عربستان سعودی در یک نگاه

کشور پادشاهی «عربستان سعودی» در منطقه خاورمیانه و در شبه جزیره عربستان واقع شده است. این کشور از شمال غرب با اردن، از شمال و شمال شرق با عراق، از شرق با کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی، از جنوب شرق با عمان و از جنوب با یمن همسایه است.

جمعیت

عربستان ۲۵,۷۹۵,۹۳۸ نفر جمعیت دارد و پایتخت آن شهر ریاض است.

جغرافیای انسانی عربستان سعودی

جغرافیای انسانی عربستان سعودی بازتابی از پیوندی پیچیده میان جمعیت، فرهنگ، محیط طبیعی و سیاست‌های توسعه‌ای این کشور است. عربستان با وسعتی بیش از دو میلیون کیلومترمربع، یکی از پهناورترین کشورهای منطقه به شمار می‌آید؛ کشوری که تنوع اقلیمی، منابع طبیعی گسترده، و موقعیت ژئوپلیتیکی آن، الگوهای سکونت، مهاجرت، و تعاملات اجتماعی را به طور مستقیم شکل داده‌اند. در دهه‌های اخیر، تحولات جمعیتی، رشد سریع شهرنشینی، و اجرای برنامه‌های بلندمدت توسعه، مسیر اقتصادی کشور را به‌سوی تنوع بیشتر و کاهش وابستگی به منابع نفتی سوق داده‌اند. این دگرگونی‌ها نه‌تنها ساختار اقتصادی را متحول کرده‌اند، بلکه در بازتعریف الگوهای انسانی، فضایی و فرهنگی نیز نقش مؤثری ایفا کرده‌اند. عواملی مانند مهاجرت بین‌المللی، تغییر در نرخ باروری و امید به زندگی، تحول در ساختار سنی جمعیت، و توسعه شهرهای هوشمند، چهره جغرافیای انسانی کشور را به‌گونه‌ای بنیادین دگرگون ساخته‌اند. مطالعه حاضر باتکیه‌بر داده‌های آماری و تحلیل‌های فضایی، به بررسی پنج محور کلیدی در جغرافیای انسانی عربستان سعودی می‌پردازد: رشد جمعیت، ساختار سنی، شهرنشینی و روستانشینی، ویژگی‌های جمعیتی، و پراکندگی فضایی جمعیت. این بررسی، بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۵۰ را در بر می‌گیرد و تلاش دارد تصویری دقیق و تحلیلی از روندهای انسانی در این کشور ارائه دهد—روندهایی که نه‌تنها در توسعه داخلی عربستان، بلکه در پویایی‌های منطقه‌ای خاورمیانه نیز تأثیرگذارند.

شهرهای مقدس در عربستان سعودی

مکه و مدینه به عنوان دو شهر مقدس عربستان و دو قطب معنوی جهان اسلام شناخته می‌شوند. این دو شهر با جایگاهی کانونی در قرآن و سنت نبوی، با تاریخ ظهور و گسترش اسلام پیوندی ناگسستنی دارند. مکه محل ظهور اسلام و قبله‌گاه میلیاردها نفر مسلمان است و مدینه‌النبی مهد شکل‌گیری نخستین جامعه اسلامی به رهبری پیامبر اکرم (ص) و جایگاه بسیاری از مساجد و مراقد مورد احترام مسلمانان جهان است.

دیپلماسی عمومی عربستان سعودی

برندسازی ملی عربستان سعودی

برندسازی سازی ملی و تصویر سازی فرهنگی یکی از مفاهیم مهم و کلیدی در عرصه فرهنگی بین المللی در دهه های اخیر محسوب می شود. برندسازی ملی به کاربرد استراتژی های برندسازی شرکت ها برای هر کشور با هدف تأثیرگذاری بر امور خارجی و تعامل بین المللی اشاره دارد. برندسازی ملی به منظور حمایت از حضور و نفوذ یک کشور در عرصه بین الملل، بر ایجاد تصویری جذاب و مثبت از آن کشور تمرکز دارد. به باور سیمون آنهولت، تمام مردم در سراسر جهان، از جمله تک تک ما، تصویری که از کشورها دارند، همان تصویری است که از محصولات و برندهای آن دارند. همه ما چیزهای زیادی را در ذهن مان کنار هم جمع می‌کنیم؛ از جمله ویژگی های مثبت و منفی. ما به کشورها به صورت یک روایت ساده فکر می‌کنیم. این نوع شناخت ذهنی، در حوزه ارتباط ملل بر برندسازی ملی تأثیر می‌گذارد و خصوصیات عمومی می‌تواند بر شناخت شخصیت و جایگاه یک کشور تأثیر داشته باشد. همچنین برندسازی ملی، تلاش می‌کند از این تداعی معانی ها به نفع کشور استفاده نماید. همانگونه که کسب و کارها از تبلیغات برای جلب مشتری استفاده می‌کنند، برندسازی تلاش می‌کند تا از این فرایند شناخته شدن و دیده شدن به نفع منافع کشور استفاده کند. اهداف خاص کمپین‌های برندسازی می‌تواند با توجه به اولویت‌های دولت متفاوت باشد، اما اغلب آنها روی موضوعاتی از جمله جذب سرمایه گذاری خارجی، تسهیل تجارت و به طور کلی تر ایجاد یک تصویر مثبت در خارج از کشور متمرکز می‌شوند.

دیپلماسی ورزشی در عربستان سعودی

بر خلاف دیپلماسی سنتی که عمدتا بر حوزه رسمی دیپلماسی متمرکز بود، در عصر جدید دیپلماسی به حوزه‌های مختلفی تسری نموده است. از جمله دیپلماسی ورزشی به عنوان یکی از حوزه های کلیدی دیپلماسی عمومی در قرن اخیر به عنوان ابزاری قدرتمند برای ارتقای قدرت کشورها و به خصوص قدرت نرم مطرح شده است. دیپلماسی ورزشی را می‌توان استفاده از ورزش به‌عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف دیپلماتیک، ترویج درک متقابل بین‌المللی و حل‌وفصل مناقشات تعریف کرد. تحول دیپلماسی ورزشی ارتباط نزدیکی با رشد رقابت‌های بین‌المللی ورزشی و افزایش شناخت ورزش به‌عنوان زبانی جهانی دارد که فراتر از مرزهای فرهنگی و زبانی عمل می‌کند. در واقع دیپلماسی ورزشی و سرمایه‌گذاری فزاینده کشورها در عرصه ورزش به آنها این امکان را می دهد تا از محبوبیت و جذابیتهای ورزشی برای منافع داخلی و تصویرسازی در عرصه بین‌المللی استفاده کنند. در این راستا ورود پرشتاب و چند میلیارد دلاری عربستان سعودی به چشم‌انداز جهانی ورزش، نه مجموعه‌ای از سرمایه‌گذاری‌های پراکنده، بلکه یک راهبرد حساب‌شده، متمرکز و بنیادین در راستای استراتژی کلان ملی این کشور، یعنی  برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ است که درصدد تامین همزمان اهداف و منافع داخلی و خارجی است. دیپلماسی ورزشی عربستان به عنوان راهبردی با دو هدف داخلی و خارجی محسوب می شود. در سطح داخلی، این راهبرد به عنوان یک محرک حیاتی برای دستیابی به اهداف اجتماعی-اقتصادی چشم‌انداز ۲۰۳۰ عمل می‌کند که هدف آن ایجاد جامعه‌ای پویا و اقتصادی متنوع و پسانفتی است. در سطح خارجی، این راهبرد ابزار اصلی سیاست خارجی برای ارتقای تصویر جهانی عربستان، نمایش قدرت نرم و بازتعریف جایگاه خود به عنوان یک بازیگر محوری در صحنه جهانی است.

اهداف و ابعاد فرهنگی و اجتماعی چشم‌انداز 2030 عربستان

به قدرت رسیدن ملک سلمان  در سال 2015  و سپس محوریت یافتن محمدبن سلمان در ساختار قدرت عربستان به عنوان ولیعهد سعودی از سال 2017، باعث ایجاد تغییراتی اساسی در عرصه های سیاسی- اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی این کشور شد. در این دوره چشم‌انداز 2030 به عنوان سند راهبردی راهنمای اصلی عمده سیاستهای عربستان در حوزه های داخلی و خارجی بوده است. هر چند هدف اصلی چشم‌انداز 2030 عبور دادن عربستان از اقتصادی نفتی به سمت اقتصادی متنوع و دستیابی به توسعه پایدار است، اما اهداف فرهنگی و اجتماعی نیز بخش مهمی از اهداف و برنامه‌های ذیل چشم‌انداز 2030 را تشکیل می‌دهد. به عبارتی به رغم اولویت اهداف و مسایل اقتصادی، در این سند نگرشی جامع ارایه شده که در آن توسعه اقتصادی به همراه تقویت جامعه و رشد ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی مورد تاکید قرار گرفته است. سند چشم‌ا‌نداز 2030 عربستان به عنوان چهارچوبی کلان برای ایجاد اصلاحات و تغییرات فرهنگی و اجتماعی از بالا در جامعه‌ای محافظه‌کار و مذهبی اما با جمعیتی جوان و در حال تحول محسوب می‌شود. در این سند سه هدف اصلی عربستان برای سال 2030 ایجاد جامعه ­ای پویا، اقتصادی شکوفا و کشوری بلند پرواز ذکر شده است. بر این اساس هدف نخست به صورت مستقیم و دو هدف دیگر به صورت غیرمستقیم بر تغییر و تحولات فرهنگی و اجتماعی به عنوان اولویتی کلیدی برای عبور به سمت آینده‌ای متفاوت تاکید دارد.

گردشگری در عربستان سعودی

برای دهه‌های متمادی زیارت و حضور حجاج و زائرین شکل اصلی گردشگری در عربستان بوده است. وجود شهرهای مقدس مکه و مدینه در عربستان و پیشینه این کشور به عنوان مهد ظهور و توسعه اسلام، این سرزمین را به مکانی پرجاذبه و معنوی برای تمامی مسلمانان جهان تبدیل کرده است. بر این اساس گردشگری دینی با حضور میلیونها مسلمان به یکی از ابعاد اصلی حیات فرهنگی- مذهبی و اقتصادی عربستان تبدیل شده است. با این حال در یک دهه اخیر اشکال و حوزه‌های جدیدی از گردشگری در عربستان مورد توجه قرار گرفته و رهبران سعودی با سرمایه‌گذاریهای جدی و طرحها و برنامه‌های کلان موفق شده‌اند این کشور را به  عنوان یکی از مقاصد اصلی گردشگری در سطح جهانی مطرح کنند. به خصوص اینکه گردشگری به عنوان یکی از ابعاد اصلی برنامه چشم‌انداز 2030 محسوب شده و از پیشرانهای کلیدی چشم‌انداز محسوب می‌شود.

هنر در عربستان سعودی

تئاتر در عربستان سعودی

سینما در عربستان سعودی

موسیقی در عربستان سعودی

مفاخر و میراث فرهنگی عربستان سعودی

میراث فرهنگی ناملموس عربستان سعودی

میراث فرهنگی و تاریخی ملموس عربستان

اسناد تاریخی و نسخ خطی عربستان

موزه ها در عربستان

ابنیه و معماری تاریخی عربستان

رویدادها و جشنواره‌های میراث فرهنگی عربستان

سیاست ها و طرح‌های عربستان در عرصه میراث فرهنگی

سیاست ها و قوانین کلی عربستان در زمینه ادیان و مذاهب

مدیریت و مسایل حج در عربستان سعودی

اهل سنت در عربستان سعودی

پیشینه اهل سنت در عربستان

جمعیت اهل سنت و پراکندگی آن در عربستان

رهبران و عالمان اهل سنت در عربستان

جریان‌های شاخص اهل سنت در عربستان

حوزه های علمیه و مراکز آموزشی اهل سنت در عربستان

مساجد و مراکز تبلیغی – دینی اهل سنت در عربستان

نمادها، سنت ها و آئین های مذهبی اهل سنت در عربستان

سیاست ها، قوانین و مقررات عربستان در مورد اهل سنت

مسیحیت و اقلیت‌های دینی در عربستان سعودی

جمعیت مسیحیان و اقلیت‌های دینی در عربستان

مراکز دینی، عبادتگاه‌ها و آئین‌های مسیحیان در عربستان

تصوف در عربستان سعودی

پیشینه تصوف در عربستان

جمعیت و رهبران تصوف در عربستان

مکاتب و جریان های شاخص تصوف در عربستان سعودی

خانقاه‌ها و آئین‌های مذهبی تصوف در عربستان

سیاست ها، قوانین و مقررات عربستان در مورد تصوف

زبان و ادبیات فارسی در عربستان سعودی

ایران شناسی در عربستان

آموزش در عربستان سعودی

آموزش عالی در عربستان سعودی

علم و تحقیقات در عربستان سعودی

روابط علمی و دانشگاهی میان ایران و عربستان

هویت و هویت‌یابی در عربستان سعودی

هویت و هویت‌یابی دینی در عربستان

هویت قومی و هویت یابی قومی در عربستان

هویت فرهنگی و هویت یابی فرهنگی در عربستان

هویت ملی و هویت‌یابی ملی در عربستان

پیوستگی‌ها و گسست‌های فرهنگی، هویتی در عربستان

سیاست ها، طرح‌ها و برنامه های کلان عربستان در زمینه هویت و هویت‌یابی

کلیات نظام و امور اجتماعی در عربستان

کودکان در عربستان سعودی

جوانان در عربستان سعودی

زنان در عربستان سعودی

نهاد خانواده در عربستان

سبک زندگی در عربستان سعودی

رفاه و معیشت در عربستان سعودی

رسانه در عربستان

زیست بوم فضای مجازی و هوش مصنوعی در عربستان سعودی

زیست بوم فضای مجازی در عربستان سعودی

زیرساخت های فضای مجازی در عربستان سعودی

ضریب نفوذ اینترنت، تلفن هوشمند و پهنای باند اینترنت در عربستان سعودی

شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های پیام‌رسان در عربستان سعودی

سیاست‌ها، قوانین، برنامه های راهبردی و کلان عربستان سعودی در زیست بوم فضای مجازی

تجارب و نوآوری‌های عربستان سعودی در زیست بوم فضای مجازی

فناوری در عربستان سعودی