ادبیات در عراق: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۲

تاريخ ادبيات در عراق به بيش از اسلام بر می گردد، ولی ادبيات در آن دوره دارای توان و مايه لازم نبوده است. پس از ايجاد تمدن اسلامی در عراق، به ويژه در دو شهر مهم عراق يعنی بصره و کوفه اديبانی به‌نام ظهور کردند و دو مدرسه کوفيه و بصريه را تاسيس کردند. البته شعر علوي حتي در دوره اموی دارای جايگاه بلندی بود و با جابجايي قدرت از سوريه که دارای تمايل عربی و بدوی بود به عراق که وابسته و متکی بر ايرانيها و سپس ترکها بود، شعر و ادبيات در عراق رونق گرفت و مکاتب ادبی بسياری بوجود آمد. همچنين نهضت ترجمه رونق گرفت و مدارسی چون نظاميه و المستنصريه و بيت الحکمه به عنوان پايگاه انتشار ادبيات بنا شدند. در عراق بيش از هشتاد شاعر بنام و مشهور که هر کدام دارای مکتب و سبکی هستند وجود داشته که مشهورترين آنها عبارتند از^[۱]:

شاعران مثنوی و رباعيات که از جمله آنها می توان به ابی نواس، ابی الفناهيه، بن‌بوشنجی، اصبهانی، ابن الجوزی، الواسطی، ابن تفری و ... اشاره کرد.
شاعران مديحه‌سرايی که نام‌آورترين آنها عبدالله السلامی (ابوفرج بيفاء)، بن‌بناته سعدی، ابوطيب جعفی معروف به مبتنی، سبط ابن التعاوندی و صفی الدين الحلی بوده‌اند.
شاعران مرثيه‌گوی و هجاء که معروفترين آنها انباری، متنبی، السری الرفاء و ابن‌القطان البغدادی بوده‌اند.
شاعران شيعه که شاعران بنام بوده و دو موضوع اساسي را مد نظر داشته‌اند: مدح و ذکر سيره ائمه اطهار بويژه امام علی (ع)؛ سوگواری و نوحه سرايی بر شهيدان کربلا و نام‌آورترين این شاعران عبارتند از: الزاهی البغدادی، السری الرفاء، الثعالبی، الناشی الاصغر، الشريف الرضی، ابوالحسن مهيار، و ابن ابی الحديد.
شاعران غزل‌سرا که مشهورترين آنها ابونواس، بشار، ابی تمام، البحتری، ابن الروحی، ابن العطم، الحاجری و التلعفری بوده‌اند.
شاعران تصوف و زهد که معروفترين آنها ابن السراج البغدادی، المرتضی الشهر زوري و الصرصری هستند.
شاعران فلسفه و آموزش علوم که نام‌آورترين آنها ابوالنفيس، ابن‌الشبل البغدادی و ابن‌الهباريه محسوب می‌شوند^[۲].

اما نثر قديم در عراق پس از عصر عباسی رونق گرفت و کتابهايی در نثر علمی، فلسفی، و ادبی نگارش يافت. همچنين نثرهايی برای موعظه، قصه‌ها و همچنين رساله‌های شخصی و سياسی نوشته شد. ترجمه نیز در اين دوره شکوفا شد و معروفترين مترجمان اين دوره عيسی بن زرعه البغدادی می باشد. اما نويسندگان معروف در اين فن عبارتند از^[۳]:

الانباری، الاسکافی، النحوی، مهلبی، ثقالبی، ابواسحاق الصابی، العلاء بن الموصلايا و ضياء الدين ابن الاثير صاحب کتاب «الکامل فی التاريخ»، ابوحيان توحيدی، ابن مسکويه صاحب کتاب «تَجارِبُ الْاُمَم» و الحريري صاحب «مقامات الحريری».

در عراق نوين کوشش‌های شعری در سده نوزدهم و بيستم انجام گرفت. اين دو كوشش عبارتند از:

کوشش در تجديد شعر کلاسيک و قديم و؛ کوشش در ايجاد و استمرار شعر آزاد^[۴].

شعر در عراق پس از امپراتوری عباسی دوره تاريک و اضمحلال را سپری کرد. به علت اوضاع مضطرب عراق و تسلط اقوام گوناگون بر این سرزمین، نهضت شعر روبه افول گراييد، مگر برخی از شاعران که از ظلم زمان و بدبختی ايام اشعاری سروده‌اند. ولي با ورود به سده نوزدهم و بيستم کوششی در تجديد حيات شعری آغاز شد^[۵].

شعرای گوناگون با توجهات متعددی در سده بيستم به شعر کلاسيک پرداختند. در اين سده دو دوره شعری مهم به چشم مي‌خورد. يکي حرکتی که با آغاز سده بيستم شروع و با جنگ اول جهاني و اشغال عراق بوجود آمد. در اين حرکت شاعران به سرودن اشعار جهادی و مبارزه در مقابل اشغالگر پرداختند و با انقلاب دهه بيستم (1920 م) عراق به اوج خود رسيد. در اين مدت شعرهای حماسی بسيار درباره حوادث اشغال عراق، حوادث تلخ جهان اسلام و امت عربی و عراق و وضعيتهای آسف بار مردم نوشته شد^[۶]. از شعرای مشهور اين دوره می توان به محمد صادقی زهاوی، معروف رصافی، احمد الصافی النجمی، محمد رضا الشبيبی، علی الشرقی، محمد مهدی الجواهری نام برد.

شعر آزاد پس از جنگ جهاني دوم در جهان عرب پايه گذاری شد. پيشگامان اين شعر همگی عراقی بودند و می توان گفت پايه گذاران اين شعر در جهان عرب شاعران نوسرای عراقی بودند^[۷]. در واقع شعر در عراق پس از جنگ جهانی دوم شاهد تحولی شگرف شد و شاعران سعی کردند از شعر موزون و قافيه‌دار رها شده و به سوی شعر آزاد تمايل کنند. شعر آزاد در عراق سعی کرد روشی جديد را ابداع کند. گرچه اين شعر از شعر های غربی بويژه انگليس تاثير پذيرفت و در دهه پنجاه و شصت گرايش سوسياليستی به خود گرفت، اما در دهه‌های بعد نتوانست همانند قبل روح حماسه و مقاومت را به جوش آورد. معروفترين شاعران شعر آزاد در عراق عبارت بودند از:

بدرشاکر السياب، نازک الملائکه، بلند الحيدری و عبدالوهاب البياتی.

در نسل هاي بعدی افراد مانند شيخ جعفر سامی مهدی، حميد سعيد و عبدالامير مصله و ديگران به چشم می خورند. اما اين افراد شهرت شاعران قبل را نداشته‌اند.

در خصوص ادبیات معاصر، با نگاهی به فرهنگ موجود در عراق در می يابيم که فرهنگ کنوني دارای هرج و مرج عميقي است. ادبيات کودکان و نوجوانان به علت استبداد و سرکوبهای رژيم بعثی نتوانست ادبيات اين نسل را پايه گذاری کند و آنها را به ادبيات قديم و نوين علاقمند سازد، مگر در برخی از افراد که کار آنها نیز نگاشتن تجربيات شخصی خود است. بايد گفت دهه هفتاد ميلادی به بعد دوره دوری نسل جوانان از فرهنگ شعر وشاعری و کلاً ادبيات در عراق است. البته نبود نشريات و کتابهای ادبی، کمبود محتوای فرهنگی و ادبی، وضعيت اسفبار عراق و شرکت در جنگهای طولانی و همچنين وضعيت فقر و مسایل معيشتی از جمله مشکلاتی است که مانع از آن شده که نسل جوان و نوجوان را با ادبيات خود آشنا و تربيت کند.

گرچه پس از سقوط رژيم بعثی کوششهايی برای انتشار روزنامه يا مجله برای کودکان و نوجوانان انجام گرفت چنانچه در سال 2006 م انجمن اديبان و نويسندگان عراق همايشی درباره ادبيات کودکان برگزار کرد اما تاکنون پيشرفت قابل ملاحظه ای به چشم نمی خورد و تا رسيدن به ساحل مطلوب فاصله زياد وجود دارد.

شاعران که در دوره های مختلف تاریخ بشر، آلام وطن را بر دوش خود حمل نموده اند، در این دوره پس از صدام مهمترین تحولات عراق را در شعر خود منعکس نموده‌اند. در زمینه‌ی تحولات سیاسی، به ورود اشغالگران، اقدامات آنها و ترسیم چهره‌ی واقعی آنان که همان چپاولگران نفت، وحشیانی با منشهای حیوانی گوناگون و گاهی اسلام ستیزانی بی رحم هستند، پرداخته‌اند نویسندگان و شاعران عراقی علاوه بر اشغال، موضوع تجزیه‌ی عراق را به عنوان تحول سیاسی مهم دیگری در شعر خود بازتاب داده‌اند. در زمینه ی اوضاع اجتماعی- اقتصادی نیز شعرا و ادباء به بیان کشتارهایی که صحنه ی هر روزه ی خیابان های عراق است، پرداخته اند. همچنین آنها میان چپاول عراق و مشکلات اقتصادی و فقر مردم رابطه ای مستقیم برقرار نموده و مهاجرت اجباری و پایمال شدن ارزشهای انسانی را از دیگر اوضاع اجتماعی- اقتصادی جامعه‌ی خود برشمرده‌اند. در زمینه ی اوضاع دینی، شاعران ونویسندگان عراقی، به هتک حرمت ها، اقدامات اسلام ستیزانه و دست بردن در آیین های دینی توسط اشغالگران، اشاره دارند. شاعران عراقی در کنار ترسیم اوضاع سیاسی، اجتماعی- اقتصادی و دینی جامعه ی خود، از اسلوبهای مختلفی همچون طنز تلخ، رمز، فراخواندن شخصیتهای موروثی عراق و غیره... استفاده نموده اند. شاعران عراقی در این دوره، مضامینی از جمله، دعوت مردم به جهاد و مقاومت، عشق به وطن، فخر، سرزنش کردن سران عراقی و گاهی عربی و نکوهش شخصیت های روحانی نما، فقدان آزادی، امیدواری به بهبودی اوضاع، غم و اندوه، ناامیدی از آینده ی عراق و موضوعات دیگری را در اشعار خود گنجانده اند^[۸].

↑ ضيف شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 323 و 32.
↑ شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 325-429.
↑ شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 430-478.
↑ ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 4.
↑ حضارة العراق، جلد 13، عده از محققين عراقی، بغداد 1985، ص 292 و 293.
↑ ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 7.
↑ ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 12 -13.
↑ نعمت عزیز، نعمت(1389)، بازتاب اوضاع عراق از آغاز اشغال تا کنون در شعر معاصر عراق (2009-2003)، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه لرستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، قابل بازیابی از https://elmnet.ir/doc/10460272-11654

[1] ضيف شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 323 و 32.

[2] شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 325-429.

[3] شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 430-478.

[4] ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 4.

[5] حضارة العراق، جلد 13، عده از محققين عراقی، بغداد 1985، ص 292 و 293.

[6] ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 7.

[7] ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 12 -13.

[8] نعمت عزیز، نعمت(1389)، بازتاب اوضاع عراق از آغاز اشغال تا کنون در شعر معاصر عراق (2009-2003)، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه لرستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، قابل بازیابی از https://elmnet.ir/doc/10460272-11654

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''ادبیات در عراق'''
+تاريخ ادبيات در عراق به بيش از اسلام بر می گردد، ولی ادبيات در آن دوره دارای توان و مايه لازم نبوده است. پس از ايجاد تمدن اسلامی در [[عراق]]، به ويژه در دو شهر مهم عراق يعنی بصره و کوفه اديبانی به‌نام ظهور کردند و دو مدرسه کوفيه و بصريه را تاسيس کردند. البته شعر علوي حتي در دوره اموی دارای جايگاه بلندی بود و با جابجايي قدرت از سوريه که دارای تمايل عربی و بدوی بود به [[عراق]] که وابسته و متکی بر ايرانيها و سپس ترکها بود، شعر و ادبيات در [[عراق]] رونق گرفت و مکاتب ادبی بسياری بوجود آمد. همچنين نهضت ترجمه رونق گرفت و مدارسی چون نظاميه و المستنصريه و بيت الحکمه به عنوان پايگاه انتشار ادبيات بنا شدند. در [[عراق]] بيش از هشتاد شاعر بنام و مشهور که هر کدام دارای مکتب و سبکی هستند وجود داشته که مشهورترين آنها عبارتند از<ref>ضيف شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 323 و 32.</ref>:
-علی اکبر اسدی
+# شاعران مثنوی و رباعيات  که از جمله آنها می توان به ابی نواس، ابی الفناهيه، بن‌بوشنجی، اصبهانی، ابن الجوزی، الواسطی، ابن تفری و ... اشاره کرد.
+# شاعران مديحه‌سرايی که نام‌آورترين آنها عبدالله السلامی (ابوفرج بيفاء)، بن‌بناته سعدی، ابوطيب جعفی معروف به مبتنی، سبط ابن التعاوندی و صفی الدين الحلی بوده‌اند.
+# شاعران مرثيه‌گوی و هجاء که معروفترين آنها انباری، متنبی، السری الرفاء و ابن‌القطان البغدادی بوده‌اند.
+# شاعران شيعه که شاعران بنام بوده و دو موضوع اساسي را مد نظر داشته‌اند: مدح و ذکر سيره ائمه اطهار بويژه امام علی (ع)؛ سوگواری و نوحه سرايی بر شهيدان کربلا و نام‌آورترين این شاعران عبارتند از: الزاهی البغدادی، السری الرفاء، الثعالبی، الناشی الاصغر، الشريف الرضی، ابوالحسن مهيار، و ابن ابی الحديد.
+# شاعران غزل‌سرا که مشهورترين آنها ابونواس، بشار، ابی تمام، البحتری، ابن الروحی، ابن العطم، الحاجری و التلعفری بوده‌اند.
+# شاعران تصوف و زهد که معروفترين آنها ابن السراج البغدادی، المرتضی الشهر زوري و الصرصری هستند.
+# شاعران فلسفه و آموزش علوم که نام‌آورترين آنها ابوالنفيس، ابن‌الشبل البغدادی و ابن‌الهباريه محسوب می‌شوند<ref>شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 325-429.</ref>.
-تاريخ ادبيات در عراق به بيش از اسلام بر مي‌گردد، ولي ادبيات در آن دوره داراي توان و مايه لازم نبوده است. پس از ايجاد تمدن اسلامي در عراق، به ويژه در دو شهر مهم عراق يعني بصره و کوفه اديباني به‌نام ظهور کردند و دو مدرسه کوفيه و بصريه را تاسيس کردند. البته شعر علوي حتي در دوره اموي داراي جايگاه بلندي بود و با جابجايي قدرت از سوريه که داراي تمايل عربي و بدوي بود به عراق که وابسته و متکي بر ايرانيها و سپس ترکها بود، شعر و ادبيات در عراق رونق گرفت و مکاتب ادبي بسياری بوجود آمد. همچنين نهضت ترجمه رونق گرفت و مدارسي چون نظاميه و المستنصريه و بيت الحکمه به عنوان پايگاه انتشار ادبيات بنا شدند. در عراق بيش از هشتاد شاعر بنام و مشهور که هر کدام داراي مکتب و سبکي هستند وجود داشته که مشهورترين آنها عبارتند از:<sup>[i]</sup>
+اما نثر قديم در [[عراق]] پس از عصر عباسی رونق گرفت و کتابهايی در نثر علمی، فلسفی، و ادبی نگارش يافت. همچنين نثرهايی برای موعظه، قصه‌ها و همچنين رساله‌های شخصی و سياسی نوشته شد. ترجمه  نیز در اين دوره شکوفا شد و معروفترين مترجمان اين دوره عيسی بن زرعه البغدادی می باشد. اما نويسندگان معروف در اين فن عبارتند از<ref>شوقی، ضیف (2012)، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره، ص 430-478.</ref>:<blockquote>الانباری، الاسکافی، النحوی، مهلبی، ثقالبی، ابواسحاق الصابی، العلاء بن الموصلايا و ضياء الدين ابن الاثير صاحب کتاب «الکامل فی التاريخ»، ابوحيان توحيدی، ابن مسکويه صاحب کتاب «تَجارِبُ الْاُمَم» و الحريري صاحب «مقامات الحريری».</blockquote>در [[عراق]] نوين کوشش‌های شعری در سده نوزدهم و بيستم انجام گرفت. اين دو كوشش عبارتند از:<blockquote>کوشش در تجديد شعر کلاسيک و قديم و؛ کوشش در ايجاد و استمرار شعر آزاد<ref>ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 4.</ref>.</blockquote>شعر در عراق پس از امپراتوری عباسی دوره تاريک و اضمحلال  را سپری کرد. به علت اوضاع مضطرب [[عراق]] و تسلط اقوام گوناگون بر  این سرزمین، نهضت شعر روبه افول گراييد، مگر برخی از شاعران که از ظلم زمان و بدبختی ايام اشعاری سروده‌اند. ولي با ورود به سده نوزدهم و بيستم کوششی در تجديد حيات شعری آغاز شد<ref>حضارة العراق، جلد 13، عده از محققين عراقی، بغداد 1985، ص 292 و 293.</ref>.
-. شاعران مثنوي و رباعيات  که از جمله آنها می توان به ابي‌نواس، ابي‌الفناهيه، بن‌بوشنجي، اصبهاني، ابن الجوزي، الواسطي ، ابن تفري و ... اشاره کرد.
+شعرای گوناگون با توجهات متعددی در سده بيستم به شعر کلاسيک پرداختند. در اين سده دو دوره شعری مهم به چشم مي‌خورد. يکي حرکتی که با آغاز سده بيستم شروع و با جنگ اول جهاني و اشغال [[عراق]] بوجود آمد. در اين حرکت شاعران به سرودن اشعار جهادی و مبارزه در مقابل اشغالگر پرداختند و با انقلاب دهه بيستم (1920 م) عراق به اوج خود رسيد. در اين مدت شعرهای حماسی بسيار درباره حوادث اشغال عراق، حوادث تلخ جهان اسلام و امت عربی و عراق و وضعيتهای آسف بار مردم نوشته شد<ref>ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 7.</ref>. از شعرای مشهور اين دوره می توان به محمد صادقی زهاوی، معروف رصافی، احمد الصافی النجمی، محمد رضا الشبيبی، علی الشرقی، محمد مهدی الجواهری نام برد.
-. شاعران مديحه‌سرايي که نام‌آورترين آنها عبدالله السلامي (ابوفرج بيفاء)، بن‌بناته سعدي ، ابوطيب جعفي معروف به مبتني، سبط ابن التعاوندي و صفي‌الدين الحلي بوده‌اند.
+شعر آزاد پس از جنگ جهاني دوم در جهان عرب پايه گذاری شد. پيشگامان اين شعر همگی عراقی بودند و می توان گفت پايه گذاران اين شعر در جهان عرب شاعران نوسرای عراقی بودند<ref>ابوسعد، احمد (1959)، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات، لبنان: دارالمعارف، ص 12 -13.</ref>. در واقع شعر در عراق پس از جنگ جهانی دوم شاهد تحولی شگرف شد و شاعران سعی کردند از شعر موزون و قافيه‌دار رها شده و به سوی شعر آزاد تمايل کنند. شعر آزاد در عراق سعی کرد روشی جديد را ابداع کند. گرچه اين شعر از شعر های غربی بويژه انگليس تاثير پذيرفت و در دهه پنجاه و شصت گرايش سوسياليستی به خود گرفت، اما در دهه‌های بعد نتوانست همانند قبل روح حماسه و مقاومت را به جوش آورد. معروفترين شاعران شعر آزاد در عراق عبارت بودند از:  <blockquote>بدرشاکر السياب، نازک الملائکه، بلند الحيدری و عبدالوهاب البياتی.</blockquote>در نسل هاي بعدی افراد مانند شيخ جعفر سامی مهدی، حميد سعيد و عبدالامير مصله و ديگران به چشم می خورند. اما اين افراد شهرت شاعران قبل را نداشته‌اند.
-. شاعران مرثيه‌گوي و هجاء که معروفترين آنها انباري، متنبي، السري الرفاء و ابن‌القطان البغدادي بوده‌اند.
+در خصوص ادبیات معاصر، با نگاهی به فرهنگ موجود در [[عراق]] در می يابيم که فرهنگ کنوني دارای هرج و مرج عميقي است. ادبيات کودکان و نوجوانان به علت استبداد و سرکوبهای رژيم بعثی نتوانست ادبيات اين نسل را پايه گذاری کند و آنها را به ادبيات قديم و نوين علاقمند سازد، مگر در برخی از افراد که کار آنها نیز نگاشتن تجربيات شخصی خود است. بايد گفت دهه هفتاد ميلادی به بعد دوره دوری نسل جوانان از فرهنگ شعر وشاعری و کلاً ادبيات در [[عراق]] است. البته نبود نشريات و کتابهای ادبی، کمبود محتوای فرهنگی و ادبی، وضعيت اسفبار عراق و شرکت در جنگهای طولانی و همچنين وضعيت فقر و مسایل معيشتی  از جمله مشکلاتی است که مانع از آن شده که نسل جوان و نوجوان را با ادبيات خود آشنا و تربيت کند.
-. شاعران شيعه که شاعران بنام بوده و دو موضوع اساسي را مد نظر داشته‌اند: مدح و ذکر سيره ائمه اطهار بويژه امام علي (ع)؛ سوگواري و نوحه سرايي بر شهيدان کربلا و نام‌آورترين این شاعران عبارتند از: الزاهي البغدادي، السري الرفاء، الثعالبي، الناشي الاصغر، الشريف الرضي، ابوالحسن مهيار، و ابن ابي الحديد.
+گرچه پس از سقوط رژيم بعثی کوششهايی برای انتشار روزنامه يا مجله برای کودکان و نوجوانان انجام گرفت چنانچه در سال 2006 م انجمن اديبان و نويسندگان عراق همايشی درباره ادبيات کودکان برگزار کرد اما تاکنون پيشرفت قابل ملاحظه ای به چشم نمی خورد و تا رسيدن به ساحل مطلوب فاصله زياد وجود دارد.
-. شاعران غزل‌سرا که مشهورترين آنها ابونواس، بشار، ابي‌تمام، البحتري، ابن الروحي، ابن العطم، الحاجري و التلعفري بوده‌اند.
+شاعران که در دوره های مختلف تاریخ بشر، آلام وطن را بر دوش خود حمل نموده اند، در این دوره پس از صدام مهمترین تحولات عراق را در شعر خود منعکس نموده‌اند. در زمینه‌ی تحولات سیاسی، به ورود اشغالگران، اقدامات آنها و ترسیم چهره‌ی واقعی آنان که همان چپاولگران نفت، وحشیانی با منشهای حیوانی گوناگون و گاهی اسلام ستیزانی بی رحم هستند، پرداخته‌اند نویسندگان و شاعران عراقی علاوه بر اشغال،  موضوع تجزیه‌ی عراق را به عنوان تحول سیاسی مهم دیگری در شعر خود بازتاب داده‌اند. در زمینه ی اوضاع اجتماعی- اقتصادی  نیز شعرا و ادباء به بیان کشتارهایی که صحنه ی هر روزه ی خیابان های عراق است، پرداخته اند. همچنین آنها میان چپاول عراق و مشکلات اقتصادی و فقر مردم رابطه ای مستقیم برقرار نموده و مهاجرت اجباری و پایمال شدن ارزشهای انسانی را از دیگر اوضاع اجتماعی- اقتصادی جامعه‌ی خود برشمرده‌اند. در زمینه ی اوضاع دینی، شاعران ونویسندگان عراقی، به هتک حرمت ها، اقدامات اسلام ستیزانه و دست بردن در آیین های دینی توسط اشغالگران، اشاره دارند. شاعران عراقی در کنار ترسیم اوضاع سیاسی، اجتماعی- اقتصادی و دینی جامعه ی خود، از اسلوبهای مختلفی همچون طنز تلخ، رمز، فراخواندن شخصیتهای موروثی عراق و غیره... استفاده نموده اند. شاعران عراقی در این دوره، مضامینی از جمله، دعوت مردم به جهاد و مقاومت، عشق به وطن، فخر، سرزنش کردن سران عراقی و گاهی عربی و نکوهش شخصیت های روحانی نما، فقدان آزادی، امیدواری به بهبودی اوضاع، غم و اندوه، ناامیدی از آینده ی عراق و موضوعات دیگری را در اشعار خود گنجانده اند<ref>نعمت عزیز، نعمت(1389)، بازتاب اوضاع عراق از آغاز اشغال تا کنون در شعر معاصر عراق (2009-2003)، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه لرستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، قابل بازیابی از https://elmnet.ir/doc/10460272-11654</ref>.
-.  شاعران تصوف و زهد که معروفترين آنها ابن السراج البغدادي، المرتضي الشهر زوري و الصرصري هستند.
-. شاعران فلسفه و آموزش علوم که نام‌آورترين آنها ابوالنفيس، ابن‌الشبل البغدادي و ابن‌الهباريه محسوب می‌شوند.  <sup>[ii]</sup>
-اما نثر قديم در عراق پس از عصر عباسي رونق گرفت و کتابهايی در نثر علمي، فلسفي، و ادبي نگارش يافت. همچنين نثرهايی براي موعظه، قصه‌ها و همچنين رساله‌هاي شخصي و سياسي نوشته شد. ترجمه  نیز در اين دوره شکوفا شد و معروفترين مترجمان اين دوره عيسي‌بن زرعه البغدادي مي‌باشد. اما نويسندگان معروف در اين فن عبارتند از:<sup>[iii]</sup>الانباري، الاسکافي، النحوي، مهلبي، ثقالبي، ابواسحاق الصابي، العلاء بن الموصلايا و ضياء الدين ابن الاثير صاحب کتاب «الکامل في التاريخ»، ابوحيان توحيدي، ابن مسکويه صاحب کتاب « تَجارِبُ الْاُمَم » و الحريري صاحب «مقامات الحريري».
-در عراق نوين کوشش‌هاي شعري در سده نوزدهم و بيستم انجام گرفت. اين دو كوشش عبارتند از: کوشش در تجديد شعر کلاسيک و قديم و؛ کوشش در ايجاد و استمرار شعر آزاد<sup>[iv]</sup>. شعر در عراق پس از امپراتوري عباسي دوره تاريک و اضمحلال  را سپري کرد. به علت اوضاع مضطرب عراق و تسلط اقوام گوناگون بر  این سرزمین، نهضت شعر روبه افول گراييد، مگر برخي از شاعران که از ظلم زمان و بدبختي ايام اشعاري سروده‌اند. ولي با ورود به سده نوزدهم و بيستم کوششي در تجديد حيات شعري آغاز شد.<sup>[v]</sup>
-شعرای گوناگون با توجهات متعددي در سده بيستم به شعر کلاسيک پرداختند. در اين سده دو دوره شعري مهم به چشم مي‌خورد. يکي حرکتي که با آغاز سده بيستم شروع و با جنگ اول جهاني و اشغال عراق بوجود آمد. در اين حرکت شاعران به سرودن اشعار جهادي و مبارزه در مقابل اشغالگر پرداختند و با انقلاب دهه بيستم (1920 م) عراق به اوج خود رسيد. در اين مدت شعرهاي حماسي بسيار درباره حوادث اشغال عراق، حوادث تلخ جهان اسلام و امت عربي و عراق و وضعيتهاي آسف بار مردم نوشته شد. <sup>[vi]</sup> از شعرای مشهور اين دوره مي‌توان به محمد صادقي زهاوي، معروف رصافي، احمد الصافي النجمي، محمد رضا الشبيبي، علي الشرقي، محمد مهدي الجواهري نام برد.
-شعر آزاد پس از جنگ جهاني دوم در جهان عرب پايه گذاري شد. پيشگامان اين شعر همگي عراقي بودند و مي‌توان گفت پايه گذاران اين شعر در جهان عرب شاعران نوسراي عراقي بودند.<sup>[vii]</sup> در واقع شعر در عراق پس از جنگ جهاني دوم شاهد تحولي شگرف شد و شاعران سعي کردند از شعر موزون و قافيه‌دار رها شده و به سوي شعر آزاد تمايل کنند. شعر آزاد در عراق سعي کرد روشي جديد را ابداع کند. گرچه اين شعر از شعر هاي غربي بويژه انگليس تاثير پذيرفت و در دهه پنجاه و شصت گرايش سوسياليستي به خود گرفت، اما در دهه‌هاي بعد نتوانست همانند قبل روح حماسه و مقاومت را به جوش آورد. معروفترين شاعران شعر آزاد در عراق عبارت بودند از:  بدرشاکر السياب ، نازك الملائکه، بلند الحيدري و عبدالوهاب البياتي. در نسل هاي بعدي افراد مانند شيخ جعفر سامي مهدي، حميد سعيد و عبدالامير مصله و ديگران به چشم مي‌خورند . اما اين افراد شهرت شاعران قبل را نداشته‌اند.
-در خصوص ادبیات معاصر، با نگاهي به فرهنگ موجود در عراق در مي‌يابيم که فرهنگ کنوني داراي هرج و مرج عميقي است. ادبيات کودکان و نوجوانان به علت استبداد و سرکوبهاي رژيم بعثي نتوانست ادبيات اين نسل را پايه گذاري کند و آنها را به ادبيات قديم و نوين علاقمند سازد، مگر در برخي از افراد که کار آنها نیز نگاشتن تجربيات شخصي خود است. بايد گفت دهه هفتاد ميلادي به بعد دوره دوري نسل جوانان از فرهنگ شعر وشاعري و کلاً ادبيات در عراق است . البته نبود نشريات و کتابهاي ادبي، کمبود محتوای فرهنگي و ادبي ، وضعيت اسفبار عراق و شرکت در جنگهاي طولاني و همچنين وضعيت فقر و مسایل معيشتي  از جمله مشکلاتي است که مانع از آن شده که نسل جوان و نوجوان را با ادبيات خود آشنا و تربيت کند.
-گرچه پس از سقوط رژيم بعثي کوششهايی براي انتشار روزنامه يا مجله براي کودکان و نوجوانان انجام گرفت چنانچه در سال 2006 م انجمن اديبان و نويسندگان عراق همايشي درباره ادبيات کودکان برگزار کرد اما تاکنون پيشرفت قابل ملاحظه اي به چشم نمي خورد و تا رسيدن به ساحل مطلوب فاصله زياد وجود دارد.
-شاعران که در دوره های مختلف تاریخ بشر، آلام وطن را بر دوش خود حمل نموده اند، در این دوره پس از صدام مهمترین تحولات عراق را در شعر خود منعکس نموده‌اند. در زمینه‌ی تحولات سیاسی، به ورود اشغالگران، اقدامات آنها و ترسیم چهره‌ی واقعی آنان که همان چپاولگران نفت، وحشیانی با منشهای حیوانی گوناگون و گاهی اسلام ستیزانی بی رحم هستند، پرداخته‌اند نویسندگان و شاعران عراقی علاوه بر اشغال،  موضوع تجزیه‌ی عراق را به عنوان تحول سیاسی مهم دیگری در شعر خود بازتاب داده‌اند. در زمینه ی اوضاع اجتماعی- اقتصادی  نیز شعرا و ادباء به بیان کشتارهایی که صحنه ی هر روزه ی خیابانهای عراق است، پرداخته اند. همچنین آنها میان چپاول عراق و مشکلات اقتصادی و فقر مردم رابطه ای مستقیم برقرار نموده و مهاجرت اجباری و پایمال شدن ارزشهای انسانی را از دیگر اوضاع اجتماعی- اقتصادی جامعه‌ی خود برشمرده‌اند. در زمینه ی اوضاع دینی،  شاعران ونویسندگان عراقی، به هتک حرمت ها، اقدامات اسلام ستیزانه و دست بردن در آیین های دینی توسط اشغالگران، اشاره دارند.  شاعران عراقی در کنار ترسیم اوضاع سیاسی، اجتماعی- اقتصادی و دینی جامعه ی خود، از اسلوبهای مختلفی همچون طنز تلخ، رمز، فراخواندن شخصیتهای موروثی عراق و غیره... استفاده نموده اند. شاعران عراقی در این دوره، مضامینی از جمله، دعوت مردم به جهاد و مقاومت، عشق به وطن، فخر، سرزنش کردن سران عراقی و گاهی عربی و نکوهش شخصیتهای روحانی نما، فقدان آزادی، امیدواری به بهبودی اوضاع، غم و اندوه، ناامیدی از آینده ی عراق و موضوعات دیگری را در اشعار خود گنجانده اند. [viii]
-----[i] ـ ضيف شوقي، تاريخ الادب العربي، عصرالدول و العارات، جلد 5، انتشارات دارالمعارف، مصر القاهره. 2012،  ص 323 و 32.
-[ii] ـ همان ، صص 325 تا 429.
-[iii] ـ همان ، صص 430 تا 478.
-[iv] ـ ابوسعد، احمد، الشعر والشعرا في العراق (900ـ1958 م): دراسة ومختارات ، لبنان: دارالمعارف ، 1959، ص 4.
-[v] ـ حضارة العراق ، جلد 13 ، عده از محققين عراقي ، بغداد 1985 ، صص 292 و 293.
-[vi] ـ ابوسعد، المرجع السابق، ص 7.
-[vii] ـ ابوسعد، المرجع السابق، صص 12 و 13.
-[viii] نعمت عزیز، بازتاب اوضاع عراق از آغاز اشغال تا کنون در شعر معاصر عراق (2009-2003)، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه لرستان ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، 1389، قابل دسترس در:
-<nowiki>https://elmnet.ir/doc/10460272-11654</nowiki>