دانشجویان ایران‌شناسی در یمن

مطالعات ایران‌شناسی در یمن به صورت نظام‌مند از دهه ۱۳۸۰ شمسی با افتتاح بخش زبان فارسی در «دانشگاه صنعا» آغاز شد. این اقدام با حمایت بنیاد سعدی و سازمان‌های فرهنگی ایران همراه بود تا روابط فرهنگی دو کشور تقویت شود. پیشینه تاریخی روابط ایران و یمن به دوران ساسانیان بازمی‌گردد که زمینه‌ساز علاقه به فرهنگ ایرانی در میان برخی نخبگان یمنی شده است.

مراکز دانشگاهی و آمار دانشجویان

دانشگاه صنعا

قدیمی‌ترین مرکز آموزش زبان فارسی و ایران‌شناسی با تنها ۴ دانشجو در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱، دوره‌های کارشناسی زبان فارسی از سال ۱۳۹۵ راه‌اندازی شد اما به دلیل جنگ و تحریم‌ها با استقبال کمی مواجه شده‌اند.

دانشگاه ذمار

بخش زبان فارسی در سال ۱۴۰۰ با حمایت ایران تأسیس شد، اما آمار دقیقی از تعداد دانشجویان موجود نیست.

مرکز ترجمه و آموزش زبان دانشگاه صنعا

کلاس‌های زبان فارسی این مرکز به دلیل عدم استقبال دانشجویان از ۶ ماه پیش تعطیل شده‌اند.

بر اساس گزارش‌ها، مجموع دانشجویان ایران‌شناسی در یمن از ۲۰ نفر تجاوز نمی‌کند. این آمار ناچیز در مقایسه با ظرفیت ۱۰۰ نفری دانشگاه‌های ایران برای پذیرش دانشجوی یمنی. نشان‌دهنده شکاف عمیق بین ظرفیت و واقعیت موجود است. عوامل متعددی باعث شده‌اند که دانشجویان یمنی به برنامه‌های آموزشی ایرانی در یمن علاقه‌ای نشان ندهند. این عوامل شامل شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و آموزشی است که در زیر به تفصیل بررسی می‌شود:

شرایط سیاسی و امنیتی

جنگ و بحران سیاسی

جنگ داخلی یمن و ناامنی‌های ناشی از آن تأثیر منفی بر نظام آموزشی و روحیه دانشجویان داشته است. بسیاری از دانشجویان به دلیل شرایط ناامن از ادامه تحصیل منصرف شده‌اند یا امکان رفتن به دانشگاه‌ها را ندارند.

تأثیر گروه‌های سیاسی

حوثی‌ها که کنترل بخش‌هایی از یمن را در دست دارند، برنامه‌های آموزشی را تحت تأثیر ایدئولوژی خود قرار داده‌اند. این مسئله می‌تواند به عدم تمایل دانشجویان به شرکت در برنامه‌های آموزشی ایرانی منجر شود.

مشکلات اقتصادی

1.فقر و بیکاری

وضعیت اقتصادی نامناسب و بیکاری بالا در یمن باعث شده است که بسیاری از دانشجویان به دنبال فرصت‌های شغلی فوری باشند و از تحصیل در رشته‌های خاص، از جمله ایران‌شناسی، صرف نظر کنند.

2.هزینه‌های تحصیل

هزینه‌های بالای تحصیل و عدم وجود بورسیه‌های کافی برای دانشجویان یمنی نیز یکی دیگر از عوامل مؤثر در عدم علاقه به برنامه‌های آموزشی ایرانی است.

کیفیت آموزش

1.کمبود زیرساخت‌ها

سیستم آموزشی یمن با کمبود زیرساخت‌ها و امکانات مواجه است. عدم دسترسی به منابع آموزشی با کیفیت و اساتید مجرب می‌تواند باعث دلسردی دانشجویان نسبت به برنامه‌های آموزشی شود.

2.محتوای آموزشی ناکافی

محتوای آموزشی ارائه شده در دانشگاه‌ها ممکن است کاربردی نباشد یا نتواند نیازهای واقعی بازار کار را برآورده کند. این مسئله می‌تواند موجب بی‌علاقگی دانشجویان به شرکت در دوره‌های ایران‌شناسی شود.

عدم ارتباط با بازار کار

1.نبود فرصت‌های شغلی مرتبط

فارغ‌التحصیلان رشته ایران‌شناسی ممکن است با چالش‌هایی در پیدا کردن شغل مواجه شوند. عدم وجود فرصت‌های شغلی مرتبط با این رشته در یمن می‌تواند باعث کاهش علاقه دانشجویان به این حوزه شود.

آگاهی فرهنگی و اجتماعی

1. عدم شناخت کافی

بسیاری از دانشجویان ممکن است شناخت کافی از فرهنگ و تاریخ ایران نداشته باشند و این امر می‌تواند بر تمایل آن‌ها برای تحصیل در این حوزه تأثیر بگذارد.

2.موانع اجتماعی

برخی موانع اجتماعی مانند نگرش‌های منفی نسبت به تحصیلات خاص یا تمایل خانواده‌ها به انتخاب رشته‌هایی با درآمدزایی بیشتر نیز می‌تواند بر انتخاب رشته تحصیلی تأثیرگذار باشد.

چالش‌های کمی و کیفی

1. مشکلات سیاسی-امنیتی

جنگ داخلی از سال ۲۰۱۵ تاکنون موجب تعطیلی موقت دانشگاه‌ها، مهاجرت اساتید و کاهش ثبت‌نام دانشجویان شده است.

2. محدودیت‌های مالی

۴۰ کتابخانه دانشگاهی در اثر جنگ نابود شده و بودجه آموزشی به ۳۰٪ میزان پیش از جنگ کاهش یافته.

3. کمبود نیروی متخصص

تنها ۱۵ استاد زبان فارسی در یمن فعالیت می‌کنند که اکثراً دوره‌های کوتاه‌مدت در ایران گذرانده‌اند.

4. کیفیت آموزشی پایین

منابع درسی عمدتاً متعلق به دهه ۱۳۸۰، عدم دسترسی به مقالات جدید و اینترنت با سرعت کمتر از ۱ مگابیت بر ثانیه.

5. انگیزه‌های شغلی

تنها ۱۲٪ فارغ‌التحصیلان زبان فارسی جذب مراکز فرهنگی ایران می‌شوند و بازار کار مناسبی در یمن وجود ندارد.

همکاری‌های علمی ایران و یمن

•  اعطای سالانه ۵۰ بورسیه تحصیلی به دانشجویان یمنی برای مقاطع کارشناسی تا دکترا در رشته‌های مرتبط؛
•  برگزاری دوره‌های تابستانی ایران‌شناسی در صنعا با مشارکت بنیاد سعدی و دانشگاه تهران؛
•  تأسیس ۳ مرکز فرهنگی ایران در استان‌های تحت کنترل حوثی‌ها با ۱۲۰۰ عضو فعال.

با این حال، این همکاری‌ها بیشتر متمرکز بر مناطق تحت نفوذ جنبش انصارالله بوده و نتوانسته به مناطق جنوبی یمن گسترش یابد.

کیفیت آموزش و پژوهش

بررسی محتوای دروس ایران‌شناسی در یمن نشان می‌دهد:

• ۷۰٪ سرفصل‌ها مربوط به تاریخ باستان ایران و تنها ۳۰٪ به تحولات معاصر می‌پردازد؛
• پایان‌نامه‌های دانشجویی عمدتاً ترجمه متون کهن فارسی به عربی بدون تحلیل انتقادی هستند؛
• عدم دسترسی به پایگاه‌های علمی بین‌المللی و استفاده از منابع دست دوم عربی.

آمار انتشار مقالات علمی دانشجویان یمنی در مجلات ایران‌شناسی بین‌المللی در ۵ سال گذشته تنها ۲ مقاله بوده است.

چشم‌انداز آینده

پیش‌بینی می‌شود با توجه به:

• ادامه جنگ داخلی و تقسیم یمن به دو منطقه نفوذ؛
• کاهش ۴۰٪ بودجه آموزش عالی یمن از ۲۰۱۵ تاکنون؛
• رقابت دانشگاه‌های ترکیه و عربستان در جذب دانشجوی یمنی.

رشته ایران‌شناسی در یمن در دهه آینده با خطر تعطیلی مواجه شود. با این حال، راهکارهایی مانند توسعه آموزش مجازی، افزایش بورسیه‌های تحصیلی و تمرکز بر مطالعات میان‌رشته‌ای می‌تواند موجب تقویت این حوزه شود.

منابع:

1-

2-

3-

4-

5-

6-

7-

8- (ایسنا، 2021)

https://B2n.ir/y08866

9-

10-

11-

12-

13-

14-

15-

16-