پارکها و مراکز شاخص تحقیقاتی در عراق
عراق دارای مراکز تحقیقاتی و پارکهای علمی متعددی ذیل وزارتخانهها و نهادهای مختلف است که در حوزههای مختلف علمی فعالیت دارند. با این حال، زیرساختهای علمی این مراکز محدود بوده و نیاز به بازسازی و سرمایهگذاری بیشتر دارند. مهمترین این نهادها و مراکز عبارتند از[۱]:
وزارت علوم و فناوری
وزارت علوم و فناوری یکی از مهمترین ساختارها و نهادهای تحقیقاتی عراق است که مسئولیت توسعه تحقیقات علمی در حوزههای مختلف را بر عهده دارد. از جمله فعالیتهای این نهاد عبارتند از: توسعه فناوریهای مرتبط با نفت، انرژی، محیط زیست و فناوری اطلاعات؛ حمایت از پژوهشگران در بخشهای مختلف علمی و؛ همکاری با دانشگاهها و بخش خصوصی برای ارتقای سطح تحقیقات.
وزارت آموزش عالی و تحقیقات علمی عراق
این وزارتخانه بر تحقیقات دانشگاهی و توسعه دانش فنی نظارت دارد و چندین مرکز علمی تحت نظارت خود دارد که از جمله شامل مراکز تحقیقاتی دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی مستقل خاص است.
مراکز تحقیقاتی دانشگاهی
مرکز تحقیقات دانشگاه بغداد، یکی از مهمترین مراکز علمی عراق است که در حوزههای پزشکی، مهندسی و علوم انسانی فعالیت دارد و پژوهشهای گسترده در زمینه محیط زیست، کشاورزی و فناوریهای نوین انجام میدهد.
مرکز تحقیقات دانشگاه بصره که بر مطالعات دریایی، زیستشناسی و فناوریهای نفتی تمرکز دارد و اجرای پروژههای تحقیقاتی در زمینه مدیریت منابع آب و توسعه پایدار را بر عهده دارد.
مرکز تحقیقات دانشگاه موصل که در حوزههای مهندسی، علوم زیستی، کشاورزی و فناوریهای ارتباطات تحقیق میکند و یکی از مراکز مهم تحقیقاتی در شمال عراق است.
مرکز تحقیقات دانشگاه انبار که فعالیتهایی تحقیقاتی در زمینه کشاورزی، منابع طبیعی و توسعه پایدار از جمله در مورد روشهای نوین آبیاری و مبارزه با بیابانزایی انجام میدهد.
مرکز تحقیقات دانشگاه کوفه که مطالعات خود را در حوزه علوم انسانی، جامعهشناسی و سیاستهای عمومی متمرکز کرده و انجام پژوهشهایی در حوزه اقتصاد و مدیریت منابع مالی را نیز بر عهده دارد.
مراکز تحقیقاتی دولتی مستقل و خاص
مرکز تحقیقات نخل خرما در دانشگاه بصره یکی از مراکز تحقیقاتی ویژه برای مطالعه و بهبود روشهای کشت و پرورش نخل خرماست و تحقیق در زمینه افزایش بهرهوری تولید خرما و روشهای بیوتکنولوژی کشاورزی را بر عهده دارد.
مرکز تحقیقات بیابان در دانشگاه انبار که بر مقابله با بیابانزایی و مدیریت منابع آب متمرکز است و به بررسی تأثیرات تغییرات اقلیمی بر کشاورزی و محیط زیست عراق میپردازد.
مرکز تحقیقات منطقهای در دانشگاه موصل که به تحقیق درباره مسائل استراتژیک، سیاستگذاری و توسعه اقتصادی میپردازد و به مطالعه تأثیرات جنگ و تحولات منطقهای بر عراق توجه دارد.
مراکز تحقیقاتی حوزه پزشکی و سلامت
مرکز ملی تحقیقات بهداشت و محیطزیست وابسته به وزارت بهداشت عراق که بر بیماریهای غیرواگیر، اپیدمیولوژی، آلودگی محیطزیست و بهداشت عمومی متمرکز است.
مؤسسه تحقیقات پزشکی بغداد وابسته به دانشگاه بغداد که تحقیقاتی در زمینه ژنتیک، سرطان، بیماریهای عفونی و بیماریهای مزمن انجام میدهد.
مرکز تحقیقات علوم دارویی وابسته به دانشگاه المستنصریه بغداد که تحقیق در حوزه داروسازی، توسعه واکسن و درمانهای جدید را بر عهده دارد.
مراکز تحقیقاتی حوزه مهندسی و فناوری
مرکز ملی تحقیقات انرژیهای تجدیدپذیر وابسته به وزارت برق عراق که تحقیقاتی در زمینه انرژی خورشیدی، بادی، زیستسوخت و مدیریت انرژی پایدار انجام میدهد.
مرکز ملی تحقیقات نفت و گاز در دانشگاه بصره که تحقیقاتی در زمینه افزایش بهرهوری استخراج نفت، فناوریهای پالایش و انرژیهای جایگزین انجام میدهد.
مؤسسه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی عراق که با دانشگاه بغداد و وزارت ارتباطات عراق همکاری میکند و انجام تحقیق در زمینه یادگیری ماشین، بلاکچین، امنیت سایبری و دادهکاوی را بر عهده دارد.
مراکز تحقیقات راهبردی
مرکز تحقیقات استراتژیک عراق وابسته به دانشگاه بغداد و مرکز تحقیقات و مطالعات عراق که در حوزههای علوم سیاسی، روابط بینالملل، اقتصاد و امنیت ملی تحقیقاتی را انجام میدهد.
مرکز پژوهشهای تاریخی و فرهنگی بینالنهرین که با یونسکو و مؤسسات بینالمللی میراث فرهنگی همکاری دارد و به بررسی و مستندسازی تاریخ و فرهنگ عراق، آثار باستانی و تمدنهای بینالنهرین میپردازد.
مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی و اقتصادی که به مطالعه در حوزه فقر، بیکاری، نابرابریهای اجتماعی و سیاستهای توسعه اقتصادی میپردازد.
مراکز تحقیقاتی حوزه کشاورزی و محیطزیست
مرکز ملی تحقیقات کشاورزی عراق وابسته به وزارت کشاورزی این کشور که تحقیق در زمینه بهبود محصولات کشاورزی، اصلاح بذر، فناوریهای آبیاری و مقابله با بیابانزایی را بر عهده دارد.
مرکز تحقیقات منابع آب و تغییرات اقلیمی که در زمینه مدیریت منابع آب، اثرات تغییرات اقلیمی و حفاظت از رودخانههای دجله و فرات پژوهش میکند.
مرکز ملی پژوهشهای محیطزیست عراق وابسته به وزارت محیطزیست این کشور که مطالعات در زمینه کنترل آلودگی، بازیافت زباله، و حفاظت از تنوع زیستی را بر عهده دارد.
پارکهای علمی و فناوری در عراق
برخلاف برخی کشورهای منطقه، عراق هنوز دارای پارکهای علمی و فناوری گسترده نیست، اما تلاشهایی برای توسعه آنها انجام شده که از جمله شامل موارد زیر است. پارک علمی و فناوری بغداد یکی از مهمترین مراکز تحقیقاتی عراق است و زیر نظر وزارت علوم و فناوری عراق مدیریت میشود. این مرکز با همکاری دانشگاهها و بخش خصوصی فعالیت میکند و حوزههای تحقیقاتی آن شامل فناوری اطلاعات، بیوتکنولوژی، انرژیهای تجدیدپذیر و هوش مصنوعی است. پارک فناوری دانشگاه بغداد که در دانشگاه بغداد تأسیس شده و میزبان استارتاپهای فناوری و پروژههای تحقیقاتی پیشرفته است. تمرکز اصلی آن روی هوش مصنوعی، فناوری نانو، مهندسی نفت و انرژیهای پایدار است. پارک فناوری بصره که با دانشگاه نفت و گاز بصره مرتبط است و نقش مهمی در تحقیقات حوزه نفت و انرژی دارد. این مرکز همچنین در حوزه مدیریت منابع آب، پتروشیمی و صنایع دریایی فعالیت میکند. هدف از این پارک، حمایت از تحقیقات کاربردی و ایجاد فرصتهای شغلی است.
مراکز تحقیقاتی اقلیم کردستان عراق
اقلیم کردستان عراق دارای مراکز علمی و تحقیقاتی مستقلی است که در بخشهای مختلف فعالیت دارند، از جمله: مرکز تحقیقات و توسعه دانشگاه صلاحالدین (اربیل) که مطالعات در حوزه فناوریهای پزشکی، علوم اجتماعی و اقتصاد را بر عهده دارد و با مراکز علمی بینالمللی برای افزایش کیفیت تحقیقات ارتباط دارد. مؤسسه تحقیقات راهبردی و علمی کردستان که به بررسی سیاستهای اقتصادی، امنیتی و اجتماعی میپردازد و در پروژههای توسعه پایدار در اقلیم کردستان مشارکت دارد.
نیز نگاه کنید به
علم و تحقیقات در عراق؛ حوزه های شاخص پژوهش و تحقیقات عراق
کتابشناسی
- ↑ Semia Ben Ali Saadaoui (2013). Review of Scientific Research in Iraq, Amman – Jordan: Published by the United Nations Education, Scientific and Cultural Organization, Field Office for Iraq in Amman, pp.87-100.
نویسنده مقاله
علی اکبر اسدی
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی