http://dmelal.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC_%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85میرزا سراج حكيم - تاریخچهٔ نسخهها2026-05-28T01:09:43Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.0http://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC_%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85&diff=54896&oldid=prevFatemi در ۳ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۰2024-08-03T10:10:42Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''9</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميرزا سراج حكيم'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا سراج حکیم (1877)، درباره کودکی و نوجوانی و تحصیلاتش چنین نوشته است «…در دورانی که پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگی سواد فارسیام برآمده جزئی خط و سواد فارسی را دارا شدم. بعد قریب به دو سال در منزل خود پیش یک نفر معلم باسواد بعضی مطالعه کتب فارسی اخلاقی و تاریخ و اشعار و «نصاب» و لغت عربی آموختم. چون کسب آبایی بنده صرافی بود، بنا بر فرموده پدرم با جزئی سرمایه مشغول کسب گردیده به یکی از دکانهای صرافی نشستم. با وجود آن اغلب میل و شغلم در خواندن و نوشتن بود. بعد یک سال کسب نزدیک معلم روسیدان شروع به خواندن و نوشتن زبان روسی نموده، در مدت شش ماه خواندن نوشتن خط روسی را بلد شدم… پس از آن در یکی از مکتبهای روسی که تازه در بخارا تأسیس شد، وارد شده یک سال تحصیل زبان، ریاضی، جغرافی نمودم. اغلب شبها درس میگرفتم و بر اکثر روزنامههای روسی و ترکی مسلط گردیده، ترکی را هم خوب بلد شدم و به قدر شش ماه در نزدیک نفر معلم فرانسهدان خط و سواد [[فرانسه]] را با جزئی لغت تحصیل نمودم… و گاهی شعر فارسی هم مشق میکردم. رفته رفته بد شاعری هم نشدم… بعد قریب یک سال پیش یک نفر از مدرسهای بخارا صرف و نحو، قدری فقه به زبان عربی هم تلمّذ نمودم…<ref>حکیم، میرزا سراجالدین (1922). تحفه اهل بخارا. دوشنبه، ص 4-5.</ref>»</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا </del>سن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارا شدم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد قريب به دو </del>سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در منزل خود پيش يك نفر معلم باسواد بعضي مطالعة كتب فارسي اخلاقي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشعار </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«نصاب» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لغت عربي آموختم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چون كسب آبايي بنده صرافي بود، بنا بر فرمودة پدرم با جزئي سرمايه مشغول كسب گرديده </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دكانهاي صرافي نشستم</del>. با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وجود آن اغلب ميل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شغلم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواندن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشتن بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعد يك سال كسب نزديك معلم روسيدان شروع </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواندن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشتن زبان روسي نموده، در مدت شش ماه خواندن نوشتن خط روسي را بلد شدم…</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی سپس به امور تجارت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازرگانی مشغول شد. در </ins>سن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">25 سالگی تجارت </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به طور موقت به قصد سیاحت ترک گفت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین سفر او 5 ژوئن </ins>سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1902 از بخارا آغاز شده از راه صحرای ترکمن، کراسنودسک، باکو، تفلیس </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکیه تا شهرهای بزرگ اروپا مثل صوفیه، بلگراد، بوداپست، وین، برلین، پاریس، برن </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لندن رفته </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طریق مسیر ورشو، [[مسکو]]، باکو، کراسنودسک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عشقآباد در ماه ژانویه سال 1903 به وطن برمیگردد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از یک ماه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خراسان ایران سفر کرد و </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طریق شهرهای قوچان، مشهد، نیشاپور، سبزوار، عشقآباد، [[هرات]]، بامیان، تاشقرغان، [[مزار شریف]]، تیرمیز، چارجو 16 ژوئن سال 1905 به بخارا برمیگردد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در این سفر 8 ماه در سبزوار ایران اقامت کرد و در [[افغانستان]] </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهمت ناروا حدود 10 ماه زندانی میشود. سفر سوم او که 5 سال طول کشید، از طریق شهرهای چارجوی، مرو، پنجده، تختهبازار، یولاتان، کوشکه، تجن، سرخس، ترتکول، ارگنج، خیوه، کراسنودسک، باکو، رشت، قزوین، تهران، قم، کاشان، اصفهان، شیراز، بوشهر، بامبی، دهلی و غیره ادامه یافته </ins>و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال 1910 به وطن برمیگردد. هنگام این سفر طولانی میرزا سراج در شهر تهران طب اروپایی را آموخته </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4 سال در ولایت مازندران ایران با نام دکتر صابر به امور معالجه مشغول میشود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از بازگشت به وطن </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف آثار منظوم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منثور پرداخته، 17 ژانویه سال 1914 دیده از جهان فرو بست.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از آن </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكتبهاي روسي كه تازه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بخارا تأسیس </del>شد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وارد شده يك سال تحصيل زبان، رياضي، جغرافي نمودم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اغلب شبها درس ميگرفتم و بر اكثر روزنامههاي روسي و تركي مسلط گرديده، تركي را هم خوب بلد شدم و به قدر شش ماه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزديك نفر معلم فرانسهدان خط </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سواد [[فرانسه]] را با جزئي لغت تحصيل نمودم… </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهي شعر فارسي هم مشق ميكردم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رفته رفته بد شاعري هم نشدم… بعد قريب يك سال پيش يك نفر از مدرسهاي بخارا صرف و نحو، قدري فقه به زبان عربي هم تلمّذ نمودم…»( حكيم، 1922: 5 - 4)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا سراج حکیم </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمر کوتاهی که داشت، توانست </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود میراث غنی نظم و نثر بر جای بگذارد. چنان که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فوق اشاره </ins>شد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او از اوان کودکی به شعرگویی روی آورده بود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی سالها </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزنامهها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلههای «سمرقند»، «آیینه»، «بخارای شریف» و«توران»، «نوبهار» </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«توس» ایران مقالهها مینوشت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین تألیف او سیاحتنامه تاریخی «تحف اهل بخارا» میباشد</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي سپس به امور تجارت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازرگانی مشغول شد</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سن 25 سالگي تجارت را به طور موقت به قصد سياحت ترك گفت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين سفر </del>او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5 ژوئن سال 1902 از بخارا آغاز شده از راه صحراي تركمن، كراسنودسك، باكو، تفليس </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركيه تا شهرهاي بزرگ اروپا مثل صوفيه، بلگراد، بوداپست، وين، برلين، پاريس، برن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لندن رفته </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طريق مسير ورشو، مسكو، باكو، كراسنودسك </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عشقآباد در ماه ژانوية سال 1903 </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وطن برميگردد. پس از يك ماه به خراسان ايران سفر كرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از طريق شهرهاي قوچان، مشهد، نيشاپور، سبزوار، عشقآباد، هرات، باميان، تاشقرغان، مزار شريف، تيرميز، چارجو 16 ژوئن سال 1905 به بخارا برميگردد. در اين سفر 8 ماه در سبزوار ايران اقامت كرد </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[افغانستان]] با تهمت ناروا حدود 10 ماه زنداني ميشود. سفر سوم او كه 5 سال طول كشيد، از طريق شهرهاي چارجوي، مرو، پنجده، تختهبازار، يولاتان، كوشكه، تجن، سرخس، ترتكول، ارگنج، خيوه، كراسنودسك، باكو، رشت، قزوين، تهران، قم، كاشان، اصفهان، شيراز، بوشهر، بامبي، دهلي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غيره ادامه يافته </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال 1910 </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وطن برميگردد. هنگام اين سفر طولاني ميرزا سراج در شهر تهران طب اروپايي </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموخته و 4 سال </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولايت مازندران ايران با نام دكتر صابر به امور معالجه مشغول ميشود. پس </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازگشت به وطن به تأليف آثار منظوم </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منثور پرداخته، 17 ژانوية سال 1914 ديده </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جهان فرو بست</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشعار او [[تاریخ ادبیات و سبکهای ادبی تاجیکستان|سبک]] و اسلوب جدید داشت و دیگران را نیز ترغیب و تشویق میکرد که با زوش </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوه نو شعر بسرایند</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار نظمی و نثری و از جمله مقالات مطبوعاتی او که ادیب و عالم و جهاندیده بود، سرشار از افکار جدید است</ins>. او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وضع نابسامان بخارا، غفلت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نادانی مردم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیبهره بودن بخاراییان از علم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانش زمانه را دیده، گذشته پرافتخار خلق </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور خود را </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاد میآورد و سؤال میکند که چرا چند قرن پیش این کشور </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این ملت با دانش </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ والای خود </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جهان صاحباحترام </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منزلت بود </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حالا </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضعف و زوال </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سر میبرد؟ او دلیل این همه بدبختیها </ins>را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیبهرگی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانش دیده از خدا کمک میطلبد که مردم او را </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این خواب گران، غفلتزدگی بیدار کند و به راه پیشرفت هدایت نماید</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميرزا سراج حكيم در عمر كوتاهي كه داشت، توانست </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود ميراث غني نظم </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نثر بر جاي بگذارد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنان كه در فوق اشاره شد، او </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اوان كودكي به شعرگويي روي آورده بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي سالها در روزنامهها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلههاي «سمرقند»، «آيينه»، «بخاراي شريف» و«توران»، «نوبهار» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«توس» ايران مقالهها مينوشت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترين تأليف او سياحتنامة تاريخي «تحف اهل بخارا» ميباشد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تحف اهل بخارا» یکی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهترین آثار منثور ربع اول قرن 20 شناخته شدهاست. این کتاب خواننده را با اوضاع [[نظام اقتصادی تاجیکستان|اقتصادی]]، [[سیاست </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکومت تاجیکستان|سیاسی]]، [[جامعه تاجیکستان|اجتماعی]] و [[نظام فرهنگی تاجیکستان|فرهنگی]] برخی از کشورهای عالم، به خصوص اروپا آشنا میسازد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی به هر کشوری که قدم مینهاد، پیش از همه </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکتب و دانشگاههای آن بازدید میکرد<ref>زهریی، حسن (1391)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ [[تاجیکستان]]. تهران: [https://www.icro.ir/ سازمان فرهنگ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتباطات اسلامی] (در دست انتشار)، ص 275-277</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشعار او سبك و اسلوب جديد داشت و ديگران را نيز ترغيب و تشويق ميكرد كه با زوش و شيوة نو شعر بسرایند. در آثار نظمي و نثري و از جمله مقالات مطبوعاتي او كه اديب و عالم و جهانديده بود، سرشار از افكار جديد است. او وضع نابسامان بخارا، غفلت و ناداني مردم و بيبهره بودن بخاراييان از علم و دانش زمانه را ديده، گذشتة پرافتخار خلق و كشور خود را به ياد ميآورد و سؤال ميكند كه چرا چند قرن پيش اين كشور و اين ملت با دانش و فرهنگ والاي خود در جهان صاحباحترام و منزلت بود و حالا در ضعف و زوال به سر میبرد؟ او دلیل اين همه بدبختيها را در بيبهرگي از علم و دانش ديده از خدا کمک ميطلبد كه مردم او را از اين خواب گران، غفلتزدگي بيدار كند و به راه پیشرفت هدايت نمايد.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کتابشناسی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تحف اهل بخارا» يكي از بهترين آثار منثور ربع اول قرن 20 شناخته شده است. اين كتاب خواننده را با اوضاع اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي برخي از كشورهاي عالم، به خصوص اروپا آشنا ميسازد. وي به هر كشوري كه قدم مينهاد، پيش از همه از مكتب و دانشگاههاي آن بازدید ميكرد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Fatemihttp://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC_%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85&diff=48507&oldid=prev127.0.0.1: The LinkTitles extension automatically added links to existing pages (https://github.com/bovender/LinkTitles).2024-07-07T14:39:31Z<p>The LinkTitles extension automatically added links to existing pages (https://github.com/bovender/LinkTitles).</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي و نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي را دارا شدم. بعد قريب به دو سال در منزل خود پيش يك نفر معلم باسواد بعضي مطالعة كتب فارسي اخلاقي و تاریخ و اشعار و «نصاب» و لغت عربي آموختم. چون كسب آبايي بنده صرافي بود، بنا بر فرمودة پدرم با جزئي سرمايه مشغول كسب گرديده به يكي از دكانهاي صرافي نشستم. با وجود آن اغلب ميل و شغلم در خواندن و نوشتن بود. بعد يك سال كسب نزديك معلم روسيدان شروع به خواندن و نوشتن زبان روسي نموده، در مدت شش ماه خواندن نوشتن خط روسي را بلد شدم…</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي و نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي را دارا شدم. بعد قريب به دو سال در منزل خود پيش يك نفر معلم باسواد بعضي مطالعة كتب فارسي اخلاقي و تاریخ و اشعار و «نصاب» و لغت عربي آموختم. چون كسب آبايي بنده صرافي بود، بنا بر فرمودة پدرم با جزئي سرمايه مشغول كسب گرديده به يكي از دكانهاي صرافي نشستم. با وجود آن اغلب ميل و شغلم در خواندن و نوشتن بود. بعد يك سال كسب نزديك معلم روسيدان شروع به خواندن و نوشتن زبان روسي نموده، در مدت شش ماه خواندن نوشتن خط روسي را بلد شدم…</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آن در يكي از مكتبهاي روسي كه تازه در بخارا تأسیس شد، وارد شده يك سال تحصيل زبان، رياضي، جغرافي نمودم. اغلب شبها درس ميگرفتم و بر اكثر روزنامههاي روسي و تركي مسلط گرديده، تركي را هم خوب بلد شدم و به قدر شش ماه در نزديك نفر معلم فرانسهدان خط و سواد فرانسه را با جزئي لغت تحصيل نمودم… و گاهي شعر فارسي هم مشق ميكردم. رفته رفته بد شاعري هم نشدم… بعد قريب يك سال پيش يك نفر از مدرسهاي بخارا صرف و نحو، قدري فقه به زبان عربي هم تلمّذ نمودم…»( حكيم، 1922: 5 - 4).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آن در يكي از مكتبهاي روسي كه تازه در بخارا تأسیس شد، وارد شده يك سال تحصيل زبان، رياضي، جغرافي نمودم. اغلب شبها درس ميگرفتم و بر اكثر روزنامههاي روسي و تركي مسلط گرديده، تركي را هم خوب بلد شدم و به قدر شش ماه در نزديك نفر معلم فرانسهدان خط و سواد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فرانسه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را با جزئي لغت تحصيل نمودم… و گاهي شعر فارسي هم مشق ميكردم. رفته رفته بد شاعري هم نشدم… بعد قريب يك سال پيش يك نفر از مدرسهاي بخارا صرف و نحو، قدري فقه به زبان عربي هم تلمّذ نمودم…»( حكيم، 1922: 5 - 4).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وي سپس به امور تجارت و بازرگانی مشغول شد. در سن 25 سالگي تجارت را به طور موقت به قصد سياحت ترك گفت. نخستين سفر او 5 ژوئن سال 1902 از بخارا آغاز شده از راه صحراي تركمن، كراسنودسك، باكو، تفليس و تركيه تا شهرهاي بزرگ اروپا مثل صوفيه، بلگراد، بوداپست، وين، برلين، پاريس، برن و لندن رفته و از طريق مسير ورشو، مسكو، باكو، كراسنودسك و عشقآباد در ماه ژانوية سال 1903 به وطن برميگردد. پس از يك ماه به خراسان ايران سفر كرد و از طريق شهرهاي قوچان، مشهد، نيشاپور، سبزوار، عشقآباد، هرات، باميان، تاشقرغان، مزار شريف، تيرميز، چارجو 16 ژوئن سال 1905 به بخارا برميگردد. در اين سفر 8 ماه در سبزوار ايران اقامت كرد و در افغانستان با تهمت ناروا حدود 10 ماه زنداني ميشود. سفر سوم او كه 5 سال طول كشيد، از طريق شهرهاي چارجوي، مرو، پنجده، تختهبازار، يولاتان، كوشكه، تجن، سرخس، ترتكول، ارگنج، خيوه، كراسنودسك، باكو، رشت، قزوين، تهران، قم، كاشان، اصفهان، شيراز، بوشهر، بامبي، دهلي و غيره ادامه يافته و در سال 1910 به وطن برميگردد. هنگام اين سفر طولاني ميرزا سراج در شهر تهران طب اروپايي را آموخته و 4 سال در ولايت مازندران ايران با نام دكتر صابر به امور معالجه مشغول ميشود. پس از بازگشت به وطن به تأليف آثار منظوم و منثور پرداخته، 17 ژانوية سال 1914 ديده از جهان فرو بست.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وي سپس به امور تجارت و بازرگانی مشغول شد. در سن 25 سالگي تجارت را به طور موقت به قصد سياحت ترك گفت. نخستين سفر او 5 ژوئن سال 1902 از بخارا آغاز شده از راه صحراي تركمن، كراسنودسك، باكو، تفليس و تركيه تا شهرهاي بزرگ اروپا مثل صوفيه، بلگراد، بوداپست، وين، برلين، پاريس، برن و لندن رفته و از طريق مسير ورشو، مسكو، باكو، كراسنودسك و عشقآباد در ماه ژانوية سال 1903 به وطن برميگردد. پس از يك ماه به خراسان ايران سفر كرد و از طريق شهرهاي قوچان، مشهد، نيشاپور، سبزوار، عشقآباد، هرات، باميان، تاشقرغان، مزار شريف، تيرميز، چارجو 16 ژوئن سال 1905 به بخارا برميگردد. در اين سفر 8 ماه در سبزوار ايران اقامت كرد و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با تهمت ناروا حدود 10 ماه زنداني ميشود. سفر سوم او كه 5 سال طول كشيد، از طريق شهرهاي چارجوي، مرو، پنجده، تختهبازار، يولاتان، كوشكه، تجن، سرخس، ترتكول، ارگنج، خيوه، كراسنودسك، باكو، رشت، قزوين، تهران، قم، كاشان، اصفهان، شيراز، بوشهر، بامبي، دهلي و غيره ادامه يافته و در سال 1910 به وطن برميگردد. هنگام اين سفر طولاني ميرزا سراج در شهر تهران طب اروپايي را آموخته و 4 سال در ولايت مازندران ايران با نام دكتر صابر به امور معالجه مشغول ميشود. پس از بازگشت به وطن به تأليف آثار منظوم و منثور پرداخته، 17 ژانوية سال 1914 ديده از جهان فرو بست.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا سراج حكيم در عمر كوتاهي كه داشت، توانست از خود ميراث غني نظم و نثر بر جاي بگذارد. چنان كه در فوق اشاره شد، او از اوان كودكي به شعرگويي روي آورده بود. وي سالها در روزنامهها و مجلههاي «سمرقند»، «آيينه»، «بخاراي شريف» و«توران»، «نوبهار» و «توس» ايران مقالهها مينوشت. مهمترين تأليف او سياحتنامة تاريخي «تحف اهل بخارا» ميباشد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا سراج حكيم در عمر كوتاهي كه داشت، توانست از خود ميراث غني نظم و نثر بر جاي بگذارد. چنان كه در فوق اشاره شد، او از اوان كودكي به شعرگويي روي آورده بود. وي سالها در روزنامهها و مجلههاي «سمرقند»، «آيينه»، «بخاراي شريف» و«توران»، «نوبهار» و «توس» ايران مقالهها مينوشت. مهمترين تأليف او سياحتنامة تاريخي «تحف اهل بخارا» ميباشد.</div></td></tr>
</table>127.0.0.1http://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AC_%D8%AD%D9%83%D9%8A%D9%85&diff=47896&oldid=prevSamiei: صفحهای تازه حاوی «'''9. ميرزا سراج حكيم''' ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي و نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي را دارا شدم. بعد قريب به دو سال در منز...» ایجاد کرد2024-07-04T07:55:34Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''9. ميرزا سراج حكيم''' ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي و نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي را دارا شدم. بعد قريب به دو سال در منز...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''9. ميرزا سراج حكيم'''<br />
<br />
ميرزا سراج حكيم (1877)، دربارة كودكي و نوجواني و تحصيلاتش چنين نوشته است « …در دوراني كه پنج ساله بودم، پدرم مرا به دبستان نهاد، تا سن ده سالگي سواد فارسيام برآمده جزئي خط و سواد فارسي را دارا شدم. بعد قريب به دو سال در منزل خود پيش يك نفر معلم باسواد بعضي مطالعة كتب فارسي اخلاقي و تاریخ و اشعار و «نصاب» و لغت عربي آموختم. چون كسب آبايي بنده صرافي بود، بنا بر فرمودة پدرم با جزئي سرمايه مشغول كسب گرديده به يكي از دكانهاي صرافي نشستم. با وجود آن اغلب ميل و شغلم در خواندن و نوشتن بود. بعد يك سال كسب نزديك معلم روسيدان شروع به خواندن و نوشتن زبان روسي نموده، در مدت شش ماه خواندن نوشتن خط روسي را بلد شدم…<br />
<br />
پس از آن در يكي از مكتبهاي روسي كه تازه در بخارا تأسیس شد، وارد شده يك سال تحصيل زبان، رياضي، جغرافي نمودم. اغلب شبها درس ميگرفتم و بر اكثر روزنامههاي روسي و تركي مسلط گرديده، تركي را هم خوب بلد شدم و به قدر شش ماه در نزديك نفر معلم فرانسهدان خط و سواد فرانسه را با جزئي لغت تحصيل نمودم… و گاهي شعر فارسي هم مشق ميكردم. رفته رفته بد شاعري هم نشدم… بعد قريب يك سال پيش يك نفر از مدرسهاي بخارا صرف و نحو، قدري فقه به زبان عربي هم تلمّذ نمودم…»( حكيم، 1922: 5 - 4).<br />
<br />
وي سپس به امور تجارت و بازرگانی مشغول شد. در سن 25 سالگي تجارت را به طور موقت به قصد سياحت ترك گفت. نخستين سفر او 5 ژوئن سال 1902 از بخارا آغاز شده از راه صحراي تركمن، كراسنودسك، باكو، تفليس و تركيه تا شهرهاي بزرگ اروپا مثل صوفيه، بلگراد، بوداپست، وين، برلين، پاريس، برن و لندن رفته و از طريق مسير ورشو، مسكو، باكو، كراسنودسك و عشقآباد در ماه ژانوية سال 1903 به وطن برميگردد. پس از يك ماه به خراسان ايران سفر كرد و از طريق شهرهاي قوچان، مشهد، نيشاپور، سبزوار، عشقآباد، هرات، باميان، تاشقرغان، مزار شريف، تيرميز، چارجو 16 ژوئن سال 1905 به بخارا برميگردد. در اين سفر 8 ماه در سبزوار ايران اقامت كرد و در افغانستان با تهمت ناروا حدود 10 ماه زنداني ميشود. سفر سوم او كه 5 سال طول كشيد، از طريق شهرهاي چارجوي، مرو، پنجده، تختهبازار، يولاتان، كوشكه، تجن، سرخس، ترتكول، ارگنج، خيوه، كراسنودسك، باكو، رشت، قزوين، تهران، قم، كاشان، اصفهان، شيراز، بوشهر، بامبي، دهلي و غيره ادامه يافته و در سال 1910 به وطن برميگردد. هنگام اين سفر طولاني ميرزا سراج در شهر تهران طب اروپايي را آموخته و 4 سال در ولايت مازندران ايران با نام دكتر صابر به امور معالجه مشغول ميشود. پس از بازگشت به وطن به تأليف آثار منظوم و منثور پرداخته، 17 ژانوية سال 1914 ديده از جهان فرو بست.<br />
<br />
ميرزا سراج حكيم در عمر كوتاهي كه داشت، توانست از خود ميراث غني نظم و نثر بر جاي بگذارد. چنان كه در فوق اشاره شد، او از اوان كودكي به شعرگويي روي آورده بود. وي سالها در روزنامهها و مجلههاي «سمرقند»، «آيينه»، «بخاراي شريف» و«توران»، «نوبهار» و «توس» ايران مقالهها مينوشت. مهمترين تأليف او سياحتنامة تاريخي «تحف اهل بخارا» ميباشد.<br />
<br />
اشعار او سبك و اسلوب جديد داشت و ديگران را نيز ترغيب و تشويق ميكرد كه با زوش و شيوة نو شعر بسرایند. در آثار نظمي و نثري و از جمله مقالات مطبوعاتي او كه اديب و عالم و جهانديده بود، سرشار از افكار جديد است. او وضع نابسامان بخارا، غفلت و ناداني مردم و بيبهره بودن بخاراييان از علم و دانش زمانه را ديده، گذشتة پرافتخار خلق و كشور خود را به ياد ميآورد و سؤال ميكند كه چرا چند قرن پيش اين كشور و اين ملت با دانش و فرهنگ والاي خود در جهان صاحباحترام و منزلت بود و حالا در ضعف و زوال به سر میبرد؟ او دلیل اين همه بدبختيها را در بيبهرگي از علم و دانش ديده از خدا کمک ميطلبد كه مردم او را از اين خواب گران، غفلتزدگي بيدار كند و به راه پیشرفت هدايت نمايد.<br />
<br />
«تحف اهل بخارا» يكي از بهترين آثار منثور ربع اول قرن 20 شناخته شده است. اين كتاب خواننده را با اوضاع اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي برخي از كشورهاي عالم، به خصوص اروپا آشنا ميسازد. وي به هر كشوري كه قدم مينهاد، پيش از همه از مكتب و دانشگاههاي آن بازدید ميكرد.</div>Samiei