زیست بوم هوش مصنوعی لبنان

زیست بوم هوش مصنوعی لبنان نوپا باقی مانده است اما توسعه امیدوارکننده‌ای را نشان می‌دهد که عمدتاً توسط مؤسسات دانشگاهی، استارت‌آپ‌های فناوری و ابتکارات فردی هدایت می شوند و سرمایه‌گذاری نظامند دولت یا برنامه‌ریزی راهبردی دولتی دیده نمی شود.

مؤسسات دانشگاهی و تحقیقاتی

چندین دانشگاه لبنانی برنامه‌ها و مراکز تحقیقاتی مرتبط با هوش مصنوعی را در لبنان تأسیس کرده‌اند. دانشگاه آمریکایی بیروت(American University of Beirut)، برنامه‌های علوم کامپیوتر با تخصص‌های هوش مصنوعی ارائه می‌دهد و میزبان ابتکارات تحقیقاتی بسیاری در یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی و بینایی کامپیوتر است^[۱]. دانشگاه آمریکایی لبنان(The Lebanese American University (LAU)) و دانشگاه آمریکایی علم و فناوری(the American University of Science and Technology (AUST)) نیز به طور مشابه برنامه‌های درسی و قابلیت‌های تحقیقاتی هوش مصنوعی را توسعه داده‌اند. این مؤسسات با شرکای بین‌المللی در پروژه‌های مختلف هوش مصنوعی همکاری می‌کنند، اگرچه خروجی تحقیقات به دلیل محدودیت‌های مالی، فرار مغزها و محدودیت‌های زیرساختی محدود باقی مانده است. محققان لبنانی اغلب ضمن انجام تحقیقات از راه دور از لبنان یا مهاجرت دائمی برای فرصت‌های بهتر، وابستگی خود را به مؤسسات بین‌المللی حفظ می‌کنند^[۲].

استارتاپ‌های هوش مصنوعی و بخش خصوصی

زیست بوم استارتاپی لبنان شامل چندین شرکت است که در حال توسعه برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه‌های فین‌تک(fintech)، هلث‌تک(healthtech) و تجارت الکترونیک هستند. شرکت‌هایی مانند گروه شناختی(Cognitive Group) و فارغ‌التحصیلان مختلف شتاب‌دهنده‌ها، راه‌حل‌های یادگیری ماشین را برای امتیازدهی اعتباری، شناسایی تقلب و پیش‌بینی رفتار مشتری توسعه داده‌اند^[۳]. استعدادها و متخصصان بسیاری برای توسعه هوش مصنوعی در لبنان وجود دارد، به‌طوری که بسیاری از مهندسان و دانشمندان داده لبنانی از طریق تحصیلات بین‌المللی یا دورکاری برای شرکت‌های جهانی، تخصص کسب کرده‌اند. با این حال، بحران اقتصادی و فروپاشی بخش بانکی، دسترسی به بودجه را به‌شدت محدود کرده و بسیاری از استارتاپ‌های متمرکز بر هوش مصنوعی را مجبور کرده است تا ضمن حفظ گروه های توسعه در لبنان، فعالیت‌های خود را به خارج از کشور منتقل کنند^[۴].

3. کاربردها و پذیرش هوش مصنوعی

پذیرش هوش مصنوعی در بخش خصوصی لبنان محدود است. بانک‌ها و مؤسسات مالی، ربات‌های چت خدمات مشتری و شناسایی تقلب مبتنی بر هوش مصنوعی را پیاده سازی کردند. پلتفرم‌های تجارت الکترونیک در لبنان از سیستم‌های توصیه‌گر در سطوح نسبتاً ابتدایی در مقایسه با استانداردهای بین‌المللی استفاده می‌کنند^[۵]. ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی، کاربردهای هوش مصنوعی را برای تصویربرداری تشخیصی و مدیریت بیمار بررسی کرده‌اند، اما پیاده‌سازی آن به دلیل هزینه ها، الزامات زیرساختی و عدم قطعیت نظارتی محدود باقی مانده است. طرح‌های کشاورزی، تکنیک‌های کشاورزی دقیق را با استفاده از تجزیه و تحلیل مبتنی بر هوش مصنوعی آزمایش کرده‌اند، اگرچه پذیرش و استفاده از آن به دلیل هزینه‌های بالا و خدمات توسعه محدود، هنوز اجرایی نشده است^[۶].

چالش‌ها و محدودیت‌ها

زیست بوم هوش مصنوعی لبنان با چالش‌های ساختاری متعددی روبرو است. فقدان مجموعه داده‌های بزرگ در مقیاس مناسب برای آموزش مدل‌های یادگیری ماشین، توسعه محلی را محدود می‌کند. قوانین و مقررات مربوط به حریم خصوصی هنوز در لبنان خیلی توسعه نیافته است و عدم اطمینان مردم را برای ایتفاده از برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی ایجاد کرده است. فقدان بودجه تحقیقاتی تخصصی هوش مصنوعی و حمایت دولت، نوآوری‌های دانشگاهی و تجاری را محدود می‌کند^[۷]. فرار مغزها شاید مهم‌ترین محدودیت در لبنان باشد، زیرا که متخصصان خبره هوش مصنوعی اغلب برای به دست آوردن فرصت‌های شغلی مناسب با درآمد بالاتر به کشورهای حوزه خلیج فارس، اروپا و آمریکای شمالی مهاجرت می‌کنند. بحران اقتصادی در لبنان این روند مهاجرت و فرار مغزها را تسریع کرده و نیروی کار بالقوه برای توسعه هوش مصنوعی را در کشورکاهش داده است. علاوه بر این، فقدان ابزارها و مدل‌های هوش مصنوعی به زبان عربی، برنامه‌های کاربردی مرتبط با زمینه‌های محلی و زبان عربی محدود می‌کند^[۲].

نیز نگاه کنید به

زیست بوم هوش مصنوعی بحرین؛ زیست بوم هوش مصنوعی ترکیه؛ زیست بوم هوش مصنوعی در تونس؛ زیست بوم هوش مصنوعی در مصر؛ زیست بوم هوش مصنوعی در یمن؛ زیست بوم هوش مصنوعی سوریه؛ زیست بوم هوش مصنوعی عمان؛ هوش مصنوعی در عراق؛ هوش مصنوعی در کانادا؛ هوش مصنوعی در کویت

کتابشناسی

↑ American University of Beirut. (2024). Computer science and artificial intelligence programs. Retrieved from https://www.aub.edu.lb
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ UNESCO. (2023). Artificial intelligence readiness assessment: Lebanon. UNESCO Regional Bureau for Education in the Arab States, Available for https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000385198
↑ Berytech. (2024). Lebanese startup ecosystem report 2024. Beirut: Berytech Foundation, Available for https://berytech.org/wp-content/uploads/2025/07/Berytech-Impact-Report-2024.pdf
↑ Banque du Liban. (2023). Circulars on electronic payments and digital transactions. Central Bank of Lebanon Official Publications, Available for https://www.bdl.gov.lb/intermediatecirculars.php
↑ Lebanon Economic Vision. (2022). Digital transformation for economic recovery. McKinsey & Company Report for the Lebanese Government, https://omsar.gov.lb/Assets/DT_EN.pdf
↑ Food and Agriculture Organization. (2023). Digital agriculture in Lebanon: Current state and prospects. FAO Regional Office for the Near East and North Africa, Available for https://www.fao.org/agroinformatics/events/events-detail/digital-agriculture-solutions-forum-2023/en
↑ Abdul-Nour, G., Ghanem, S., & Mourad, M. (2022). Artificial intelligence development in Lebanon: Challenges and opportunities. Lebanese Science Journal, 23(2), 145-162.

نویسنده مقاله

میترا صمیعی

دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

[:16-1] American University of Beirut. (2024). Computer science and artificial intelligence programs. Retrieved from https://www.aub.edu.lb

[:6-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ UNESCO. (2023). Artificial intelligence readiness assessment: Lebanon. UNESCO Regional Bureau for Education in the Arab States, Available for https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000385198

[:8-3] Berytech. (2024). Lebanese startup ecosystem report 2024. Beirut: Berytech Foundation, Available for https://berytech.org/wp-content/uploads/2025/07/Berytech-Impact-Report-2024.pdf

[:11-4] Banque du Liban. (2023). Circulars on electronic payments and digital transactions. Central Bank of Lebanon Official Publications, Available for https://www.bdl.gov.lb/intermediatecirculars.php

[:17-5] Lebanon Economic Vision. (2022). Digital transformation for economic recovery. McKinsey & Company Report for the Lebanese Government, https://omsar.gov.lb/Assets/DT_EN.pdf

[6] Food and Agriculture Organization. (2023). Digital agriculture in Lebanon: Current state and prospects. FAO Regional Office for the Near East and North Africa, Available for https://www.fao.org/agroinformatics/events/events-detail/digital-agriculture-solutions-forum-2023/en

[:12-7] Abdul-Nour, G., Ghanem, S., & Mourad, M. (2022). Artificial intelligence development in Lebanon: Challenges and opportunities. Lebanese Science Journal, 23(2), 145-162.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]