عربستان سعودی در یک نگاه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۵

کشور پادشاهی «عربستان سعودی» در منطقه خاورمیانه و در شبه جزیره عربستان واقع شده است. این کشور از شمال غرب با اردن، از شمال و شمال شرق با عراق، از شرق با کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی، از جنوب شرق با عمان و از جنوب با یمن همسایه است.

جمعیت

عربستان ۲۵,۷۹۵,۹۳۸ نفر جمعیت دارد و پایتخت آن شهر ریاض است.

جغرافیای انسانی عربستان سعودی

جغرافیای انسانی عربستان سعودی بازتابی از پیوندی پیچیده میان جمعیت، فرهنگ، محیط طبیعی و سیاست‌های توسعه‌ای این کشور است. عربستان با وسعتی بیش از دو میلیون کیلومترمربع، یکی از پهناورترین کشورهای منطقه به شمار می‌آید؛ کشوری که تنوع اقلیمی، منابع طبیعی گسترده، و موقعیت ژئوپلیتیکی آن، الگوهای سکونت، مهاجرت، و تعاملات اجتماعی را به طور مستقیم شکل داده‌اند. در دهه‌های اخیر، تحولات جمعیتی، رشد سریع شهرنشینی، و اجرای برنامه‌های بلندمدت توسعه، مسیر اقتصادی کشور را به‌سوی تنوع بیشتر و کاهش وابستگی به منابع نفتی سوق داده‌اند. این دگرگونی‌ها نه‌تنها ساختار اقتصادی را متحول کرده‌اند، بلکه در بازتعریف الگوهای انسانی، فضایی و فرهنگی نیز نقش مؤثری ایفا کرده‌اند. عواملی مانند مهاجرت بین‌المللی، تغییر در نرخ باروری و امید به زندگی، تحول در ساختار سنی جمعیت، و توسعه شهرهای هوشمند، چهره جغرافیای انسانی کشور را به‌گونه‌ای بنیادین دگرگون ساخته‌اند. مطالعه حاضر باتکیه‌بر داده‌های آماری و تحلیل‌های فضایی، به بررسی پنج محور کلیدی در جغرافیای انسانی عربستان سعودی می‌پردازد: رشد جمعیت، ساختار سنی، شهرنشینی و روستانشینی، ویژگی‌های جمعیتی، و پراکندگی فضایی جمعیت. این بررسی، بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۵۰ را در بر می‌گیرد و تلاش دارد تصویری دقیق و تحلیلی از روندهای انسانی در این کشور ارائه دهد—روندهایی که نه‌تنها در توسعه داخلی عربستان، بلکه در پویایی‌های منطقه‌ای خاورمیانه نیز تأثیرگذارند.

شهرهای مقدس در عربستان سعودی

مکه و مدینه به عنوان دو شهر مقدس عربستان و دو قطب معنوی جهان اسلام شناخته می‌شوند. این دو شهر با جایگاهی کانونی در قرآن و سنت نبوی، با تاریخ ظهور و گسترش اسلام پیوندی ناگسستنی دارند. مکه محل ظهور اسلام و قبله‌گاه میلیاردها نفر مسلمان است و مدینه‌النبی مهد شکل‌گیری نخستین جامعه اسلامی به رهبری پیامبر اکرم (ص) و جایگاه بسیاری از مساجد و مراقد مورد احترام مسلمانان جهان است.

دیپلماسی عمومی عربستان سعودی

برندسازی ملی عربستان سعودی

برندسازی سازی ملی و تصویر سازی فرهنگی یکی از مفاهیم مهم و کلیدی در عرصه فرهنگی بین المللی در دهه های اخیر محسوب می شود. برندسازی ملی به کاربرد استراتژی های برندسازی شرکت ها برای هر کشور با هدف تأثیرگذاری بر امور خارجی و تعامل بین المللی اشاره دارد. برندسازی ملی به منظور حمایت از حضور و نفوذ یک کشور در عرصه بین الملل، بر ایجاد تصویری جذاب و مثبت از آن کشور تمرکز دارد. به باور سیمون آنهولت، تمام مردم در سراسر جهان، از جمله تک تک ما، تصویری که از کشورها دارند، همان تصویری است که از محصولات و برندهای آن دارند. همه ما چیزهای زیادی را در ذهن مان کنار هم جمع می‌کنیم؛ از جمله ویژگی های مثبت و منفی. ما به کشورها به صورت یک روایت ساده فکر می‌کنیم. این نوع شناخت ذهنی، در حوزه ارتباط ملل بر برندسازی ملی تأثیر می‌گذارد و خصوصیات عمومی می‌تواند بر شناخت شخصیت و جایگاه یک کشور تأثیر داشته باشد. همچنین برندسازی ملی، تلاش می‌کند از این تداعی معانی ها به نفع کشور استفاده نماید. همانگونه که کسب و کارها از تبلیغات برای جلب مشتری استفاده می‌کنند، برندسازی تلاش می‌کند تا از این فرایند شناخته شدن و دیده شدن به نفع منافع کشور استفاده کند. اهداف خاص کمپین‌های برندسازی می‌تواند با توجه به اولویت‌های دولت متفاوت باشد، اما اغلب آنها روی موضوعاتی از جمله جذب سرمایه گذاری خارجی، تسهیل تجارت و به طور کلی تر ایجاد یک تصویر مثبت در خارج از کشور متمرکز می‌شوند.

دیپلماسی ورزشی در عربستان سعودی

بر خلاف دیپلماسی سنتی که عمدتا بر حوزه رسمی دیپلماسی متمرکز بود، در عصر جدید دیپلماسی به حوزه‌های مختلفی تسری نموده است. از جمله دیپلماسی ورزشی به عنوان یکی از حوزه های کلیدی دیپلماسی عمومی در قرن اخیر به عنوان ابزاری قدرتمند برای ارتقای قدرت کشورها و به خصوص قدرت نرم مطرح شده است. دیپلماسی ورزشی را می‌توان استفاده از ورزش به‌عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف دیپلماتیک، ترویج درک متقابل بین‌المللی و حل‌وفصل مناقشات تعریف کرد. تحول دیپلماسی ورزشی ارتباط نزدیکی با رشد رقابت‌های بین‌المللی ورزشی و افزایش شناخت ورزش به‌عنوان زبانی جهانی دارد که فراتر از مرزهای فرهنگی و زبانی عمل می‌کند. در واقع دیپلماسی ورزشی و سرمایه‌گذاری فزاینده کشورها در عرصه ورزش به آنها این امکان را می دهد تا از محبوبیت و جذابیتهای ورزشی برای منافع داخلی و تصویرسازی در عرصه بین‌المللی استفاده کنند. در این راستا ورود پرشتاب و چند میلیارد دلاری عربستان سعودی به چشم‌انداز جهانی ورزش، نه مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاری‌های پراکنده، بلکه یک راهبرد حساب‌شده، متمرکز و بنیادین در راستای استراتژی کلان ملی این کشور، یعنی برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ است که درصدد تامین همزمان اهداف و منافع داخلی و خارجی است. دیپلماسی ورزشی عربستان به عنوان راهبردی با دو هدف داخلی و خارجی محسوب می شود. در سطح داخلی، این راهبرد به عنوان یک محرک حیاتی برای دستیابی به اهداف اجتماعی-اقتصادی چشم‌انداز ۲۰۳۰ عمل می‌کند که هدف آن ایجاد جامعه‌ای پویا و اقتصادی متنوع و پسانفتی است. در سطح خارجی، این راهبرد ابزار اصلی سیاست خارجی برای ارتقای تصویر جهانی عربستان، نمایش قدرت نرم و بازتعریف جایگاه خود به عنوان یک بازیگر محوری در صحنه جهانی است.

اهداف و ابعاد فرهنگی و اجتماعی چشم‌انداز 2030 عربستان

به قدرت رسیدن ملک سلمان در سال 2015 و سپس محوریت یافتن محمدبن سلمان در ساختار قدرت عربستان به عنوان ولیعهد سعودی از سال 2017، باعث ایجاد تغییراتی اساسی در عرصه های سیاسی- اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی این کشور شد. در این دوره چشم‌انداز 2030 به عنوان سند راهبردی راهنمای اصلی عمده سیاستهای عربستان در حوزه های داخلی و خارجی بوده است. هر چند هدف اصلی چشم‌انداز 2030 عبور دادن عربستان از اقتصادی نفتی به سمت اقتصادی متنوع و دستیابی به توسعه پایدار است، اما اهداف فرهنگی و اجتماعی نیز بخش مهمی از اهداف و برنامه‌های ذیل چشم‌انداز 2030 را تشکیل می‌دهد. به عبارتی به رغم اولویت اهداف و مسایل اقتصادی، در این سند نگرشی جامع ارایه شده که در آن توسعه اقتصادی به همراه تقویت جامعه و رشد ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی مورد تاکید قرار گرفته است. سند چشم‌ا‌نداز 2030 عربستان به عنوان چهارچوبی کلان برای ایجاد اصلاحات و تغییرات فرهنگی و اجتماعی از بالا در جامعه‌ای محافظه‌کار و مذهبی اما با جمعیتی جوان و در حال تحول محسوب می‌شود. در این سند سه هدف اصلی عربستان برای سال 2030 ایجاد جامعه ای پویا، اقتصادی شکوفا و کشوری بلند پرواز ذکر شده است. بر این اساس هدف نخست به صورت مستقیم و دو هدف دیگر به صورت غیرمستقیم بر تغییر و تحولات فرهنگی و اجتماعی به عنوان اولویتی کلیدی برای عبور به سمت آینده‌ای متفاوت تاکید دارد.

گردشگری در عربستان سعودی

برای دهه‌های متمادی زیارت و حضور حجاج و زائرین شکل اصلی گردشگری در عربستان بوده است. وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه در عربستان و پیشینه این کشور به عنوان مهد ظهور و توسعه اسلام، این سرزمین را به مکانی پرجاذبه و معنوی برای تمامی مسلمانان جهان تبدیل کرده است. بر این اساس گردشگری دینی با حضور میلیونها مسلمان به یکی از ابعاد اصلی حیات فرهنگی- مذهبی و اقتصادی عربستان تبدیل شده است. با این حال در یک دهه اخیر اشکال و حوزه‌های جدیدی از گردشگری در عربستان مورد توجه قرار گرفته و رهبران سعودی با سرمایه‌گذاریهای جدی و طرحها و برنامه‌های کلان موفق شده‌اند این کشور را به عنوان یکی از مقاصد اصلی گردشگری در سطح جهانی مطرح کنند. به خصوص اینکه گردشگری به عنوان یکی از ابعاد اصلی برنامه چشم‌انداز 2030 محسوب شده و از پیشرانهای کلیدی چشم‌انداز محسوب می‌شود.

هنر در عربستان سعودی

هنر در عربستان سعودی شامل مدخل های تئاتر در عربستان سعودی، موسیقی در عربستان سعودی و سینما در عربستان سعودی است.

تئاتر در عربستان سعودی

تئاتر در عربستان سعودی در طول دهه های گذشته با محدودیتهای فرهنگی و مذهبی مواجه بوده است. محدودیتهایی که عمدتا از تسلط نگرشها و نهادهای وهابی در این کشور ناشی می‌شد. اما در دوره اخیر حاکمیت ملک سلمان، تئاتر نیز مانند سایر عرصه‌های فرهنگی و هنری شاهد رشد و رونق قابل توجهی بوده است.

سینما در عربستان سعودی

سینما به عنوان یکی از ارکان هنر مدرن با فراز و نشیبهای قابل توجهی در عربستان سعودی مواجه بوده است. شکل‌گیری و رشد تدریجی صنعت سینما و فیلم سازی در عربستان از دهه 1950، ممنوعیت سینما در دهه 1980 و آغاز و توسعه جدی فعالیتهای سینمایی در عربستان از سال 2018 نشانگر این فراز و فرودهاست.

موسیقی در عربستان سعودی

موسیقی در عربستان ترکیبی از موسیقی سنتی و مدرن محسوب می شود. سابقه موسیقیایی عربستان به دوره قبل از اسلام برمی گردد، اما در دوره اسلامی رونق بیشتری گرفت. با شکل گیری عربستان در شکل مدرن خود با توجه به غلبه وهابیت، موسیقی در این کشور رشد خاصی نداشت و با محدودیتهایی همراه بود. اما در دوره اخیر ملک سلمان، موسیقی در کنار سایر حوزه های فرهنگی و هنری دوره‌ای جدید و پویایی‌های قابل توجهی را شاهد است.

مفاخر و میراث فرهنگی عربستان سعودی

عربستان سعودی به عنوان مهد اسلام و بستر اولیه تمدن اسلامی به لحاظ فرهنگی میراثی غنی دارد که به دوره‌های قبل و بعد از اسلام برمی‌گردد. این میراث از یک سو شامل میراث ملموس و آثار باستانی و تاریخی این کشور است و از سوی دیگر میراث ناملموس و غیرمادی شامل برخی سنتها و آئینهای اصیل در این کشور را در شامل می‌شود. ضمن اینکه در سرزمین عربستان شخصیتها و مفاخر دینی و فرهنگی مختلفی زیسته یا در حال زندگی هستند. میراث فرهنگی عربستان در دوره جدید تحت تاثیر سیاستهای جدید محمدبن سلمان در عرصه‌های فرهنگی و هویتی به صورت برجسته‌تری بازنمایی شده و در معرض دید جهانیان قرار گرفته است.

میراث فرهنگی ناملموس عربستان سعودی

میراث فرهنگی ناملموس عربستان سعودی شامل سنت‌های شفاهی، هنرهای نمایشی، آداب و رسوم اجتماعی، رویدادهای آیینی و صنایع دستی سنتی است. عربستان از سال ۲۰۰۸ به کنوانسیون یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس پیوسته و اقدامات فعالی برای حفظ این میراث انجام داده است. عربستان سعودی تاکنون پنج عنصر فرهنگی منحصربه‌فرد را در فهرست یونسکو به ثبت رسانده است که عبارتند از: عرضه نجدی (رقص عرضه سعودی)؛ رقص مزمار؛ هنر القط العسیری؛ قهوه خولانی سعودی و؛ گل محمدی طائف. علاوه بر این، یازده عنصر مشترک با سایر کشورها نیز ثبت شده است که شامل المجلس، قهوه عربی (که در سال ۲۰۲۲ رسماً «قهوه سعودی» نام گرفت)، شاهین‌داری (البيزره)، بافندگی السدو، الحداء (ندا دادن به شترها)، خوشنویسی عربی، هریس، قلم‌زنی روی فلزات، حنا و دستگاه کنجد (السمسمیه) می‌شود. در زیر به تشریح میراث فرهنگی ناملموس عربستان شامل عناصر منحصربفرد و مشترک پرداخته می‌شود.

میراث فرهنگی و تاریخی ملموس عربستان

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) تاکنون هشت مکان در عربستان سعودی را در فهرست میراث جهانی خود ثبت کرده است که به عنوان اصلی ترین میراث فرهنگی و تاریخی این کشور محسوب شده و عبارت است از: الحجر (مدائن صالح)؛ محله الطریف؛جده تاریخی؛ هنرهای صخره‌ای در جُبّه و الشُوَیمِس؛ واحه احساء؛ منطقه فرهنگی حِمی؛ منطقه حفاظت‌شده عُروق بنی معارض؛ منطقه باستانی فاو.

اسناد تاریخی و نسخ خطی عربستان

عربستان سعودی با توجه به پیشینه تاریخی و دینی یکی از غنی ترین اسناد تاریخی و نسخ خطی را در میان کشورهای عربی دارد. این نسخ و اسناد که در کتابخانه‌ها و مراکز مختلف نگهداری می‌شوند و به موضوع‌های مختلفی نیز مرتبط هستند در دوره اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته‌اند و از جمله وزارت فرهنگ سعودی در پی دیجیتال سازی این اسناد و نسخ و افزایش توجه عمومی به آن است. اسناد تاریخی و نسخ خطی عربستان در کتابخانه‌ها و مراکز متعددی نگهداری می‌شوند که مهمترین آنها عبارتند از: کتابخانه ملی ملک فهد (ریاض)؛ مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل (ریاض)؛ کتابخانه مسجدالحرام (مکه مکرمه)؛ کتابخانه دانشگاه اسلامی امام محمد بن سعود (ریاض) و؛ دانشگاه ام‌القری (مکه مکرمه).

موزه ها در عربستان

موزه‌ها همواره بخش مهمی از میراث فرهنگی یک کشور و ملت را به نمایش می گذارند. عربستان سعودی به منظور برجسته ساختن میراث و مفاخر فرهنگی و ملی خود تلاش‌ها و سرمایه گذاریهای مهمی را در عرصه موزه‌ها آغاز کرده و ضمن تقویت موزه‌های فعال و موجود به راه‌اندازی موزه‌های جدید نیز مبادرت کرده است. ایجاد کمیسیون موزه‌ها به عنوان نهادی زیرمجموعه وزارت فرهنگ یکی از اقدامات کلیدی دولت سعودی در این عرصه محسوب می‌شود. این کمیسیون که از فوریه ۲۰۲۰ به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرده است وظیفه راهبری، توسعه، نظارت و هماهنگی امور موزه‌ها را بر عهده دارد. کمیسیون موزه‌ها مأموریت و چشم‌انداز خود را تبدیل کردن موزه‌ها و مراکز فرهنگی عربستان به مقصدهای الهام‌بخش با تاثیرات فرهنگی-اجتماعی برای شهروندان، ساکنان و گردشگران تعریف می‌کند. ماموریت این کمیسیون نیز شامل حفاظت، ترویج و ارائه میراث ملی و جهانی برای مطالعه، آموزش و لذت‌بخشی، با استانداردهای بین‌المللی در سطح جهانی است. وظایف اصلی کمیسیون موزه‌ها در عربستان نیز عبارتند از: ایجاد و مدیریت موزه‌ها طبق بهترین استانداردهای جهانی؛ مستندسازی، حفاظت و نمایش میراث ملموس و ناملموس؛ صدور مجوزهای فعالیت فرهنگی از طریق پلتفرم " أبدِع " و؛ تقویت زیست‌بوم موزه‌ای شامل آموزش، شایستگی، مشارکت عمومی و خصوصی و نمایش آثار و محتواهای خلاقانه.

ابنیه و معماری تاریخی عربستان

ابنیه و معماری تاریخی یکی از ابعاد و عرصه‌های مهم میراث فرهنگی در عربستان است که از دوره پیش از اسلام آغاز شده و تا دوره معاصر با تحولاتی همراه شده است. شبه‌جزیره عربستان محل تمدن‌های باستانی مانند ثمود و مدین (یا مَدْيَن) بوده است. قرآن به خانه‌سازی قوم ثمود اشاره دارد که از سنگ در دشت‌ها قصر می‌ساختند و در کوه‌ها خانه‌هایی امن و باشکوه برای خود می‌کندند. این نشان‌دهنده پیشرفت آنها در فنون ساختمانی از جمله حجاری و ساخت‌وساز است. شهرهایی مانند "دومة الجندل" و "تیماء" در مسیرهای تجاری رونق داشتند. با ظهور اسلام، شهرهای مکه و مدینه به مراکز اصلی جهان اسلام تبدیل شدند. مسجدالحرام در مکه و مسجدالنبی در مدینه به عنوان مهم‌ترین بناهای دینی، بارها توسعه و بازسازی شدند. معماری در این دوره تحت تأثیر مستقیم ارزش‌های اسلامی و نیازهای جامعه نوپای مسلمانان قرار گرفت. پس از انتقال خلافت از مدینه، شبه‌جزیره برای دوره‌ای طولانی اهمیت مرکزی خود را از دست داد. در دوره مدرن و با تاسیس پادشاهی سعودی، سیاست اسکان و معماری در عربستان دچار تحول شد و با بهبود درآمدهای ناشی از صدور نفت، نه تنها شهرهای موجود گسترش یافت، بلکه شهرهای جدیدی مانند ظهران نیز شکل گرفت.

رویدادها و جشنواره‌های میراث فرهنگی عربستان

پادشاهی عربستان سعودی سالانه تعدادی رویداد و جشنواره را برای فعال کردن گردشگری داخلی و خارجی و کمک به معرفی فرهنگ و میراث فرهنگی و تمدنی عربستان برگزار می‌کند. در زیر به ده جشنواره فرهنگی اصلی که در عربستان برگزار شده یا می‌شود.

سیاست ها و طرح‌های عربستان در عرصه میراث فرهنگی

فرهنگ و میراث فرهنگی به عنوان بخش مهمی از چشم‌انداز 2030 عربستان است که در دوره ملک سلمان در سالهای پس از 2015 به عنوان راهنمای اصلی تحولات سیاسی- اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی این کشور محسوب می‌شود. با توجه به پیشینه و میراث فرهنگی غنی عربستان و تلاش رهبران سعودی برای توجه به مقوله‌ها و میراث فرهنگی، تاسیس وزارت فرهنگ در سال 2018 به عنوان مهمترین گام برای ترویج و تقویت فرهنگ و میراث فرهنگی در این کشور بوده است. چشم‌انداز ۲۰۳۰ نقشه راه عربستان برای کاهش وابستگی به نفت و تنوع‌بخشی به اقتصاد است. در این سند، فرهنگ و میراث فرهنگی به عنوان یکی از ارکان اصلی "جامعه پویا تعریف شده‌اند

سیاست ها و قوانین کلی عربستان در زمینه ادیان و مذاهب

در حالی که اکثریت بالایی از جمعیت عربستان حنبلی مذهب بوده و به مسلک یا آئین وهابیت گرویده‌اند، اما همچنان پیروانی از سایر مذاهب اهل سنت، شیعیان و فرقه‌هایی از صوفیه به حیات خود ادامه داده‌اند. ضمن اینکه ورود مهاجرین از سایر کشورها باعث شده تا بخشی از جمعیت غیربومی این کشور نیز پیرو ادیان و مذاهب غیر اسلامی باشند. اما به رغم تکثر محدود کنونی، دین و مذهب به صورت تاریخی یکی از ارکان مهم شکل دهنده عربستان در عرصه‌های مختلف بوده و عربستان سعودی به صورت سنتی به عنوان دولتی دینی محسوب شده است. ارکان و چهارچوب‌های قانونی دین‌محور، تحولات و متغیرهای مختلف باعث شده تا در عمل دولت و جامعه سعودی به سمت نوعی از سکولاریسم حرکت نماید. به خصوص در دوره ملک سلمان با محوریت یافتن ولیعهد این کشور محمدبن سلمان در ساختار قدرت، نقش دین در سیاست‌های عربستان دچار تغییرات و بازتعریف اساسی شده است.

مدیریت و مسایل حج در عربستان سعودی

حج به عنوان یکی از ارکان دین مبین اسلام است که هر ساله در قالب مناسک دینی در طول چند روز در سرزمین حجاز با شرکت میلیونها نفر از مسلمانان از سراسر جهان برگزار می‌شود. حج به عنوان بزرگترین گردهمایی مسلمانان جهان از سوی رهبران و نهادهای عربستان برای دهه‌های مختلف مدیریت شده و با مسائل خاص خود همراه بوده است. اهمیت بالای حج و عمره در اسلام باعث شکل‌گیری ساختارها و نهادهای مختلفی در این خصوص از سوی دولت عربستان و طراحی اهداف و برنامه‌های متعددی برای بهبود برگزاری و همچنین بهره‌گیری از فرصتهای آن شده است. با این حال برگزاری حج و عمره در سرزمین وحی همواره با برخی مشکلات و چالشهایی مواجه بوده و با انتقاداتی از سوی کنشگران مختلف مواجه شده است.

اهل سنت در عربستان سعودی

عربستان سعودی به عنوان مهد ظهور و گسترش اسلام در طول چهارده قرن گذشته یکی از مراکز ثقل و تحول جهان اسلام بوده است. پادشاهان سعودی به دلیل وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه خود را خادمین حرمین شریفین دانسته و ادعای رهبری جهان اسلام را نیز داشته‌اند. به رغم وجود اقلیت مذهبی شیعی و همچنین برخی دیگر از اقلیتهای دینی مانند مسیحیان در عربستان، بیشترین جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل می‌دهند. اهل سنت عربستان هر چند در قرون گذشته و به خصوص از زمان شکل‌گیری دولت سوم سعودی تحت تاثیر جدی وهابیت بوده است، با این حال پیشینه، تحولات و مشخصه‌های خاص خود را دارد.

پیشینه اهل سنت در عربستان

پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، مسائل سياسی و سپس آموزه‌های اعتقادی و فقهی موجب پيدايش مذاهب مختلف گرديد؛ نخست در مورد جانشينی پيامبر(ص) دو رأی و انديشه شکل گرفت: گروهی از بزرگان صحابه همچون ابن عباس، سلمان، ابوذر و مقداد و عده‌ای از مردم با استناد به واقعه غدير خم و تصريح پيامبر(ص) در مواضع متعدد، حضرت علی(ع) را خليفه و جانشين پيامبر می‌دانستند. صاحبان اين انديشه، «شيعه» ناميده شدند. در مقابل، عده‌ای با استناد به شورای سقيفه و بيعت مردم؛ ابابکر، عمر، عثمان و امام علی(ع) را خليفه پيامبر(ص) معرفی نمودند. دارندگان اين رأی بعدها خود را «اهل سنت و جماعت» ناميدند.

جمعیت اهل سنت و پراکندگی آن در عربستان

بر اساس برآوردهای عمومی و مطرح تقریباً 85 تا ۹۰ درصد از شهروندان سعودی، مسلمانان سنی هستند. اکثریت قریب به اتفاق این جمعیت از پیروان مکتب حنبلی هستند، هرچند تعدادی از شهروندان سنی نیز از دیگر مکاتب فقهی اهل سنت (حنفی، مالکی و شافعی) پیروی می‌کنند. مذهب حنبلی در عربستان مذهب نخست است. در منطقه نجد عربستان اهل تسنن بیشتر حنبلی بوده و در حجاز با مذهب شافعی و در احساء با مذهب مالکی رقابت می‌کند.

رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان

در جامعه اهل سنت عربستان می ‌توان به علما و شخصیتهای دینی مختلفی اشاره کرد که از زمان ظهور اسلام تا دوره معاصر به نقش‌آفرینی در شبه‌جزیره عربی و حتی فراتر از آن جهان عرب و جهان اسلام پرداخته‌اند. برخی از این شخصیتها تاریخی‌اند و برخی دیگر به دوره معاصر و زمان حاضر مربوط هستند. گذشته از دوره اولیه اسلامی که با حضور و زیست پربرکت پیامبر اکرم(ص) و سپس خلفای راشدین و برخی از امامان شیعی(ع) همراه بوده است، در دوره‌های مختلف شخصیتها و رهبران دینی مختلف سنی در این سرزمین ظهور کرده‌اند.

مکاتب و جریان های شاخص تصوف در عربستان سعودی

خانقاه‌ها و آئین‌های مذهبی تصوف در عربستان

سیاست ها، قوانین و مقررات عربستان در مورد تصوف

روابط علمی و دانشگاهی میان ایران و عربستان

@@ خط ۷۶: / خط ۷۶: @@
 ==== [[رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان]] ====
+در جامعه [[اهل سنت در عربستان سعودی|اهل سنت عربستان]] می ‌توان به علما و شخصیتهای دینی مختلفی اشاره کرد که از زمان ظهور اسلام تا دوره معاصر به نقش‌آفرینی در شبه‌جزیره عربی و حتی فراتر از آن جهان عرب و جهان اسلام پرداخته‌اند. برخی از این شخصیتها تاریخی‌اند و برخی دیگر به دوره معاصر و زمان حاضر مربوط هستند. گذشته از دوره اولیه اسلامی که با حضور و زیست پربرکت پیامبر اکرم(ص) و سپس خلفای راشدین و برخی از امامان شیعی(ع) همراه بوده است، در دوره‌های مختلف شخصیتها و رهبران دینی مختلف سنی در این سرزمین ظهور کرده‌اند.
 ==== [[جریان‌های شاخص اهل سنت در عربستان]] ====