستان وجود ندارد. برخی برآوردهای غیررسمی بین یک تا دو درصد جمعیت عربستان را صوفی میدانند و برخی دیگر از این نیز فرارتر رفته و جمعیت صوفیان عربستان را بیش از یک میلیون نفر برآورد میکنند. این جمعیت در سه منطقه عربستان پراکندهاند که عبارتند از: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقه حجاز در غرب عربستان شامل شهرهای مکه و مدینه و جده؛ منطقه احساء در شرق و؛ منطقه عسیر و جازان در جنوب غربی عربستان<ref>الوهابیت، مجذوبان کعبه؛ پشتپرده حضور یکميلیون صوفی در عربستان، (1397/05/21)، قابلیت بازیابی در[https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662/%D9%85%D8%AC%D8%B0%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%8A%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662]</ref>.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هیچ گونه آمار دقیق و رسمی در خصوص جمعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تصوف در عربستان سعودی|</ins>صوفیان در عربستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>وجود ندارد. برخی برآوردهای غیررسمی بین یک تا دو درصد جمعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عربستان سعودی|</ins>عربستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را صوفی میدانند و برخی دیگر از این نیز فرارتر رفته و جمعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تصوف در عربستان سعودی|</ins>صوفیان عربستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را بیش از یک میلیون نفر برآورد میکنند. این جمعیت در سه منطقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سعودی|عربستان]] </ins>پراکندهاند که عبارتند از: </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از رهبران و شخصیتهای تاریخی تصوف در عربستان می توان به موارد زیر اشاره کرد:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* منطقه حجاز در غرب [[عربستان سعودی|عربستان]] شامل شهرهای مکه و مدینه و جده؛ </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* منطقه احساء در شرق و؛ </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* منطقه عسیر و جازان در جنوب غربی [[عربستان سعودی|عربستان]]<ref>الوهابیت، مجذوبان کعبه؛ پشتپرده حضور یکميلیون صوفی در عربستان، (1397/05/21)، قابلیت بازیابی در[https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662/%D9%85%D8%AC%D8%B0%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%8A%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662]</ref>.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از رهبران و شخصیتهای تاریخی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تصوف در عربستان سعودی|</ins>تصوف در عربستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می توان به موارد زیر اشاره کرد:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابوطالب مکی (متوفی ۱۰۷۱): از صوفیان عارف که الهامبخش نسلهای بعدی از جمله ابوحامد غزالی بود و در مکه زندگی و تحصیل کرد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابوطالب مکی (متوفی ۱۰۷۱): از صوفیان عارف که الهامبخش نسلهای بعدی از جمله ابوحامد غزالی بود و در مکه زندگی و تحصیل کرد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* محیالدین ابن عربی (۱۱۶۵-۱۲۴۰): عارف مشهور که پس از زندگی در مکه، اثر بزرگ خود «الفتوحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المکیة» </del>را نوشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* محیالدین ابن عربی (۱۱۶۵-۱۲۴۰): عارف مشهور که پس از زندگی در مکه، اثر بزرگ خود «الفتوحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المکیه» </ins>را نوشت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* امام احمد بن ادریس (اخراج از مکه در ۱۸۲۷): بنیانگذار طریقت ادریسیه که در ابتدا در مکه فعالیت داشت و سپس به عسیر رفت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* امام احمد بن ادریس (اخراج از مکه در ۱۸۲۷): بنیانگذار طریقت ادریسیه که در ابتدا در مکه فعالیت داشت و سپس به عسیر رفت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* از شیوخ برجسته قرن هفدهم افرادی مانند احمد بن محمد القشاش (متوفی ۱۶۶۰) و ابراهیم الکورانی (متوفی ۱۶۹۰) قابل اشارهاند که در ترکیب طریقتهای هندی و مصری نقش داشتند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* از شیوخ برجسته قرن هفدهم افرادی مانند احمد بن محمد القشاش (متوفی ۱۶۶۰) و ابراهیم الکورانی (متوفی ۱۶۹۰) قابل اشارهاند که در ترکیب طریقتهای هندی و مصری نقش داشتند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* شیخ عبدالله بن محمد زواوی (۱۸۵۰-۱۹۲۴): از آخرین علمای برجسته صوفی که رئیس مجلس شورای حجاز بود<ref name=":1">Al Nassar, Khalid S. (2025) The future of Sufism in Saudi Arabia under Salafi–Sufi polemics and vision 2030’s adoption of Wasaṭiyya. PhD thesis.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* شیخ عبدالله بن محمد زواوی (۱۸۵۰-۱۹۲۴): از آخرین علمای برجسته صوفی که رئیس مجلس شورای حجاز بود<ref name=":1">Al Nassar, Khalid S. (2025) The future of Sufism in Saudi Arabia under Salafi–Sufi polemics and vision 2030’s adoption of Wasaṭiyya. PhD thesis.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مفاخر و رهبران تصوف در عربستان در دوره معاصر را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مفاخر و رهبران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تصوف در عربستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سعودی|تصوف در عربستان]] </ins>در دوره معاصر را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین رهبران معاصر و مجالس آنها در مکه عبارتند از:</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین رهبران معاصر و مجالس آنها در مکه عبارتند از:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس سید عباس بن علوی مالکی ملقب به منشد الحجاز (۱۹۴۴-۲۰۰۴): وی به عنوان برجستهترین داعی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تصوف در عربستان سعودی|</ins>تصوف عربستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در عصر حاضر و رهبر احیای تصوف در عربستان توصیف شده است و برجستهترین مجلس را در مکه داشته است. مالکی مناصب و مشاغل مهم و متعددی را در طول حیات خویس عهدهدار بوده است که از جمله عبارت بودند از: مدرس در مسجدالحرام به جای پدرش از سال ۱۳۹۱ هـ.؛ استاد دانشگاه ملک عبدالعزیز، دانشکده شریعت، از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ هـ.؛ عضو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«رابطه </ins>العالم الإسلامی» (انجمن جهان اسلام)؛ رئیس هیئت داوران بینالمللی مسابقات قرآن کریم در مکه (۱۳۹۹-۱۴۰۱ هـ)؛ استاد مدعو در دانشگاه اسلامی دولتی کداح دارالامان مالزی (از ۱۴۱۶ هـ تا زمان وفات)<ref name=":2">الشيخ العلامه محمد علوی المالكی، 2025، علی الموقع: https://archive.alsufi.com/page/details/id/286.html</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس سید عباس بن علوی مالکی ملقب به منشد الحجاز (۱۹۴۴-۲۰۰۴): وی به عنوان برجستهترین داعی تصوف عربستان در عصر حاضر و رهبر احیای تصوف در عربستان توصیف شده است و برجستهترین مجلس را در مکه داشته است. مالکی مناصب و مشاغل مهم و متعددی را در طول حیات خویس عهدهدار بوده است که از جمله عبارت بودند از: مدرس در مسجدالحرام به جای پدرش از سال ۱۳۹۱ هـ.؛ استاد دانشگاه ملک عبدالعزیز، دانشکده شریعت، از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ هـ.؛ عضو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«رابطة </del>العالم الإسلامی» (انجمن جهان اسلام)؛ رئیس هیئت داوران بینالمللی مسابقات قرآن کریم در مکه (۱۳۹۹-۱۴۰۱ هـ)؛ استاد مدعو در دانشگاه اسلامی دولتی کداح دارالامان مالزی (از ۱۴۱۶ هـ تا زمان وفات)<ref name=":2">الشيخ العلامه محمد علوی المالكی، 2025، علی الموقع: https://archive.alsufi.com/page/details/id/286.html</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس سید حسن فدعق که از قدیمیترین مجالس ذکر در مکه است و اکنون توسط پسرانش اداره میشود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس سید حسن فدعق که از قدیمیترین مجالس ذکر در مکه است و اکنون توسط پسرانش اداره میشود.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیگر مجالس شامل مجلس سید جعفر شیخ جمل اللیل، حسنی سابق، عبدالرحمن شلی، زینی بویان، محمد کلنتن، ابراهیم الصائغ، ذاکر خوج، ابراهیم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الأسطة </del>و عبدالرحمن خوقیر میباشند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیگر مجالس شامل مجلس سید جعفر شیخ جمل اللیل، حسنی سابق، عبدالرحمن شلی، زینی بویان، محمد کلنتن، ابراهیم الصائغ، ذاکر خوج، ابراهیم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الأسطه </ins>و عبدالرحمن خوقیر میباشند. رهبران معاصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تصوف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در عربستان سعودی|تصوف]] </ins>و مجالس آنها در جده نیز عبارتند از: </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رهبران معاصر تصوف و مجالس آنها در جده نیز عبارتند از: </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس حبیب عبدالقادر السقاف، مفتی سابق حضرموت؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس حبیب عبدالقادر السقاف، مفتی سابق حضرموت؛</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس دکتر عبدالعزیز عرفه، دکتر عمر عبدالله کامل، دکتر هاشم مهدی و دیگران.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* مجلس دکتر عبدالعزیز عرفه، دکتر عمر عبدالله کامل، دکتر هاشم مهدی و دیگران.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رهبران معاصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> تصوف </del>و مجالس آنها در مدینه عبارتند از:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رهبران معاصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> [[تصوف در عربستان سعودی|تصوف]] </ins>و مجالس آنها در مدینه عبارتند از:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* حبیب زین بن ابراهیم بن سمیط، فقیه شافعی؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* حبیب زین بن ابراهیم بن سمیط، فقیه شافعی؛</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مجالس و شخصیتهای دیگر شامل شیخ محمد عوامة الحلبی، شیخ ابراهیم الإبن، شیخ محمد محمد المختار الشنقیطی (عضو هیئت کبارالعلماء)، و مجالس خاندانهای المحضار، الشقرون، السقاف و کعکی میباشند<ref name=":0">محمد عبالله الغامدی، الصوفيه فی المملكه العربيه السعوديه، 2018، علی الموقع:https://mghamedi.files.wordpress.com/2018/05/d8a7d984d8b5d988d981d98ad8a9-d981d98a-d8a7d984d985d985d984d983d8a9-d8a7d984d8b9d8b1d8a8d98ad8a9-d8a7d984d8b3d8b9d988d8afd98ad8a9.pdf</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مجالس و شخصیتهای دیگر شامل شیخ محمد عوامة الحلبی، شیخ ابراهیم الإبن، شیخ محمد محمد المختار الشنقیطی (عضو هیئت کبارالعلماء)، و مجالس خاندانهای المحضار، الشقرون، السقاف و کعکی میباشند<ref name=":0">محمد عبالله الغامدی، الصوفيه فی المملكه العربيه السعوديه، 2018، علی الموقع:https://mghamedi.files.wordpress.com/2018/05/d8a7d984d8b5d988d981d98ad8a9-d981d98a-d8a7d984d985d985d984d983d8a9-d8a7d984d8b9d8b1d8a8d98ad8a9-d8a7d984d8b3d8b9d988d8afd98ad8a9.pdf</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شخصیت های تصوف در عراق]]؛ [[مفاخر و مشاهیر دینی بنگلادش]]؛ [[جایگاه طریقت های صوفیه در قزاقستان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کتابشناسی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[علی اکبر اسدی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جمعیت متصوفه و پراکندگی آن]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مفاخر و رهبران تصوف]]</ins></div></td></tr>
</table>Hamidianhttp://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D9%88_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%81_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=77298&oldid=prevHamidian: صفحهای تازه حاوی «هیچ گونه آمار دقیق و رسمی در خصوص جمعیت صوفیان در عربستان وجود ندارد. برخی برآوردهای غیررسمی بین یک تا دو درصد جمعیت عربستان را صوفی میدانند و برخی دیگر از این نیز فرارتر رفته و جمعیت صوفیان عربستان را بیش از یک میلیون نفر برآورد میکنند. این...» ایجاد کرد2025-08-08T00:35:42Z<p>صفحهای تازه حاوی «هیچ گونه آمار دقیق و رسمی در خصوص جمعیت صوفیان در عربستان وجود ندارد. برخی برآوردهای غیررسمی بین یک تا دو درصد جمعیت عربستان را صوفی میدانند و برخی دیگر از این نیز فرارتر رفته و جمعیت صوفیان عربستان را بیش از یک میلیون نفر برآورد میکنند. این...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>هیچ گونه آمار دقیق و رسمی در خصوص جمعیت صوفیان در عربستان وجود ندارد. برخی برآوردهای غیررسمی بین یک تا دو درصد جمعیت عربستان را صوفی میدانند و برخی دیگر از این نیز فرارتر رفته و جمعیت صوفیان عربستان را بیش از یک میلیون نفر برآورد میکنند. این جمعیت در سه منطقه عربستان پراکندهاند که عبارتند از: منطقه حجاز در غرب عربستان شامل شهرهای مکه و مدینه و جده؛ منطقه احساء در شرق و؛ منطقه عسیر و جازان در جنوب غربی عربستان<ref>الوهابیت، مجذوبان کعبه؛ پشتپرده حضور یکميلیون صوفی در عربستان، (1397/05/21)، قابلیت بازیابی در[https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662/%D9%85%D8%AC%D8%B0%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%8A%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%88%D9%81%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ https://www.alwahabiyah.com/fa/mainstreamingview/13662]</ref>.<br />
<br />
از رهبران و شخصیتهای تاریخی تصوف در عربستان می توان به موارد زیر اشاره کرد:<br />
<br />
* ابوطالب مکی (متوفی ۱۰۷۱): از صوفیان عارف که الهامبخش نسلهای بعدی از جمله ابوحامد غزالی بود و در مکه زندگی و تحصیل کرد.<br />
* محیالدین ابن عربی (۱۱۶۵-۱۲۴۰): عارف مشهور که پس از زندگی در مکه، اثر بزرگ خود «الفتوحات المکیة» را نوشت.<br />
* امام احمد بن ادریس (اخراج از مکه در ۱۸۲۷): بنیانگذار طریقت ادریسیه که در ابتدا در مکه فعالیت داشت و سپس به عسیر رفت.<br />
* از شیوخ برجسته قرن هفدهم افرادی مانند احمد بن محمد القشاش (متوفی ۱۶۶۰) و ابراهیم الکورانی (متوفی ۱۶۹۰) قابل اشارهاند که در ترکیب طریقتهای هندی و مصری نقش داشتند.<br />
* شیخ عبدالله بن محمد زواوی (۱۸۵۰-۱۹۲۴): از آخرین علمای برجسته صوفی که رئیس مجلس شورای حجاز بود<ref name=":1">Al Nassar, Khalid S. (2025) The future of Sufism in Saudi Arabia under Salafi–Sufi polemics and vision 2030’s adoption of Wasaṭiyya. PhD thesis.</ref>.<br />
<br />
مفاخر و رهبران تصوف در عربستان در دوره معاصر را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد.<br />
<br />
مهمترین رهبران معاصر و مجالس آنها در مکه عبارتند از:<br />
<br />
* مجلس سید عباس بن علوی مالکی ملقب به منشد الحجاز (۱۹۴۴-۲۰۰۴): وی به عنوان برجستهترین داعی تصوف عربستان در عصر حاضر و رهبر احیای تصوف در عربستان توصیف شده است و برجستهترین مجلس را در مکه داشته است. مالکی مناصب و مشاغل مهم و متعددی را در طول حیات خویس عهدهدار بوده است که از جمله عبارت بودند از: مدرس در مسجدالحرام به جای پدرش از سال ۱۳۹۱ هـ.؛ استاد دانشگاه ملک عبدالعزیز، دانشکده شریعت، از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ هـ.؛ عضو «رابطة العالم الإسلامی» (انجمن جهان اسلام)؛ رئیس هیئت داوران بینالمللی مسابقات قرآن کریم در مکه (۱۳۹۹-۱۴۰۱ هـ)؛ استاد مدعو در دانشگاه اسلامی دولتی کداح دارالامان مالزی (از ۱۴۱۶ هـ تا زمان وفات)<ref name=":2">الشيخ العلامه محمد علوی المالكی، 2025، علی الموقع: https://archive.alsufi.com/page/details/id/286.html</ref>.<br />
* مجلس سید حسن فدعق که از قدیمیترین مجالس ذکر در مکه است و اکنون توسط پسرانش اداره میشود.<br />
<br />
دیگر مجالس شامل مجلس سید جعفر شیخ جمل اللیل، حسنی سابق، عبدالرحمن شلی، زینی بویان، محمد کلنتن، ابراهیم الصائغ، ذاکر خوج، ابراهیم الأسطة و عبدالرحمن خوقیر میباشند.<br />
<br />
رهبران معاصر تصوف و مجالس آنها در جده نیز عبارتند از: <br />
<br />
* مجلس حبیب عبدالقادر السقاف، مفتی سابق حضرموت؛<br />
* مجلس شیخ عبدالله بن بیه، وزیر دادگستری سابق موریتانی و نایب رئیس اتحادیه جهانی علمای مسلمین؛<br />
* مجلس دکتر عبدالعزیز عرفه، دکتر عمر عبدالله کامل، دکتر هاشم مهدی و دیگران.<br />
<br />
رهبران معاصر تصوف و مجالس آنها در مدینه عبارتند از:<br />
<br />
* حبیب زین بن ابراهیم بن سمیط، فقیه شافعی؛<br />
* شیخ خلیل ملا خاطر، فقیه شافعی و متخصص سیره نبوی.<br />
<br />
مجالس و شخصیتهای دیگر شامل شیخ محمد عوامة الحلبی، شیخ ابراهیم الإبن، شیخ محمد محمد المختار الشنقیطی (عضو هیئت کبارالعلماء)، و مجالس خاندانهای المحضار، الشقرون، السقاف و کعکی میباشند<ref name=":0">محمد عبالله الغامدی، الصوفيه فی المملكه العربيه السعوديه، 2018، علی الموقع:https://mghamedi.files.wordpress.com/2018/05/d8a7d984d8b5d988d981d98ad8a9-d981d98a-d8a7d984d985d985d984d983d8a9-d8a7d984d8b9d8b1d8a8d98ad8a9-d8a7d984d8b3d8b9d988d8afd98ad8a9.pdf</ref>.</div>Hamidian