سیاست ها، قوانین، رویکردها، برنامه ها، طرح های کلان و راهبردی عراق در زمینه اقوام
سیاستها، قوانین، رویکردها و برنامههای کلان عراق در زمینه اقوام و قومیتها تحت تأثیر تاریخ پرتنش این کشور، ساختار سیاسی فعلی و چالشهای ناشی از تنوع قومی و مذهبی قرار دارد. پس از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳، عراق تلاش کرده است تا با ایجاد ساختارهای سیاسی جدید، به تنوع قومی و مذهبی خود پاسخ دهد. در اینجا به برخی از سیاستها، قوانین و برنامههای کلان عراق در این زمینه اشاره میشود:
1. قانون اساسی عراق(۲۰۰۵)
قانون اساسی عراق که پس از سقوط صدام حسین در پنجم سپتامبر 2005 تصویب و در همهپرسی 15 اکتبر 2005 به تایید 78 درصد رایدهندگان عراقی رسید، برای پیشبرد پروژه دموکراسیسازی، سیاست کثرتگرایی قومی را محور قرار داده است[۱]. قانون اساسی به تنوع قومی و مذهبی این کشور توجه ویژهای دارد. برخی از اصول مهم آن عبارتند از:
- فدرالیسم: قانون اساسی عراق نظام فدرال را به رسمیت میشناسد و به مناطق مختلف، به ویژه کردستان عراق، اختیارات گستردهای اعطا میکند.
- حقوق اقلیتها: قانون اساسی حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی را تضمین میکند و بر مشارکت آنها در ساختار سیاسی کشور تأکید دارد.
- تقسیم قدرت: قانون اساسی سیستم تقسیم قدرت (Power-sharing) را بین گروههای قومی و مذهبی اصلی (شیعه، سنی و کرد) تعیین کرده است، برای مثال، رئیسجمهور معمولاً یک کرد، نخستوزیر یک شیعه و رئیس مجلس یک سنی است.
2. حکومت فدرال کردستان
- خودمختاری: کردستان عراق به عنوان یک منطقه فدرال خودمختار، دارای دولت، پارلمان و نیروهای امنیتی مستقل است.
- حقوق فرهنگی و زبانی: کردها از حقوق فرهنگی و زبانی گستردهای برخوردار هستند و زبان کردی در کنار عربی به عنوان زبان رسمی شناخته میشود.
- چالشها: اختلافات میان دولت فدرال عراق و حکومت کردستان بر سر مسائلی مانند تقسیم منابع نفتی و کنترل مناطق مورد مناقشه (مانند کرکوک) ادامه دارد.
3. سیاستهای مربوط به اقلیتها
- حفاظت از اقلیتها: دولت عراق تلاش کرده است تا با تصویب قوانین و ایجاد نهادهای خاص، از حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی مانند آشوریها، کلدانیها، ایزدیان و ترکمنها حمایت کند.
- سهمیههای پارلمانی: در پارلمان عراق، سهمیههایی برای نمایندگان اقلیتها در نظر گرفته شده است تا بتوانند در فرآیندهای سیاسی مشارکت کنند.
- بازسازی مناطق اقلیتها: پس از جنگ با داعش، برنامههایی برای بازسازی مناطق اقلیتها (مانند مناطق ایزدینشین در سنجار) اجرا شده است.
4. برنامههای بازسازی و توسعه
- بازسازی پس از جنگ: دولت عراق با کمک جامعه بینالمللی، برنامههایی برای بازسازی مناطق آسیبدیده در جنگ با داعش(به ویژه مناطق اقلیتنشین) اجرا کرده است.
- توسعه اقتصادی: برنامههایی برای توسعه اقتصادی مناطق محروم، به ویژه مناطق سنینشین و کردستان، در دست اجراست تا از نارضایتیهای قومی و مذهبی جلوگیری شود.
5. چالشهای سیاستگذاری
- تنشهای قومی و مذهبی: اختلافات میان شیعیان، سنیها و کردها همچنان یکی از بزرگترین چالشهای سیاسی عراق است.
- مناطق مورد مناقشه: کنترل مناطق مورد مناقشه مانند کرکوک، که جمعیت متنوعی از کردها، ترکمنها و اعراب را در خود جای داده، یکی از مسائل حلنشده است.
- فساد و ناکارآمدی: فساد اداری و ناکارآمدی دولت مرکزی، اجرای برنامههای کلان را با مشکل مواجه کرده است.
6. رویکردهای بینالمللی
- حمایت بینالمللی: جامعه بینالمللی، به ویژه سازمان ملل و اتحادیه اروپا، از برنامههای عراق برای تقویت حقوق اقلیتها و بازسازی مناطق جنگزده حمایت میکنند.
- نقش منطقهای: کشورهای همسایه مانند ایران، ترکیه و عربستان سعودی نیز بر سیاستهای قومی و مذهبی عراق تأثیرگذار هستند.
7. برنامههای آینده
- تقویت فدرالیسم: تلاش برای تقویت نظام فدرال و حل اختلافات میان دولت مرکزی و حکومت کردستان.
- گفتوگوی ملی: ایجاد پلتفرمهایی برای گفتوگوی میان گروههای قومی و مذهبی به منظور کاهش تنشها.
- توسعه پایدار: اجرای برنامههای توسعهای برای کاهش نابرابریهای منطقهای و اقتصادی.
عراق با تنوع قومی و مذهبی خود، سیاستها و برنامههای متنوعی را برای مدیریت این تنوع و کاهش تنشها به کار گرفته است. با این حال، چالشهایی مانند فساد، ناکارآمدی و اختلافات سیاسی همچنان مانع پیشرفت کامل این برنامهها هستند. موفقیت عراق در مدیریت تنوع قومی و مذهبی به اجرای مؤثر قوانین، تقویت نهادهای دموکراتیک و حمایت جامعه بینالمللی بستگی دارد.
نیز نگاه کنید به
اقوام و قومیتها در عراق؛ اقوام شاخص در عراق؛ جمعیت و پراکندگی اقوام شاخص در عراق؛ دین و مذهب اقوام شاخص در عراق؛ مهاجرت و جابجایی اقوام شاخص در عراق؛ رویدادهای شاخص مرتبط با اقوام در عراق؛ تجارب و نوآوری های عراق در زمینه اقوام
کتابشناسی
- ↑ ارغوانی پیرسلامی، فریبرز، صالحی، سیدجواد، عابدی، مرضیه (1396). بنیانهای جامعهشناسی گسست در امنیت ملی عراق نوین، فصلنامه مدیریت و پژوهشهای دفاعی، 16(85)، پاییز و زمستان، ص152.
نویسنده مقاله
محمدعلی خوشطینت