زیست بوم هوش مصنوعی عمان: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۲۶

عمان رویکردی جامع را برای توسعه هوش مصنوعی اتخاذ کرده و هوش مصنوعی را به عنوان یک رکن اساسی در انقلاب صنعتی چهارم و محرکی حیاتی برای تحول اقتصادی می‌شناسد. استراتژی هوش مصنوعی این کشور شامل چارچوب‌های سیاستی، برنامه‌های ملی، ابتکارات تحقیقاتی و کاربردهای عملی در بخش‌های مختلف است.

سیاست و استراتژی ملی هوش مصنوعی

توسعه چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی عمان با معرفی سیاست ملی هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۱ آغاز شد که اصول راهنمایی را برای استفاده و توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی در دو بخش دولتی و خصوصی ارائه می‌دهد. این سیاست از طریق یک فرآیند مشاوره عمومی که در آگوست ۲۰۲۴ آغاز شد، به‌روزرسانی شد و نسخه اصلاح‌شده در سال ۲۰۲۵ منتشر شد تا پیشرفت‌های فناوری را منعکس کند و بازخورد دانشگاهیان، کارشناسان صنعت، ذینفعان و کاربران هوش مصنوعی را در خود جای دهد^[۱]. برخلاف مقررات الزام‌آور قانونی، این سیاست به عنوان قانون ثالث عمل می‌کند و اصول سطح بالایی را بدون تحمیل تعهدات مشخص یا سازوکارهای اجرایی ارائه می‌دهد. سیاست ملی هوش مصنوعی اصول اساسی را برای توسعه و استقرار هوش مصنوعی، از جمله عدالت، شفافیت و پاسخگویی را تعیین می‌کند. این سیاست ایجاب می‌کند که نمونه‌های داده به طور منصفانه و عینی و بدون سوگیری انتخاب شوند، سیستم‌های هوش مصنوعی با درجه بالایی از شفافیت و قابلیت توضیح ساخته شوند و سیستم‌ها از طریق ارزیابی اثرات منفی بالقوه مورد پاسخگویی قرار گیرند^[۲]. این سیاست تمام مراحل توسعه و استفاده از فناوری هوش مصنوعی، از جمع‌آوری و ذخیره‌سازی داده‌ها تا طراحی، آموزش، کاربرد و ارزیابی مداوم را پوشش می‌دهد.

برنامه ملی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته دیجیتال

وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات با تکیه بر برنامه اجرایی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته که در سال ۲۰۲۲ راه اندازی شد، برنامه ملی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته دیجیتالی خود را در سپتامبر ۲۰۲۴ رونمایی کرد^[۳]. این ابتکار جامع که از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ اجرا می‌شود، بخشی از چشم انداز عمان ۲۰۴۰ است و هدف آن قرار دادن فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک بخش کلیدی در پیشبرد اقتصاد ملی است. این برنامه شامل چندین هدف راهبردی است:

به کارگیری هوش مصنوعی در بخش‌های اقتصادی و توسعه‌ای؛
بومی‌سازی فناوری‌های پیشرفته دیجیتالی؛
دستیابی به حکمرانی مؤثر برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی با دیدگاهی انسان محور؛ و
پیشبرد کشور به شاخص‌های جهانی.

به طور خاص، عمان قصد دارد در بین ۵۰ کشور برتر جهانی در شاخص آمادگی دولت در زمینه هوش مصنوعی که توسط آکسفورد اینسایتس[27] منتشر شده است، قرار گیرد^[۲]. این کشور پیشرفت چشمگیری در جهت این هدف داشته است و با صعود پنج پله به رتبه ۴۵ جهانی از بین ۱۹۳ کشور جهان در شاخص آمادگی دولت در زمینه هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۴ رسیده است^[۴]. برنامه ملی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته دیجیتالی شامل چندین ابتکار شاخص است که به شرح زیر است:

تأسیس یک پلتفرم ملی داده باز با هدف ارائه داده‌های باز برای کارآفرینان، سرمایه گذاران و تصمیم گیرندگان، تسهیل نوآوری و تصمیم گیری مبتنی بر داده است؛
مرکز ملی تحقیق و توسعه در هوش مصنوعی که از محققان و دانشگاهیان حمایت کرده و قابلیت‌های تحقیقاتی پیشرفته در فناوری‌های هوش مصنوعی را تقویت می کند؛
استودیوی هوش مصنوعی به عنوان محل ملاقات متخصصان هوش مصنوعی، شرکت‌ها و مؤسساتی که به دنبال راه حل‌های فنی هستند، عمل می‌کند و همکاری و تبادل دانش را ترویج می‌کند^[۳].

یک پروژه ابتکاری قابل توجه شامل توسعه "Oman GPT" است، که به عنوان یک مدل زبان عمانی بر اساس محتوای فرهنگی، تاریخی، هنری و علمی کشور عمان با استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی مولد آموزش داده شده است^[۲]. هدف از این پروژه افزایش بهره وری بخش دولتی و حفظ میراث فرهنگی عمان از طریق قابلیت‌های پیشرفته پردازش زبان طبیعی است. علاوه بر این، عمان قصد دارد یک مرکز هوش مصنوعی با همکاری وزارت اقتصاد و با مشارکت مجمع جهانی اقتصاد ایجاد کند که ششمین مرکز از این دست در خاورمیانه و بیست و دومین مرکز در سطح جهان خواهد بود^[۴]

سرمایه‌گذاری و تأثیر اقتصادی

در سال های اخیر سرمایه‌گذاری در بخش هوش مصنوعی در عمان، رشد چشمگیری داشته است. میزان سرمایه‌گذاری در زمینه هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۴ به ۶۰ میلیون ریال عمان (تقریباً 9/155 میلیون دلار) رسید. در دسامبر ۲۰۲۴، سازمان سرمایه‌گذاری عمان(The Oman Investment Authority)، صندوق ثروت مستقل پادشاهی عمان(the sultanate's sovereign wealth fund)، ایکس.ای.آی(XAI) - شرکت هوش مصنوعی ایلان ماسک، سهام خریداری کرد که این نشان‌دهنده تعامل راهبردی این کشور با تحولات جهانی هوش مصنوعی در جهان است^[۵]. هدف از سرمایه گذاری در برنامه هوش مصنوعی، افزایش سهم اقتصاد دیجیتالی در تولید ناخالص داخلی عمان از 2 درصد در سال ۲۰۲۱ به 5 درصد تا سال ۲۰۳۰ و 10 درصد در سال ۲۰۴۰ بود^[۶]. این نشان‌دهنده یک تحول دیجیتال در اقتصاد عمان است که هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته را به عنوان محور اصلی تلاش‌های تنوع اقتصادی در کشور قرار داده است. برنامه ملی اقتصاد دیجیتال(The National Digital Economy Program)، که ابتکار هوش مصنوعی زیر نظر آن فعالیت می کند، به دنبال به حداکثر رساندن سهم اقتصاد دیجیتالی در تولید ناخالص ملی و در عین حال ارتقای رتبه کشور عمان در شاخص‌های مختلف اقتصاد دیجیتالی مانند شاخص توسعه دولت الکترونیکی و شاخص آمادگی کشور در زمینه شبکه سازی هوش مصنوعی است^[۷].

ادغام آموزشی و توسعه نیروی کار

توسعه نیروی کار یک جزء حیاتی از راهبرد هوش مصنوعی عمان را تشکیل می‌دهد. وزارت آموزش و پرورش با مشارکت یونسکو، از سال ۲۰۲۲ از طریق کارگاه‌های آموزشی در مورد بهترین شیوه‌های جهانی و ارزیابی مهارت‌های دیجیتالی، فناوری هوش مصنوعی را در برنامه درسی دوران ابتدایی مدارس وارد کرد. این وزارتخانه با حمایت شرکت سهامی عام بی‌پی[1] عمان، از طریق پروژه دیجیتال‌سازی برنامه‌های درسی، پیشبرد پذیرش هوش مصنوعی در مدارس را دنبال می‌کند و کتاب‌های درسی را با استفاده از واقعیت مجازی، انیمیشن و شبیه‌سازی برای پایه‌های اول تا چهارم ابتدایی، به قالب‌های تعاملی تبدیل کرده است. تا ژانویه ۲۰۲۵، نزدیک به ۳۳۰۰ معلم در زمینه ادغام هوش مصنوعی در برنامه های درسی آموزش دیدند و آزمایشگاه‌های جدید هوش مصنوعی با همکاری‌های دانشگاه ها ایجاد شدند^[۱]. این تلاش‌ها باعث شد که عمان در مسابقات بین‌المللی هوش مصنوعی ۲۰۲۴ جایزه طلا را کسب کند، جایی که این کشورر برتری خود را در زمینه ادغام برنامه های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، ظرفیت‌سازی، توسعه برنامه درسی و ارتقای زیرساخت‌های فناوری نشان داد.

کاربردها و پذیرش هوش مصنوعی

فناوری هوش مصنوعی در صنایع مختلف عمان وارد شده است. شرکت‌های هیدروکربنی و کارخانه‌ها در شهر صنعتی الرسایل(Al Rusayl)، سیستم‌های انبارداری هوشمند را ایجاد کردند، در حالی که بخش انرژی در نگهداری پیش‌بینی‌کننده، نظارت بر نشت نفت و بهینه‌سازی فرآیند فعالیت داشته است. شرکت‌های کوچک و متوسط از طریق آزمایشگاه‌های ساخت دیجیتالی و مشارکت در پروژه‌ها در بخش‌هایی از جمله نفت، گاز و مراقبت‌های بهداشتی، نقش فعالی در توسعه هوش مصنوعی ایفا می‌کنند. زیست بوم هوش مصنوعی در عمان حول سه بعد به هم پیوسته سازماندهی شده است:

زیرساخت (حسگرها، تراشه‌های هوش مصنوعی و سیستم‌های داده)؛
ابزارهای فناوری (پردازش زبان طبیعی، بینایی کامپیوتری و یادگیری ماشین)؛ و
کاربردهای عملی (رباتیک، وسایل نقلیه خودران و هوش تجاری)^[۱].

نیز نگاه کنید به

کتابشناسی

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ Oxford Business Group. (2025). Oman focuses on AI and digital infrastructure development, Available for https://oxfordbusinessgroup.com/reports/oman/2025-report/
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ Ministry of Transport, Communications and Information Technology. (2025). Digital transformation, Available for https://prod.mtcit.gov.om/ITAPortal/Pages/Page.aspx?NID=292734&PID=200797
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ Oman News Agency. (2024). Oman launches national programme for AI and advanced digital technologies, Available for https://omannews.gov.om
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ Gulf Business. (2025). Oman climbs in global AI readiness rankings, Available for https://gulfbusiness.com/oman-climbs-in-global-ai-readiness-rankings/
↑ Arab Gulf Business Insight. (2025). Oman's AI sector sees RO60 million investment inflow in 2024. Available for https://www.agbi.com/?s=Oman%27s+AI+sector+&x=7&y=0
↑ Oman Observer. (2025, January 5). Digital economy to contribute 5% to GDP by 2030, Available for https://www.omanobserver.om
↑ Executive Program for AI and Advanced Technologies. (2025). National digital economy program. Ministry of Transport, Communications and Information Technology. Available for https://oman.om/docs/default-source/default-document-library/the-executive-program-for-ai-and-advanced-technologies.pdf

نویسنده مقاله

میترا صمیعی

دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

[:4-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ Oxford Business Group. (2025). Oman focuses on AI and digital infrastructure development, Available for https://oxfordbusinessgroup.com/reports/oman/2025-report/

[:7-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ ^۲٫۲ Ministry of Transport, Communications and Information Technology. (2025). Digital transformation, Available for https://prod.mtcit.gov.om/ITAPortal/Pages/Page.aspx?NID=292734&PID=200797

[:10-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ Oman News Agency. (2024). Oman launches national programme for AI and advanced digital technologies, Available for https://omannews.gov.om

[:11-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ Gulf Business. (2025). Oman climbs in global AI readiness rankings, Available for https://gulfbusiness.com/oman-climbs-in-global-ai-readiness-rankings/

[5] Arab Gulf Business Insight. (2025). Oman's AI sector sees RO60 million investment inflow in 2024. Available for https://www.agbi.com/?s=Oman%27s+AI+sector+&x=7&y=0

[6] Oman Observer. (2025, January 5). Digital economy to contribute 5% to GDP by 2030, Available for https://www.omanobserver.om

[7] Executive Program for AI and Advanced Technologies. (2025). National digital economy program. Ministry of Transport, Communications and Information Technology. Available for https://oman.om/docs/default-source/default-document-library/the-executive-program-for-ai-and-advanced-technologies.pdf

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۳۲: / خط ۳۲: @@
 * ابزارهای فناوری (پردازش زبان طبیعی، بینایی کامپیوتری و یادگیری ماشین)؛ و
 * کاربردهای عملی (رباتیک، وسایل نقلیه خودران و هوش تجاری)<ref name=":4" />.
+نیز نگاه کنید به
+== کتابشناسی ==
+<references />
+== نویسنده مقاله ==
+میترا صمیعی
+دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی
+[[رده:هوش مصنوعی]]