ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی از زبان فارسی به زبان کشور یمن
ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی از زبان فارسی به زبان عربی در یمن، بخشی از تلاشهای گستردهتر برای معرفی فرهنگ و تمدن ایران به جهان عرب است. این فرآیند با چالشها و فرصتهای خاصی روبرو است که ریشه در روابط تاریخی و فرهنگی دو کشور دارد. در سالهای اخیر، تلاشهایی برای گسترش ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی در یمن صورت گرفته است. با این حال، این فرآیند با چالشهای متعددی روبرو است:
- محدودیتهای سیاسی و امنیتی: جنگ داخلی یمن و ناامنیهای ناشی از آن تأثیر منفی بر فعالیتهای فرهنگی و انتشاراتی داشته است؛
- مشکلات اقتصادی: وضعیت اقتصادی نامناسب یمن باعث شده است که منابع مالی کافی برای ترجمه و نشر کتابهای ایرانشناسی وجود نداشته باشد؛
- کمبود مترجمان متخصص: تعداد مترجمان متخصص در حوزه ایرانشناسی که به هر دو زبان فارسی و عربی تسلط داشته باشند، محدود است.
منابع ترجمه شده
علیرغم چالشهای موجود، برخی از منابع مهم ایرانشناسی به زبان عربی در یمن ترجمه و منتشر شدهاند. برخی از مهمترین این آثار که بر اساس اطلاعات موجود، چند کتاب ایرانشناسی به زبان عربی (زبان رسمی یمن) ترجمه شده است، عبارت است از:
- کتاب «تاریخ هنر ایران» که توسط دیانا براتوئوا به زبان بلغاری ترجمه شده و سپس به عربی برگردانده شده است[۱]؛
- کتاب «تاثیر تمدن ایرانیان بر نفوذ و گسترش اسلام در یمن» نوشته سیدمهدی حسینیبیان که به زبان عربی ترجمه و در یمن منتشر شده است[۲]؛
- مجموعهای از کتابهای معرفی استانهای ایران که توسط رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق به زبان عربی ترجمه و در نمایشگاه کتاب بصره عرضه شده است[۱]؛
- ترجمههای عربی آثار ادبی و تاریخی فارسی که در یمن منتشر شدهاند، اگرچه عناوین مشخصی ذکر نشده است.
لازم به ذکر است که اطلاعات دقیق و جامعی در مورد کتابهای ایرانشناسی که مشخصاً به زبان یمنی (که همان عربی با لهجه یمنی است) ترجمه شده باشند، موجود نیست.
نهادهای فعال
برخی از نهادهای فعال در زمینه ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی در یمن عبارتند از:
- رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در یمن: این نهاد نقش مهمی در حمایت از ترجمه و نشر آثار ایرانشناسی در یمن دارد؛
- دانشگاه صنعا: بخش زبان و ادبیات فارسی دانشکده زبانهای این دانشگاه از مراکز اصلی آموزش زبان فارسی و مطالعات ایرانشناسی در یمن محسوب میشود[۳]؛
- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: این سازمان از طریق طرح «تاپ» (ترجمه و نشر آثار و متون پیرامون انقلاب اسلامی و ایران) به حمایت از ترجمه و نشر آثار ایرانشناسی در کشورهای مختلف از جمله یمن میپردازد.
چالشهای ترجمه
ترجمه منابع ایرانشناسی از فارسی به عربی با چالشهای خاصی روبرو است:
1. تفاوتهای فرهنگی
برخی مفاهیم و اصطلاحات فرهنگی ایرانی ممکن است معادل دقیقی در زبان عربی نداشته باشند.
2. اصطلاحات تخصصی
در حوزه ایرانشناسی، برخی اصطلاحات تخصصی وجود دارند که ترجمه دقیق آنها به عربی دشوار است.
3. ساختارهای زبانی متفاوت
تفاوت در ساختار دستوری و نحوی زبان فارسی و عربی میتواند چالشبرانگیز باشد.
4. مسائل سیاسی و ایدئولوژیک
گاهی ملاحظات سیاسی و ایدئولوژیک میتواند بر نحوه ترجمه برخی مفاهیم تأثیرگذار باشد.
راهکارها و پیشنهادات
برای بهبود وضعیت ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی در یمن، راهکارهای زیر پیشنهاد میشود:
1. تربیت مترجمان متخصص
برگزاری دورههای آموزشی تخصصی برای تربیت مترجمان آشنا با حوزه ایرانشناسی.
2. حمایت مالی
افزایش حمایتهای مالی از پروژههای ترجمه و نشر آثار ایرانشناسی در یمن.
3. همکاریهای دانشگاهی
گسترش همکاریهای علمی میان دانشگاههای ایران و یمن در حوزه ایرانشناسی.
4. استفاده از فناوریهای نوین
بهرهگیری از ابزارهای ترجمه ماشینی و هوش مصنوعی برای تسهیل فرآیند ترجمه.
5. ایجاد پایگاه داده واژگان تخصصی
تدوین فرهنگ لغات تخصصی دوزبانه در حوزه ایرانشناسی.
چشمانداز آینده
آینده ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی در یمن به شدت متأثر از تحولات سیاسی و اجتماعی این کشور خواهد بود. با این حال، میتوان برخی روندهای احتمالی را پیشبینی کرد:
1. افزایش تقاضا
با توجه به روابط تاریخی و فرهنگی دو کشور، احتمالاً تقاضا برای منابع ایرانشناسی در یمن افزایش خواهد یافت.
2. گسترش منابع دیجیتال
با توجه به محدودیتهای موجود در تهیه و نگهداری منابع فیزیکی، احتمالاً در آینده شاهد گسترش منابع دیجیتال ایرانشناسی در یمن خواهیم بود.
3. تنوع موضوعی
احتمالاً در آینده شاهد تنوع بیشتر در موضوعات مورد ترجمه در حوزه ایرانشناسی خواهیم بود.
در نهایت میتوان گفت که ترجمه و نشر منابع ایرانشناسی از زبان فارسی به زبان عربی در یمن، علیرغم چالشهای موجود، فرصتی مهم برای گسترش روابط فرهنگی دو کشور و معرفی فرهنگ و تمدن ایران به جهان عرب است. با رفع موانع موجود و بهرهگیری از راهکارهای پیشنهادی، میتوان به آیندهای روشن برای این حوزه امیدوار بود.
نیز نگاه کنید به
آثار علمی برجسته تألیف شده در کشور یمن در زمینه ادبیات فارسی؛ ترجمه و نشر ادبیات فارسی در یمن؛ آثار علمی برجسته تألیف شده در کشور یمن در زمینه ایرانشناسی
کتابشناسی
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ آزادی، حمیدرضا و نوری. عاطفه (1399. 26 اسفند). رونمایی از ۱۲ عنوان ترجمه منابع ایرانشناسی به زبانهای زنده دنیا، قابل بازیابی از https://B2n.ir/m35081
- ↑ حسینیبیان، س. م. (1402). تاثیر تمدن ایرانیان بر نفوذ و گسترش اسلام در یمن. قم: انتشارات صدفیاب، قابل بازیابی از https://B2n.ir/r94626
- ↑ عبید، ی. (1399). تجربههای کرونایی آموزش فارسی در دنیا. خبرگزاری ایسنا، قابل بازیابی از https://B2n.ir/r93916
نویسنده مقاله
غلامرضا لایقی