سیاست ها، قوانین، مقررات و برنامه های عراق در زمینه علم و تحقیقات
عراق برای توسعه علم و تحقیقات، چارچوبهای قانونی و سیاستگذاری مشخصی دارد، اما با چالشهای اجرایی جدی مواجه است. مهمترین سیاستها، قوانین، مقررات و برنامههای کلان علمی عراق در زیر مورد اشاره قرارمیگیرند.
در خصوص سیاستهای علمی در سطح ملی میتوان بر موارد زیر تاکید کرد:
- ایجاد چارچوب قانونی برای توسعه علم و فناوری با تمرکز بر تحقیقات دانشگاهی و صنعتی؛
- تأکید بر نقش علم و فناوری در توسعه پایدار و افزایش تولید دانش بومی؛
- حمایت از ارتباط میان دانشگاهها، صنعت و دولت برای ارتقای سطح تحقیقات کاربردی؛
- تمرکز بر علوم راهبردی مانند مهندسی، پزشکی، کشاورزی و فناوری اطلاعات و؛
- افزایش بودجه تحقیق و توسعه به عنوان یکی از اهداف کلیدی برنامههای بلندمدت.
همچنین استراتژیهای بلندمدتی در عراق در حوزه تحقیقات علمی طراحی شده که از جمله شامل سند استراتژیک تحقیقات علمی عراق ۲۰۱۰-۲۰۳۰ است که توسط وزارت آموزش عالی و تحقیقات علمی تدوین شده است. همچنین برنامه ملی توسعه آموزش عالی و تحقیقات علمی که بر افزایش کیفیت دانشگاهها، توسعه مراکز تحقیقاتی و حمایت از پژوهشگران جوان تمرکز دارد. برنامه احیای مراکز علمی پس از جنگ و تحریمها که به بازسازی زیرساختهای علمی پرداخته است نیز در این خصوص قابل اشاره است[۱].
در عراق قوانین و مقررات متعددی در مورد تحقیقات علمی وجود دارد. در قانون اساسی عراق جایگاه علم و تحقیق مورد تاکید قرار گرفته است و از جمله ماده ۳۴آموزش و پژوهش را به عنوان حق اساسی شهروندان به رسمیت شناخته است. ماده ۲۵ قانون اساسی توسعه اقتصادی را بر پایه اصول علمی و تحقیقاتی توصیه میکند. همچنین در ماده ۱۱۴ بر تقسیم اختیارات بین دولت مرکزی و مناطق خودمختار در سیاستگذاریهای علمی تاکید شده است. از قوانین ویژه در حوزه تحقیقات علمی نیز میتوان به قانون آموزش عالی و تحقیقات علمی (۱۹۸۰، اصلاحیههای بعدی در ۲۰۰۳ و ۲۰۱۰) اشاره کرد که چارچوبی برای مدیریت دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی ارائه میدهد. این قانون بر استقلال دانشگاهها در برنامهریزیهای علمی تاکید دارد. همچنین قانون مالکیت فکری و حمایت از اختراعات علمی بر حمایت از پژوهشگران و نوآوران در عراق تاکید دارد. قانون حمایت از سرمایهگذاری در تحقیقات علمی (2011) نیز تشویق سرمایهگذاری داخلی و خارجی در بخش تحقیق و توسعه و ایجاد معافیتهای مالیاتی برای شرکتهای دانشبنیان را مورد تاکید قرار میدهد[۱].
برنامههای کلان و پروژههای تحقیقاتی ملی در عراق نیز شامل برنامههای توسعه تحقیقات علمی در سطح داخلی و برنامههای بینالمللی برای توسعه تحقیقات علمی در این کشور است. از مهمترین برنامههای داخلی در این خصوص عبارتند از:
- برنامه بازسازی نظام آموزش عالی عراق (یونسکو و دولت عراق)؛
- بازسازی دانشگاهها و مراکز علمی آسیبدیده از جنگ؛
- بهبود زیرساختهای علمی و فناوری؛
- برنامه ملی توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات؛
- ایجاد پارکهای فناوری برای رشد شرکتهای دانشبنیان؛
- دیجیتالیسازی سیستمهای آموزشی و تحقیقاتی؛
- برنامه امنیت غذایی و تحقیقات کشاورزی؛
- تحقیق درباره روشهای نوین آبیاری و اصلاح بذرهای مقاوم به خشکی و؛
- افزایش خودکفایی عراق در تولید محصولات کشاورزی.
مهمترین برنامههای بینالمللی برای توسعه تحقیقات علمی در عراق نیز عبارتند از:
- شبکه دانشمندان عراقی خارج از کشور (NISA)؛
- همکاری با دانشگاههای اروپایی و آمریکایی؛
- اجرای پروژههای مشترک با دانشمندان عراقی مقیم خارج؛
- برنامههای تبادل علمی با دانشگاههای بینالمللی؛
- اعزام دانشجویان و محققان به کشورهای پیشرفته برای تحصیل و تحقیق و؛
- دعوت از اساتید و پژوهشگران خارجی برای تدریس در دانشگاههای عراق.[۱]
نیز نگاه کنید به
علم و تحقیقات در عراق؛ حوزه های شاخص پژوهش و تحقیقات عراق؛ پارکها و مراکز شاخص تحقیقاتی در عراق؛ نوآوری ها و تجارب عراق در زمینه علم و تحقیقات
کتابشناسی
نویسنده مقاله
علی اکبر اسدی
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی