ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی عمان در زیست بوم فضای مجازی

زیست بوم فضای مجازی عمان شامل چندین نهاد دولتی و غیردولتی است که به طورکلی مسیر تحول دیجیتال کشور را شکل می‌دهند. این ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی، راهبری نظارتی، اجرای فنی، توسعه سیاست و خدمات عملیاتی ضروری برای عملکرد اقتصاد دیجیتالی را فراهم می‌کنند.

ساختارهای دولتی

وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات، به عنوان نهاد اصلی دولتی مسئول تدوین و اجرای راهبردها و برنامه‌های دیجیتال در عمان عمل می‌کند. این وزارتخانه که از طریق فرمان سلطنتی در اوت ۲۰۲۰ تأسیس شد و وزارت فناوری و ارتباطات را با وظایف حمل و نقل ادغام کرد، بر چندین عملکرد حیاتی از جمله توسعه سیاست‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، ابتکارات دولت الکترونیکی، برنامه‌ریزی زیرساخت‌های دیجیتالی و مقررات بخش فناوری نظارت دارد^[۱]. وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات چندین ابتکار ملی ضروری برای زیست بوم دیجیتالی عمان را مدیریت می‌کند. برنامه تحول دیجیتال دولت ۲۰۲۱-۲۰۲۵ نشان دهنده تلاشی جامع برای انتقال کشور به یک دولت دیجیتالی است که بر اساس اصول حکمرانی داده و فناوری‌های نوظهور ساخته شود. این برنامه شامل چهار مسیر راهبردی است:

تعالی در خدمات الکترونیکی؛
کارایی راه حل‌ها و زیرساخت‌های دیجیتالی؛
توانمندسازی قابلیت‌های ملی دیجیتال و
مشارکت و آگاهی جامعه.

با سرمایه گذاری تخمینی حدود ۱۷۰ میلیون ریال عمان (تقریباً ۴۴۲ میلیون دلار)، این برنامه با هدف بهبود خدمات الکترونیکی دولت و دیجیتالی کردن خدمات اصلی در ۵۹ اداره دولتی است. وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات چندین ابتکار زیرساختی حیاتی را اداره می‌کند. مرکز ملی داده(The National Data Center)، زیرساخت متمرکزی را برای ذخیره اطلاعات حیاتی و برنامه‌های کاربردی فناوری اطلاعات را در یک چارچوب امنیتی تثبیت شده فراهم می‌کند^[۲]. شبکه دولت عمان(The Oman Government Network) که به عنوان زیرساخت ارتباطات راه دور عمل می‌کند، نهادهای دولتی را به هم متصل کرده و از ابتکارات دولت الکترونیکی پشتیبانی و خدمات عمومی را بهبود می‌بخشد. ابتکار خدمات ابری دولت(The Government Cloud Services initiative)، زیرساخت فناوری اطلاعات مشترک را برای خدمت به نهادهای دولتی فراهم می‌کند و استفاده کارآمد از منابع و ارائه خدمات استاندارد را امکان پذیر می‌کند.

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی(Telecommunications Regulatory Authority) که در سال 2002 تحت فرمان سلطنتی شماره 30 تأسیس شد، به عنوان نهاد نظارتی مستقل برای خدمات مخابراتی و پستی در عمان عمل می کند. مأموریت این سازمان، شامل توسعه بخش مخابرات از طریق تنظیم و نگهداری خدمات مخابراتی، ترویج منافع ارائه دهندگان خدمات و ذینفعان، و اطمینان از دریافت خدمات مخابراتی با استانداردهای بین المللی برای مصرف کنندگان است. سازمان تنظیم مقررات ارتباطات، عملکردهای نظارتی متعددی را انجام می دهد که به شرح زیر است:

تهیه و اجرای مجوزهای مخابراتی و رادیویی؛
نظارت و اجرای شرایط مجوز؛
تهیه و اجرای طرح های شماره گذاری؛
تأیید تجهیزات مخابراتی؛
مدیریت نام های دامنه اینترنتی در کشور عمان(.om)؛
تنظیم شرایط اتصال و فروش مجدد؛
اجرای تعهدات معاهدات بین المللی؛
انجام برنامه های آگاهی بخشی؛ و
بررسی شکایات^[۳].

گروه واکنش اضطراری رایانه‌ای عمان(اُ.سی.ای.آر.تی)(The Oman Computer Emergency Response Team (OCERT))که زیر نظر وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات تأسیس شده است، به عنوان مرکز هماهنگی ملی برای حوادث امنیت سایبری عمل می کند. مسئولیت های این گروه، شامل نظارت بر تهدیدات سایبری، هماهنگی در واکنش به حوادث، ارائه آگاهی و آموزش امنیت سایبری، صدور توصیه های امنیتی و همکاری با سازمان های بین المللی امنیت سایبری است. ایجاد مرکز دفاع سایبری(سی.دی.سی.)(Cyber Defence Centre (CDC)) تحت فرمان سلطنتی شماره 64 سال 2020، زیرساخت امنیت سایبری عمان را بیش از بیش تقویت کرد(التمیمی و شرکا[44]، 2021). مرکز ملی آمار و اطلاعات از طریق جمع آوری داده ها، تجزیه و تحلیل و انتشار اطلاعات در زمینه پذیرش فناوری اطلاعات و ارتباطات، معیارهای اقتصاد دیجیتالی و الگوهای استفاده از رسانه های اجتماعی، به زیست بوم دیجیتالی کشور عمان کمک می کند. مرکز ملی آمار و اطلاعات با وزارت ترابری، ارتباطات و فناوری اطلاعات در ابتکاراتی مانند پروژه بررسی سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی همکاری می کند. در این پروژه، سهم اقتصاد دیجیتالی عمان در تولید ملی اقتصادی اندازه گیری می شود^[۴].

واحد پیگیری اجرای چشم انداز 2040 عمان ( The Oman Vision 2040 Implementation Follow-up Unit)که توسط فرمان سلطنتی 100 در سال 2020 تأسیس شد، مستقیماً به شورای وزیران گزارش می دهد و بر اجرای چشم انداز 2040، از جمله پیاده سازی مولفه های تحول دیجیتال( نظیر رهبری، حکمرانی، فرهنگ، راهبردها و...) نظارت می کند. این واحد پیشرفت حاصله در زمینه بلوغ دیجیتالی را رصد کرده و هماهنگی بین بخش ها را تسهیل و چالش های اجرا را برطرف می کند و در نهایت از همسویی تلاش های نهادهای حاکمیتی دولتی با اهداف چشم انداز ملی 2040 عمان اطمینان حاصل می کند^[۵].

ساختارهای غیردولتی

گروه فناوری اطلاعات و ارتباطات عمان(اُ.آی.سی.تی)(The Oman ICT Group (OICT))، که در اوایل سال ۲۰۱۹ توسط صندوق ثروت ملی عمان تشکیل شد، بر خدمات ابری و داده، امنیت سایبری، برنامه‌های هوشمند و فناوری‌های نسل بعدی تمرکز دارد. این گروه، تمایل خود را برای ایجاد یک مرکز تعالی با تمرکز بر مشاوره و پشتیبانی از SME ها ابراز کرده و به دنبال مشارکت با سازمان‌های فناوری جهانی است^[۱]. پارک داده عمان(Oman Data Park) نشان‌دهنده یک مشارکت مهم دولتی-خصوصی بین شرکت دولتی عمانتل و نهادهای بخش خصوصی است که راه‌حل‌های پیشرفته رایانش ابری، هوش مصنوعی و محاسبات با کارایی بالا را ارائه می‌دهند. این پارک از اهداف اقتصاد دیجیتالی چشم انداز 2040 عمان از طریق ارائه میزبانی امن، مراکز محلی داده (دیتاسنترهای محلی) و خدمات مدیریت شده امنیت سایبری پشتیبانی می‌کند^[۶].

دانشگاه دانش مسقط(کی.اُ.ام)(Knowledge Oasis Muscat (KOM))، به عنوان یک مرکز فناوری و نوآوری عمل می‌کند و سرمایه‌گذاری های بخش خصوصی را در استارت‌آپ‌های فناوری تشویق می‌کند و شرکت‌های فناوری جهانی را برای انجام پروژه های عملیاتی در عمان جذب می‌کند. دانشگاه دانش مسقط، زیرساخت، فرصت‌های شبکه‌سازی و خدمات پشتیبانی را برای کارآفرینان فناوری و شرکت‌های متمرکز بر نوآوری فراهم می‌کند^[۷].

انجمن فناوری اطلاعات عمان(اُ.آی.تی.اس.)(The Oman IT Society (OITS))نقش مهمی در آگاهی رسانی فناوری و ظرفیت‌سازی در زمینه فناوری های نوین پیشرفته ایفا می‌کند. در سال ۲۰۲۴، این انجمن ۳۰ کارگاه آموزشی در زمینه هوش مصنوعی، امنیت سایبری و سایر موضوعات پیشرفته برگزار کرد که بیش از ۱۲۰۰ شرکت‌کننده در آن شرکت داشتند^[۸]. این انجمن قصد دارد دامنه تمرکز خود را در زمینه های اینترنت اشیا، بلاک چین، واقعیت مجازی و رباتیک گسترش دهد. اپراتورهای مخابراتی عمان تل، عمان موبایل، عمان اوریدو، رنا، ردبول موبایل و فرندی، به عنوان ارائه‌دهندگان زیرساخت‌های حیاتی، خدمات تلفن همراه، تلفن ثابت و پهنای باند اینترنت را در سراسر کشور ارائه می‌دهند. این اپراتورها در توسعه شبکه، ارتقاء فناوری و نوآوری خدمات، سرمایه‌گذاری می‌کنند و پویایی رقابتی را ایجاد می‌کنند که به نفع مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها باشد. شرکت عمان تل(Omantel)، به عنوان اپراتور مستقر و یک شرکت دولتی، مسئولیت‌های بیشتری از جمله اجرای پروژه‌های شهرهای هوشمند و ارائه راه‌حل‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات را به مشتریان دولتی بر عهده دارد^[۹].

نیز نگاه کنید به

ساختارهای حاکمیتی عراق در زیست بوم های فضای مجازی؛ ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی بحرین در زیست بوم فضای مجازی و هوش مصنوعی؛ ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی ترکیه در زیست بوم فضای مجازی؛ ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی زیست بوم فضای مجازی و هوش مصنوعی در یمن؛ ساختارهای حاکمیتی و غیر حاکمیتی سوریه در زیست بوم فضای مجازی و هوش مصنوعی؛ ساختارهای حاکمیتی و غیرحاکمیتی کانادا در زیست‌بوم فضای مجازی؛ ساختارهای شاخص حاکمیتی و غیرحاکمیتی در زیست بوم فضای مجازی قطر؛ نهادهای غیردولتی عراق در حوزه فضای مجازی

کتابشناسی

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ Trade.gov. (2020). Oman - Information and communications technology. U.S. Department of Commerce, International Trade Administration, Available for https://www.trade.gov/country-commercial-guides/oman-information-and-communications-technology
↑ Ministry of Transport, Communications and Information Technology. (2025). Digital transformation, Available for https://prod.mtcit.gov.om/ITAPortal/Pages/Page.aspx?NID=292734&PID=200797
↑ Telecommunications Regulatory Authority. (2025). About TRA, Available for https://www.tra.gov.om/about-tra
↑ Oxford Business Group. (2025). Oman focuses on AI and digital infrastructure development, Available for https://oxfordbusinessgroup.com/reports/oman/2025-report/
↑ Oman.om. (2025). Oman Vision 2040 ,Available for https://www.oman2040.om/?lang=en
↑ Oman Data Park. (2025). About us, Available for https://www.omandatapark.om/about-us
↑ Gazelletec. (2024). Knowledge Oasis Muscat: Driving technology innovation in Oman, Available for https://www.gazelletec.com/
↑ Oman Observer. (2024). Oman IT Society organizes 30 workshops on emerging technologies, Available for https://www.omanobserver.om
↑ Trade.gov. (2023). Oman - Information and communications technology. U.S. Department of Commerce, International Trade Administration , Available for https://www.trade.gov/trade-search?q=Oman+-+Information+and+communications+technology

نویسنده مقاله

میترا صمیعی

دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

[:18-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ Trade.gov. (2020). Oman - Information and communications technology. U.S. Department of Commerce, International Trade Administration, Available for https://www.trade.gov/country-commercial-guides/oman-information-and-communications-technology

[:7-2] Ministry of Transport, Communications and Information Technology. (2025). Digital transformation, Available for https://prod.mtcit.gov.om/ITAPortal/Pages/Page.aspx?NID=292734&PID=200797

[3] Telecommunications Regulatory Authority. (2025). About TRA, Available for https://www.tra.gov.om/about-tra

[:4-4] Oxford Business Group. (2025). Oman focuses on AI and digital infrastructure development, Available for https://oxfordbusinessgroup.com/reports/oman/2025-report/

[:13-5] Oman.om. (2025). Oman Vision 2040 ,Available for https://www.oman2040.om/?lang=en

[:12-6] Oman Data Park. (2025). About us, Available for https://www.omandatapark.om/about-us

[7] Gazelletec. (2024). Knowledge Oasis Muscat: Driving technology innovation in Oman, Available for https://www.gazelletec.com/

[:14-8] Oman Observer. (2024). Oman IT Society organizes 30 workshops on emerging technologies, Available for https://www.omanobserver.om

[:15-9] Trade.gov. (2023). Oman - Information and communications technology. U.S. Department of Commerce, International Trade Administration , Available for https://www.trade.gov/trade-search?q=Oman+-+Information+and+communications+technology

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]