شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسان در ترکیه

ترکیه یکی از بالاترین نرخ‌های تعامل با رسانه‌های اجتماعی را در سطح جهان را دارد و الگوهای استفاده متمایزی را به نمایش می‌گذارد که منعکس‌کننده عوامل فرهنگی، زبانی و نظارتی کشور است. تا سال ۲۰۲۴، تقریباً ۶۷ میلیون شهروند این کشور فعالانه از پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند که حدود ۷۹ درصد از کل جمعیت را تشکیل می‌دهد. ترکیه 68/9 میلیون کاربر فعال رسانه های اجتماعی (80/8 درصد از جمعیت کل کشور) دارد. پرکاربردترین پلتفرم رسانه های اجتماعی در ترکیه، واتس آپ است و پس از آن اینستاگرام و فیس بوک قرار دارند. در 6 آگوست 2020، پارلمان ترکیه، قانونی را تصویب کرد که می تواند دسترسی به پلتفرم ها را - آنهایی که روزانه بیش از 1 میلیون کاربر دارند و با درخواست های رسمی برای حذف محتوای توهین آمیز مطابقت ندارند- به طور قابل توجهی محدود کنند.

رتبه بعدی پلتفرم کاربردی در میان شبکه‌های اجتماعی بصری به  اینستاگرام تعلق  دارد. ترکیه در میان برترین کشورهای جهان از نظر استفاده از اینستاگرام قرار دارد. این پلتفرم عملکردهای متنوعی از جمله استفاده شخصی، بازاریابی اینفلوئنسر، تجارت الکترونیک و ارائه اخبار به کاربران ارائه می کند. برای مردم این کشور شبکه یوتیوب  برای تهیه محتوای ویدیویی جایگاه ویژه ای دارد، در حالی که توییتر (که به  X تغییر نام داده است)، علیرغم محدودیت های دسترسی در یک بازه زمانی، به عنوان یک پلتفرم مهم برای گفتمان عمومی، انتشار اخبار و ارتباطات سیاسی عمل می‌کند. استفاده از فیس‌بوک در ترکیه عمدتاً در بین جمعیت‌های مسن‌تر طرفدار دارد، در حالی که هنوز هم در رقابت با پلتفرم‌های جدیدتر در بین کاربران جوان‌تر است. لینکدین به عنوان یک پلتفرم شبکه‌سازی حرفه‌ای، به ویژه در میان متخصصان تحصیل‌کرده شهری، رشد و توسعه بسیاری یافته است. تیک‌تاک هم  به سرعت در بین جمعیت‌های جوان‌تر پذیرفته شده است، اگرچه توسط دولت ترکیه با بررسی‌های نظارتی و محدودیت‌های دوره‌ای دسترسی مواجه شده است. برنامه‌های پیام‌رسان واتس‌اپ با نفوذ بیش از ۸۰ درصد از کاربران گوشی‌های هوشمند، دربین برنامه‌های پیام‌رسان در ترکیه هنوز در رتبه اول است. این پلتفرم نه تنها ارتباطات شخصی، بلکه تعاملات تجاری، خدمات مشتری و هماهنگی گروهی را در زمینه‌های مختلف از آموزش تا تجارت را ارائه می کند.

علاوه براین ، در ترکیه تلگرام  نیزحضور قابل توجهی دارد، این شبکه کاربرانی را جذب می‌کند که به دنبال ویژگی‌های حفظ حریم خصوصی پیشرفته و قابلیت‌های ارتباط گروهی در مقیاس بزرگتر هستند. این برنامه در دوره‌هایی که پلتفرم‌های دیگر با محدودیت دسترسی مواجه بودند، کاربران بیشتری را جذب کرد. برنامه پیام‌رسان فوری رایگان (بی.آی.پی)[6] که توسط ترکسِل توسعه یافته‌است، موفق‌ترین برنامه پیام‌رسانی ملی کشور ترکیه است که ویژگی‌های رقابتی با جایگزین‌های بین‌المللی را ارائه می‌دهد و بر امنیت داده‌ها و انطباق محلی تأکید دارد.

قوانین و مقررات رسانه های اجتماعی و دسترسی به پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی در ترکیه در چارچوب نظارتی فعالیت می‌کند که برای دریافت نمایندگی محلی، بومی‌سازی داده‌ها و همکاری با اجرای قانون، توسعه یافته است. قانون رسانه‌های اجتماعی (که در سال ۲۰۲۰ به تصویب رسید)، پلتفرم‌های بین المللی را که کاربران بسیار دارند، ملزم ساخت تا نهادهای قانونی را ایجاد کنند، نمایندگان محلی منصوب کنند، به درخواست‌های حذف محتوا در بازه‌های زمانی مشخص‌شده توسط دولت  پاسخ دهند و داده‌های کاربران را در پایگاه داده های ملی ترکیه ذخیره کنند. این الزامات نظارتی، بحث‌هایی را در مورد آزادی بیان، استانداردهای کنترل محتوا و نظارت دولتی مطرح کنند. محدودیت‌های دوره‌ای دسترسی به پلتفرم‌های خاص بر اساس دستورات دادگاه یا تصمیمات اداری، نشان‌دهنده تنش‌های مداوم بین حاکمیت پلتفرم، ملاحظات امنیت ملی و آزادی‌های مدنی است.

نویسنده مقاله

میترا صمیعی

دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی