آموزش عالی روسیه: تفاوت میان نسخه‌ها

از دانشنامه ملل
(صفحه‌ای تازه حاوی «در فدراسيون روسيه تمام فعاليت هاي علمي در آکادمي علوم فدراسيون روسيه متمرکز شده است. اين آکادمي در قرن 18  توسط ميخائيل لومونوسوف تأسيس شده و از آن زمان تا کنون به فعاليت خود ادامه مي دهد. آکادمي علوم روسيه از بودجه قابل توجهي برخوردار است که تو...» ایجاد کرد)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
در فدراسيون روسيه تمام فعاليت هاي علمي در آکادمي علوم فدراسيون روسيه متمرکز شده است. اين آکادمي در قرن 18  توسط ميخائيل لومونوسوف تأسيس شده و از آن زمان تا کنون به فعاليت خود ادامه مي دهد. آکادمي علوم روسيه از بودجه قابل توجهي برخوردار است که توسط دولت تأمين مي شود و به پژوهش هاي مهم براي توسعه علمي کشور اختصاص مي يابد. آکادمي علوم شامل بخش هاي علوم انساني، علوم طبيعي، رياضيات و فيزيک، آکادمي آموزشي، آکادمي پزشکي و غيره است. چند سال است که بحث درباره رفع انحصار آکادمي علوم و تجاري کردن فعاليت مراکز علمي و پژوهش گاه ها جريان دارد ولي طرح هاي وزارت علم و آموزش عالي که در اين زمينه ارائه شده است، با مخالفت محافل علمي روبرو شده و به موقع اجرا گذارده نشده است. با اين حال، گرايش تجاري کردن فعاليت علمي آشکار مي شود و کسي نمي تواند جلوي آن را بگيرد. در حال حاضر هيأت رئيسه آکادمي علوم روسيه با نظريه جديد بازسازي بخش علمي که توسط وزارت آموزش و علم تهيه شد، آشنا مي شود. مطابق با اين سند، تمام علم روسي تا سال 2008 به انحصار آکادمي علوم روسيه در خواهد آمد زيرا هر 5 آکادمي تخصصي دولتي تابع آن خواهند شد. ولي مسأله اين است که رياست آکادمي علوم روسيه تمايلي ندارد  دانشمندان آکادمي هاي تخصصي را به عضويت خود قبول کند(شفیعی، همان).
در فدراسیون [[روسیه]] تمام فعالیت های علمی در آکادمی علوم فدراسیون [[روسیه]] متمرکز شده است. این آکادمی در قرن 18  توسط میخائیل لومونوسوف تأسیس شده و از آن زمان تا کنون به فعالیت خود ادامه می دهد. آکادمی علوم [[روسیه]] از بودجه قابل توجهی برخوردار است که توسط دولت تأمین می شود و به پژوهش های مهم برای توسعه علمی کشور اختصاص می یابد. آکادمی علوم شامل بخش های علوم انسانی، علوم طبیعی، ریاضیات و فیزیک، آکادمی آموزشی، آکادمی پزشکی و غیره است. چند سال است که بحث درباره رفع انحصار آکادمی علوم و تجاری کردن فعالیت مراکز علمی و پژوهش گاه ها جریان دارد ولی طرح های وزارت علم و آموزش عالی که در این زمینه ارائه شده است، با مخالفت محافل علمی روبرو شده و به موقع اجرا گذارده نشده است. با این حال، گرایش تجاری کردن فعالیت علمی آشکار می شود و کسی نمی تواند جلوی آن را بگیرد. در حال حاضر هیأت رئیسه آکادمی علوم [[روسیه]] با نظریه جدید بازسازی بخش علمی که توسط وزارت آموزش و علم تهیه شد، آشنا می شود. مطابق با این سند، تمام علم روسی تا سال 2008 به انحصار آکادمی علوم [[روسیه]] در خواهد آمد زیرا هر 5 آکادمی تخصصی دولتی تابع آن خواهند شد. ولی مسأله این است که ریاست آکادمی علوم [[روسیه]] تمایلی ندارد  دانشمندان آکادمی های تخصصی را به عضویت خود قبول کند(شفیعی، همان).


نظريه «شرکت دولت فدراسيون روسيه در اداره سازمانهاي علمي دولتي»  در تابستان سال 2004 توسط وزارت آموزش و علم طراحي شده بود. مطابق با اين سند قرار بود آکادمي علوم روسيه که توسط تزار پطر اول ايجاد شده بود، تا سال 2008 از بين برود. آکادميسين ها که با اين خطر روبرو شدند، مشترکاً عليه برنامه هاي وزارت آموزش و علم جبهه گرفتند و برنده شدند. ولاديمير پوتين که روز 27 اکتبر 2004 با وزير ملاقات داشت، از او خواهش کرد آکادميسين ها را ناراحت نکند.  وزارتخانه مذکور در جواب به خواست رئيس جمهور مبني بر اينکه «آکادمي در درياي خروشان ناپديد نشود» به تهيه نظريه جديدي پرداخت. طبق اين سند، آکادمي علوم به صورت قبلي حفظ مي شود و فقط جدول سازماني پرسنل آن تا سال 2008 به ميزان 30-20% کاهش خواهد يافت. همچنين قرار است تأمين مالي  آکادمي تا سال 2008 دو برابر (تا 35 ميليارد روبل) افزايش يابد، ميانگين دستمزد کارمندان بالغ بر 30 هزار روبل شود و حقوق متخصصين جوان در سطح 20-15 هزار روبل باشد. طبق نظريه جديد، در بخش پژوهشي دانشگاه ها چيزي تغيير نخواهد کرد.  ضربه اساسي متوجه 58  مرکز علمي دولتي موجود خواهد شد.
نظریه «شرکت دولت فدراسیون [[روسیه]] در اداره سازمان‌های علمی دولتی»  در تابستان سال 2004 توسط وزارت آموزش و علم طراحی شده بود. مطابق با این سند قرار بود آکادمی علوم [[روسیه]] که توسط تزار پطر اول ایجاد شده بود، تا سال 2008 از بین برود. آکادمیسین ها که با این خطر روبرو شدند، مشترکاً علیه برنامه های وزارت آموزش و علم جبه‌ه گرفتند و برنده شدند. ولادیمیر پوتین که روز 27 اکتبر 2004 با وزیر ملاقات داشت، از او خواهش کرد آکادمیسین ها را ناراحت نکند.  وزارتخانه مذکور در جواب به خواست رئیس جمهور مبنی بر اینکه «آکادمی در دریای خروشان ناپدید نشود» به تهیه نظریه جدیدی پرداخت. طبق این سند، آکادمی علوم به صورت قبلی حفظ می شود و فقط جدول سازمانی پرسنل آن تا سال 2008 به میزان 30-20% کاهش خواهد یافت. همچنین قرار است تأمین مالی  آکادمی تا سال 2008 دو برابر (تا 35 میلیارد روبل) افزایش یابد، میانگین دستمزد کارمندان بالغ بر 30 هزار روبل شود و حقوق متخصصین جوان در سطح 20-15 هزار روبل باشد. طبق نظریه جدید، در بخش پژوهشی دانشگاه ها چیزی تغییر نخواهد کرد.  ضربه اساسی متوجه 58  مرکز علمی دولتی موجود خواهد شد.


مراکز دولتي علمي  طي فرمان 939 مورخ 22 ژوئن 1993 بوريس يلتسين رئيس جمهور سابق روسيه به منظور تأمين فعاليت ثابت بخش علمي در شرايط اصلاحات ريشه اي اقتصادي، تأسيس شده بودند. 58 مرکز علمي از نظر تعداد کارمندان و بودجه خود در مقام دوم بعد از شبکه سازمانهاي وابسته به آکادمي علوم روسيه (110 هزار نفر، 18 ميليارد روبل) قرار دارند. در اين مراکز حدود 80 هزار نفر کار مي کنند و در سال 2004 اين مؤسسات از محل بودجه و از منابع غيربودجه اي قريب به 19 ميليارد روبل کسب کرده بودند. مطابق با نظريه جديد وزارت آموزش و علم، تا سال 2008 به جاي مراکز علمي که در زمينه علم کاربردي و نه علوم پايه، فعاليت مي کنند، بايد 7-5 آزمايشگاه بزرگ ملي تشکيل شوند. مراکز علمي منحل شده بايد تا سال 2008 سهامي  و تا سال 2010 خصوصي سازي شوند. همه آنها بايد تا 5 سال بعد از اين تحولات تخصص خود را حفظ کنند و بعد از آن مي توانند به هر فعاليت ديگري بپردازند. همچنين قرار است تا سال 2008 پنج آکادمي تخصصي (آکادمي علوم پزشکي، آکادمي معماري و ساختماني، آکادمي آموزشي، آکادمي کشاورزي و آکادمي هنر) منحل شوند. نمايندگان وزارت آموزش و علم اعتراف کردند که هيچ دستور خاصي درباره توقف فعاليت آکادمي هاي مذکور صادر نخواهد شد بلکه فقط تأمين مالي دولتي آنها قطع خواهد شد. مؤسسات و آکادمي هايي که در زمينه پژوهش هاي پايه فعاليت مي کنند، به آکادمي علوم روسيه ملحق خواهند شد و بقيه سهامي خواهند گرديد. الکساندر نکيپلوف  معاون رئيس آکادمي علوم روسيه گفته است: «آکادمي از رياست و هماهنگي پژوهش هاي اساسي در کشور امتناع نمي کند ولي حاضر نيست مؤسسات آکادمي هاي ديگر را به ترکيب خود بپذيرد». آکادميسين ها معتقدند که قبلاً يک راه افراطي پيشنهاد شده بود و حالا راه افراطي ديگري پيشنهاد مي شود ولي در حقيقت امر چيزي تغيير نخواهد کرد) روزنامه «کمرسانت»، 11 مي 2005( .
مراکز دولتی علمی طی فرمان 939 مورخ 22 ژوئن 1993 بوریس یلتسین رئیس جمهور سابق [[روسیه]] به منظور تأمین فعالیت ثابت بخش علمی در شرایط اصلاحات ریشه ای اقتصادی، تأسیس شده بودند. 58 مرکز علمی از نظر تعداد کارمندان و بودجه خود در مقام دوم بعد از شبکه سازمان‌های وابسته به آکادمی علوم [[روسیه]] (110 هزار نفر، 18 میلیارد روبل) قرار دارند. در این مراکز حدود 80 هزار نفر کار می کنند و در سال 2004 این مؤسسات از محل بودجه و از منابع غیربودجه ای قریب به 19 میلیارد روبل کسب کرده بودند. مطابق با نظریه جدید وزارت آموزش و علم، تا سال 2008 به جای مراکز علمی که در زمینه علم کاربردی و نه علوم پایه، فعالیت می کنند، باید 7-5 آزمایشگاه بزرگ ملی تشکیل شوند. مراکز علمی منحل شده باید تا سال 2008 سهامی  و تا سال 2010 خصوصی سازی شوند. همه آنها باید تا 5 سال بعد از این تحولات تخصص خود را حفظ کنند و بعد از آن می توانند به هر فعالیت دیگری بپردازند. همچنین قرار است تا سال 2008 پنج آکادمی تخصصی (آکادمی علوم پزشکی، آکادمی معماری و ساختمانی، آکادمی آموزشی، آکادمی کشاورزی و آکادمی هنر) منحل شوند. نمایندگان وزارت آموزش و علم اعتراف کردند که هیچ دستور خاصی درباره توقف فعالیت آکادمی های مذکور صادر نخواهد شد بلکه فقط تأمین مالی دولتی آنها قطع خواهد شد. مؤسسات و آکادمی هایی که در زمینه پژوهش های پایه فعالیت می کنند، به آکادمی علوم [[روسیه]] ملحق خواهند شد و بقیه سهامی خواهند گردید. الکساندر نکیپلوف  معاون رئیس آکادمی علوم [[روسیه]] گفته است: «آکادمی از ریاست و هماهنگی پژوهش های اساسی در کشور امتناع نمی کند ولی حاضر نیست مؤسسات آکادمی های دیگر را به ترکیب خود بپذیرد». آکادمیسین ها معتقدند که قبلاً یک راه افراطی پیشنهاد شده بود و حالا راه افراطی دیگری پیشنهاد می شود ولی در حقیقت امر چیزی تغییر نخواهد کرد(روزنامه «کمرسانت»، 11 می 2005) .


قانون فدرال درباره¬ی آموزش و پرورش مصوبه در سال 1992 آغاز تغییرات و اصلاحات نوینی در آموزش و پرورش در مقطع عالی بود. بر اساس این قانون بود که مفاهیم جدیدی چون لیسانس، فوق لیسانس و سیستم آموزشی بالاتر از آن مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس این قانون دانشجو باید رشته¬ی مورد نظر خود را از همان ابتدای ورود به موسسه¬ی آموزش عالی انتخاب میکرد و گاهی انتخاب دانشگاه بر اساس رشته¬ی مورد نظر او بود و این کار را کمی پیچیده می¬کرد و از سوی دیگر برای رشد و پرورش متخصصین و اهل فن در هر رشته بسیار مفید بود. دوره¬ی لیسانس چهار سال است، فوق لیسانس دو سال و دوره¬ی دکتری هم سه ساله است. البته بعد از دوره¬ی دکتری هم یک دوره¬ی دو ساله برای ارتقا به درجه¬ی بالاتر وجود دارد. فارغ التحصیلان هر دوره نیز نام خاصی دارند. فارغ التحصیلان دوره¬ی دو ساله بعد از دکتری را دکتر نااوک می¬گویند. البته در ایران دوره¬ی کاندیدات نااوک برابر با همان دوره¬ی دکتری یا PhD است و دوره¬ی دو ساله¬ی بعد در ایران وجود ندارد. در دوره¬های تحصیلی عالی دانشجو با دفاع از پایان¬نامه یا رساله¬ی خود در خصوص رشته¬ای که تحصیل می¬کند جواز ورود به دوره¬ی بالاتر را کسب می-کند(ابراهیمی و نوروزی، 203).
قانون فدرال درباره‌ی آموزش و پرورش مصوبه در سال 1992 آغاز تغییرات و اصلاحات نوینی در آموزش و پرورش در مقطع عالی بود. بر اساس این قانون بود که مفاهیم جدیدی چون لیسانس، فوق لیسانس و سیستم آموزشی بالاتر از آن مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس این قانون دانشجو باید رشته‌ی مورد نظر خود را از همان ابتدای ورود به موسسه‌ی آموزش عالی انتخاب میکرد و گاهی انتخاب دانشگاه بر اساس رشته‌ی مورد نظر او بود و این کار را کمی پیچیده می‌کرد و از سوی دیگر برای رشد و پرورش متخصصین و اهل فن در هر رشته بسیار مفید بود. دوره‌ی لیسانس چهار سال است، فوق لیسانس دو سال و دوره‌ی دکتری هم سه ساله است. البته بعد از دوره‌ی دکتری هم یک دوره‌ی دو ساله برای ارتقا به درجه‌ی بالاتر وجود دارد. فارغ التحصیلان هر دوره نیز نام خاصی دارند. فارغ التحصیلان دوره‌ی دو ساله بعد از دکتری را دکتر نااوک می‌گویند. البته در ایران دوره‌ی کاندیدات نااوک برابر با همان دوره‌ی دکتری یا PhD است و دوره‌ی دو ساله‌ی بعد در ایران وجود ندارد. در دوره‌های تحصیلی عالی دانشجو با دفاع از پایان‌نامه یا رساله‌ی خود در خصوص رشته‌ای که تحصیل می‌کند جواز ورود به دوره‌ی بالاتر را کسب می-کند(ابراهیمی و نوروزی، 203).


در حال حاضر 548 موسسه آموزش عالی دولتی در کشور [[روسیه]] وجود، 130 دانشگاه شامل 41 دانشگاه جامع و دارای زمینه های مختلف تحصیل، 56 دانشگاه فنی و مهندسی، 8 دانشگاه در زمینه های علوم کشاورزی، 4 دانشگاه تربیت معلم، 29 آکادمی در زمینه های مختلف تحصیلی شامل 15 آکادمی در زمینه های فنی و مهندسی، 4 آکادمی در زمینه های اقتصاد و مالی، 5 آکادمی علوم انسانی، 3 آکادمی کشاورزی و دام پزشکی، یک آکادمی پزشکی و یک آکادمی یهودیت، 378 انستیتو در 49 زمینه تخصصی و همچنین 180 موسسه آموزش عالی غیردولتی نیز به فعالیت مشغولند. در حال حاضر حدود 3 میلیون دانشجو از روسیه و 150 کشور جهان مشغول تحصیل در روسیه میباشند. بر طبق آمار منتشر شده حدود هفتصد هزار نفر در موسسات آموزش عالی روسیه مشغول بکار می باشند که از این تعداد سیصد و پنجاه هزار نفر مدرس، 50000 نفر در امور پژوهشی و همچنین سیصد هزار نفر در امور مدیریت و خدمات اداری مشغول بکار می باشند. از تعداد مدرسین، صد و پنجاه هزار نفر استاد و هفتاد و هفت هزار نفر دانشیار و استادیار با مدارک فوق دکتری و دکتری در امور آموزشی و پژوهشی مشغول بکارند. دانشگاه دولتی مسکو قدیمی ترین دانشگاه روسیه است. این دانشگاه در سال 1755 با همت و تلاش دانشمند برجسته میخائیل لامانوسوف تاسیس گردید. انستیتوها و دانشکده های این دانشگاه از اعتبار بین المللی برخوردارند و اساتیدی مانند: تیمیربازوف، لبدف، زلینسکی، ورنادسکی و... در این دانشگاه فعالیت می کردند که دارای شهرت جهانی هستند.
در حال حاضر 548 موسسه آموزش عالی دولتی در کشور [[روسیه]] وجود، 130 دانشگاه شامل 41 دانشگاه جامع و دارای زمینه های مختلف تحصیل، 56 دانشگاه فنی و مهندسی، 8 دانشگاه در زمینه های علوم کشاورزی، 4 دانشگاه تربیت معلم، 29 آکادمی در زمینه های مختلف تحصیلی شامل 15 آکادمی در زمینه های فنی و مهندسی، 4 آکادمی در زمینه های اقتصاد و مالی، 5 آکادمی علوم انسانی، 3 آکادمی کشاورزی و دام پزشکی، یک آکادمی پزشکی و یک آکادمی یهودیت، 378 انستیتو در 49 زمینه تخصصی و همچنین 180 موسسه آموزش عالی غیردولتی نیز به فعالیت مشغولند. در حال حاضر حدود 3 میلیون دانشجو از [[روسیه]] و 150 کشور جهان مشغول تحصیل در [[روسیه]] میباشند. بر طبق آمار منتشر شده حدود هفتصد هزار نفر در موسسات آموزش عالی [[روسیه]] مشغول بکار می باشند که از این تعداد سیصد و پنجاه هزار نفر مدرس، 50000 نفر در امور پژوهشی و همچنین سیصد هزار نفر در امور مدیریت و خدمات اداری مشغول بکار می باشند. از تعداد مدرسین، صد و پنجاه هزار نفر استاد و هفتاد و هفت هزار نفر دانشیار و استادیار با مدارک فوق دکتری و دکتری در امور آموزشی و پژوهشی مشغول بکارند. دانشگاه دولتی مسکو قدیمی ترین دانشگاه [[روسیه]] است. این دانشگاه در سال 1755 با همت و تلاش دانشمند برجسته میخائیل لامانوسوف تاسیس گردید. انستیتوها و دانشکده های این دانشگاه از اعتبار بین المللی برخوردارند و اساتیدی مانند: تیمیربازوف، لبدف، زلینسکی، ورنادسکی و... در این دانشگاه فعالیت می کردند که دارای شهرت جهانی هستند.


دانشگاه دولتی مسکو نه تنها جزء ده دانشگاه برتر جهان میباشد بلکه در بین دانشگاه های غیرآمریکایی پس از دانشگاه سورین فرانسه، مقام دوم را داراست. در حال حاضر در دانشگاه دولتی مسکو بیش از 28000 دانشجوی کارشناسی دوره دکترا، حدود 2000 دانشجوی خارجی و بیش از 5000 متخصص مشغول به تحصیل هستند. حدود 4000 استاد و نزدیک به 5000 متخصص، آموزش دانشجویان را انجام می دهند. 125 نفر از اعضای فرهنگستان علوم روسیه نیز در این دانشگاه فعالیت می کنند که در بین آنها چند برنده ی جایزه ی نوبل وجود دارد. دانشگاه دولتی مسکو نقش مهمی در ترویج علم و دانش داشته است و تنها در نیمه ی دوم قرن 19 و اوایل قرن 20، با ابتکار و همیاری این دانشگاه، موزه های بزرگی نظیر پلی تکنیک، تاریخ، جانورشناسی، انسان شناسی، هنرهای زیبا، موزه های هنرهای تجسمی [[الکساندر پوشکین]] تاسیس شد. در حال حاظر دانشگاه دولتی مسکو دارای 22 دانشکده، کالج و انستیتوهای تحقیقاتی شامل : دانشکده های ریاضی- مکانیک، رایانه و سیبرنتیک، فیزیک، شیمی، زیست شناسی، خاک شناسی، جغرافیا، زمین شناسی، علوم پایه، پزشکی، تاریخ، زبان شناسی، زبان های خارجی، فلسفه، جامعه شناسی، روانشناسی، اقتصاد، حقوق، روزنامه نگاری، آموزش نظامی، انستیتوهای آسیا و آفریقا، امور اداری و تحقیقات اجتماعی و کالج عالی علوم مواد می باشد. همچنین در این دانشگاه هشت پژوهشگاه علمی و تحقیقاتی در رشته های مکانیک، فیزیک هسته ای، فیزیک ذرات بنیادی، نجوم، مرکز آمار، بیولوژی فیزیکی و شیمیایی، انسان شناسی و فرهنگ جهانی نیز به فعالیت های تحقیقاتی می پردازند.
دانشگاه دولتی مسکو نه تنها جزء ده دانشگاه برتر جهان میباشد بلکه در بین دانشگاه های غیرآمریکایی پس از دانشگاه سورین فرانسه، مقام دوم را داراست. در حال حاضر در دانشگاه دولتی مسکو بیش از 28000 دانشجوی کارشناسی دوره دکترا، حدود 2000 دانشجوی خارجی و بیش از 5000 متخصص مشغول به تحصیل هستند. حدود 4000 استاد و نزدیک به 5000 متخصص، آموزش دانشجویان را انجام می دهند. 125 نفر از اعضای فرهنگستان علوم [[روسیه]] نیز در این دانشگاه فعالیت می کنند که در بین آنها چند برنده ی جایزه ی نوبل وجود دارد. دانشگاه دولتی مسکو نقش مهمی در ترویج علم و دانش داشته است و تنها در نیمه ی دوم قرن 19 و اوایل قرن 20، با ابتکار و همیاری این دانشگاه، موزه های بزرگی نظیر پلی تکنیک، تاریخ، جانورشناسی، انسان شناسی، هنرهای زیبا، موزه های هنرهای تجسمی [[الکساندر پوشکین]] تاسیس شد. در حال حاظر دانشگاه دولتی مسکو دارای 22 دانشکده، کالج و انستیتوهای تحقیقاتی شامل: دانشکده های ریاضی- مکانیک، رایانه و سیبرنتیک، فیزیک، شیمی، زیست شناسی، خاک شناسی، جغرافیا، زمین شناسی، علوم پایه، پزشکی، تاریخ، زبان شناسی، زبان های خارجی، فلسفه، جامعه شناسی، روانشناسی، اقتصاد، حقوق، روزنامه نگاری، آموزش نظامی، انستیتوهای آسیا و آفریقا، امور اداری و تحقیقات اجتماعی و کالج عالی علوم مواد می باشد. همچنین در این دانشگاه هشت پژوهشگاه علمی و تحقیقاتی در رشته های مکانیک، فیزیک هسته ای، فیزیک ذرات بنیادی، نجوم، مرکز آمار، بیولوژی فیزیکی و شیمیایی، انسان شناسی و فرهنگ جهانی نیز به فعالیت های تحقیقاتی می پردازند.
 
== کتابشناسی ==
 
== نیز نگاه کنید به ==
 
* [[نظام آموزش، تحقیقات و فناوری روسیه]]
* [[ساختار و سیاست های آموزشی روسیه]]

نسخهٔ ‏۹ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۱۲

در فدراسیون روسیه تمام فعالیت های علمی در آکادمی علوم فدراسیون روسیه متمرکز شده است. این آکادمی در قرن 18  توسط میخائیل لومونوسوف تأسیس شده و از آن زمان تا کنون به فعالیت خود ادامه می دهد. آکادمی علوم روسیه از بودجه قابل توجهی برخوردار است که توسط دولت تأمین می شود و به پژوهش های مهم برای توسعه علمی کشور اختصاص می یابد. آکادمی علوم شامل بخش های علوم انسانی، علوم طبیعی، ریاضیات و فیزیک، آکادمی آموزشی، آکادمی پزشکی و غیره است. چند سال است که بحث درباره رفع انحصار آکادمی علوم و تجاری کردن فعالیت مراکز علمی و پژوهش گاه ها جریان دارد ولی طرح های وزارت علم و آموزش عالی که در این زمینه ارائه شده است، با مخالفت محافل علمی روبرو شده و به موقع اجرا گذارده نشده است. با این حال، گرایش تجاری کردن فعالیت علمی آشکار می شود و کسی نمی تواند جلوی آن را بگیرد. در حال حاضر هیأت رئیسه آکادمی علوم روسیه با نظریه جدید بازسازی بخش علمی که توسط وزارت آموزش و علم تهیه شد، آشنا می شود. مطابق با این سند، تمام علم روسی تا سال 2008 به انحصار آکادمی علوم روسیه در خواهد آمد زیرا هر 5 آکادمی تخصصی دولتی تابع آن خواهند شد. ولی مسأله این است که ریاست آکادمی علوم روسیه تمایلی ندارد  دانشمندان آکادمی های تخصصی را به عضویت خود قبول کند(شفیعی، همان).

نظریه «شرکت دولت فدراسیون روسیه در اداره سازمان‌های علمی دولتی»  در تابستان سال 2004 توسط وزارت آموزش و علم طراحی شده بود. مطابق با این سند قرار بود آکادمی علوم روسیه که توسط تزار پطر اول ایجاد شده بود، تا سال 2008 از بین برود. آکادمیسین ها که با این خطر روبرو شدند، مشترکاً علیه برنامه های وزارت آموزش و علم جبه‌ه گرفتند و برنده شدند. ولادیمیر پوتین که روز 27 اکتبر 2004 با وزیر ملاقات داشت، از او خواهش کرد آکادمیسین ها را ناراحت نکند.  وزارتخانه مذکور در جواب به خواست رئیس جمهور مبنی بر اینکه «آکادمی در دریای خروشان ناپدید نشود» به تهیه نظریه جدیدی پرداخت. طبق این سند، آکادمی علوم به صورت قبلی حفظ می شود و فقط جدول سازمانی پرسنل آن تا سال 2008 به میزان 30-20% کاهش خواهد یافت. همچنین قرار است تأمین مالی  آکادمی تا سال 2008 دو برابر (تا 35 میلیارد روبل) افزایش یابد، میانگین دستمزد کارمندان بالغ بر 30 هزار روبل شود و حقوق متخصصین جوان در سطح 20-15 هزار روبل باشد. طبق نظریه جدید، در بخش پژوهشی دانشگاه ها چیزی تغییر نخواهد کرد.  ضربه اساسی متوجه 58  مرکز علمی دولتی موجود خواهد شد.

مراکز دولتی علمی طی فرمان 939 مورخ 22 ژوئن 1993 بوریس یلتسین رئیس جمهور سابق روسیه به منظور تأمین فعالیت ثابت بخش علمی در شرایط اصلاحات ریشه ای اقتصادی، تأسیس شده بودند. 58 مرکز علمی از نظر تعداد کارمندان و بودجه خود در مقام دوم بعد از شبکه سازمان‌های وابسته به آکادمی علوم روسیه (110 هزار نفر، 18 میلیارد روبل) قرار دارند. در این مراکز حدود 80 هزار نفر کار می کنند و در سال 2004 این مؤسسات از محل بودجه و از منابع غیربودجه ای قریب به 19 میلیارد روبل کسب کرده بودند. مطابق با نظریه جدید وزارت آموزش و علم، تا سال 2008 به جای مراکز علمی که در زمینه علم کاربردی و نه علوم پایه، فعالیت می کنند، باید 7-5 آزمایشگاه بزرگ ملی تشکیل شوند. مراکز علمی منحل شده باید تا سال 2008 سهامی  و تا سال 2010 خصوصی سازی شوند. همه آنها باید تا 5 سال بعد از این تحولات تخصص خود را حفظ کنند و بعد از آن می توانند به هر فعالیت دیگری بپردازند. همچنین قرار است تا سال 2008 پنج آکادمی تخصصی (آکادمی علوم پزشکی، آکادمی معماری و ساختمانی، آکادمی آموزشی، آکادمی کشاورزی و آکادمی هنر) منحل شوند. نمایندگان وزارت آموزش و علم اعتراف کردند که هیچ دستور خاصی درباره توقف فعالیت آکادمی های مذکور صادر نخواهد شد بلکه فقط تأمین مالی دولتی آنها قطع خواهد شد. مؤسسات و آکادمی هایی که در زمینه پژوهش های پایه فعالیت می کنند، به آکادمی علوم روسیه ملحق خواهند شد و بقیه سهامی خواهند گردید. الکساندر نکیپلوف  معاون رئیس آکادمی علوم روسیه گفته است: «آکادمی از ریاست و هماهنگی پژوهش های اساسی در کشور امتناع نمی کند ولی حاضر نیست مؤسسات آکادمی های دیگر را به ترکیب خود بپذیرد». آکادمیسین ها معتقدند که قبلاً یک راه افراطی پیشنهاد شده بود و حالا راه افراطی دیگری پیشنهاد می شود ولی در حقیقت امر چیزی تغییر نخواهد کرد(روزنامه «کمرسانت»، 11 می 2005) .

قانون فدرال درباره‌ی آموزش و پرورش مصوبه در سال 1992 آغاز تغییرات و اصلاحات نوینی در آموزش و پرورش در مقطع عالی بود. بر اساس این قانون بود که مفاهیم جدیدی چون لیسانس، فوق لیسانس و سیستم آموزشی بالاتر از آن مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس این قانون دانشجو باید رشته‌ی مورد نظر خود را از همان ابتدای ورود به موسسه‌ی آموزش عالی انتخاب میکرد و گاهی انتخاب دانشگاه بر اساس رشته‌ی مورد نظر او بود و این کار را کمی پیچیده می‌کرد و از سوی دیگر برای رشد و پرورش متخصصین و اهل فن در هر رشته بسیار مفید بود. دوره‌ی لیسانس چهار سال است، فوق لیسانس دو سال و دوره‌ی دکتری هم سه ساله است. البته بعد از دوره‌ی دکتری هم یک دوره‌ی دو ساله برای ارتقا به درجه‌ی بالاتر وجود دارد. فارغ التحصیلان هر دوره نیز نام خاصی دارند. فارغ التحصیلان دوره‌ی دو ساله بعد از دکتری را دکتر نااوک می‌گویند. البته در ایران دوره‌ی کاندیدات نااوک برابر با همان دوره‌ی دکتری یا PhD است و دوره‌ی دو ساله‌ی بعد در ایران وجود ندارد. در دوره‌های تحصیلی عالی دانشجو با دفاع از پایان‌نامه یا رساله‌ی خود در خصوص رشته‌ای که تحصیل می‌کند جواز ورود به دوره‌ی بالاتر را کسب می-کند(ابراهیمی و نوروزی، 203).

در حال حاضر 548 موسسه آموزش عالی دولتی در کشور روسیه وجود، 130 دانشگاه شامل 41 دانشگاه جامع و دارای زمینه های مختلف تحصیل، 56 دانشگاه فنی و مهندسی، 8 دانشگاه در زمینه های علوم کشاورزی، 4 دانشگاه تربیت معلم، 29 آکادمی در زمینه های مختلف تحصیلی شامل 15 آکادمی در زمینه های فنی و مهندسی، 4 آکادمی در زمینه های اقتصاد و مالی، 5 آکادمی علوم انسانی، 3 آکادمی کشاورزی و دام پزشکی، یک آکادمی پزشکی و یک آکادمی یهودیت، 378 انستیتو در 49 زمینه تخصصی و همچنین 180 موسسه آموزش عالی غیردولتی نیز به فعالیت مشغولند. در حال حاضر حدود 3 میلیون دانشجو از روسیه و 150 کشور جهان مشغول تحصیل در روسیه میباشند. بر طبق آمار منتشر شده حدود هفتصد هزار نفر در موسسات آموزش عالی روسیه مشغول بکار می باشند که از این تعداد سیصد و پنجاه هزار نفر مدرس، 50000 نفر در امور پژوهشی و همچنین سیصد هزار نفر در امور مدیریت و خدمات اداری مشغول بکار می باشند. از تعداد مدرسین، صد و پنجاه هزار نفر استاد و هفتاد و هفت هزار نفر دانشیار و استادیار با مدارک فوق دکتری و دکتری در امور آموزشی و پژوهشی مشغول بکارند. دانشگاه دولتی مسکو قدیمی ترین دانشگاه روسیه است. این دانشگاه در سال 1755 با همت و تلاش دانشمند برجسته میخائیل لامانوسوف تاسیس گردید. انستیتوها و دانشکده های این دانشگاه از اعتبار بین المللی برخوردارند و اساتیدی مانند: تیمیربازوف، لبدف، زلینسکی، ورنادسکی و... در این دانشگاه فعالیت می کردند که دارای شهرت جهانی هستند.

دانشگاه دولتی مسکو نه تنها جزء ده دانشگاه برتر جهان میباشد بلکه در بین دانشگاه های غیرآمریکایی پس از دانشگاه سورین فرانسه، مقام دوم را داراست. در حال حاضر در دانشگاه دولتی مسکو بیش از 28000 دانشجوی کارشناسی دوره دکترا، حدود 2000 دانشجوی خارجی و بیش از 5000 متخصص مشغول به تحصیل هستند. حدود 4000 استاد و نزدیک به 5000 متخصص، آموزش دانشجویان را انجام می دهند. 125 نفر از اعضای فرهنگستان علوم روسیه نیز در این دانشگاه فعالیت می کنند که در بین آنها چند برنده ی جایزه ی نوبل وجود دارد. دانشگاه دولتی مسکو نقش مهمی در ترویج علم و دانش داشته است و تنها در نیمه ی دوم قرن 19 و اوایل قرن 20، با ابتکار و همیاری این دانشگاه، موزه های بزرگی نظیر پلی تکنیک، تاریخ، جانورشناسی، انسان شناسی، هنرهای زیبا، موزه های هنرهای تجسمی الکساندر پوشکین تاسیس شد. در حال حاظر دانشگاه دولتی مسکو دارای 22 دانشکده، کالج و انستیتوهای تحقیقاتی شامل: دانشکده های ریاضی- مکانیک، رایانه و سیبرنتیک، فیزیک، شیمی، زیست شناسی، خاک شناسی، جغرافیا، زمین شناسی، علوم پایه، پزشکی، تاریخ، زبان شناسی، زبان های خارجی، فلسفه، جامعه شناسی، روانشناسی، اقتصاد، حقوق، روزنامه نگاری، آموزش نظامی، انستیتوهای آسیا و آفریقا، امور اداری و تحقیقات اجتماعی و کالج عالی علوم مواد می باشد. همچنین در این دانشگاه هشت پژوهشگاه علمی و تحقیقاتی در رشته های مکانیک، فیزیک هسته ای، فیزیک ذرات بنیادی، نجوم، مرکز آمار، بیولوژی فیزیکی و شیمیایی، انسان شناسی و فرهنگ جهانی نیز به فعالیت های تحقیقاتی می پردازند.

کتابشناسی

نیز نگاه کنید به