ژاپن در یک نگاه: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «جایگزین=کشور ژاپن|بندانگشتی|کشور ژاپنژاپن از آغاز قرن بیستم میلادی در کانون توجهات ایرانیها بوده و هست. در واقع تا آغاز دوران مدرن یعنی اواسط قرن نوزدهم میلادی، ما ایرانیان حتی اطلاعی از وجود کشوری به نام ژاپن نداشتی...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده: | [[پرونده:ژاپن.jpg|بندانگشتی|ژاپن برگرفته از سایت الی گشت قابل بازیابی از https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/10311-2/]] | ||
[[ژاپن]] از آغاز قرن بیستم میلادی در کانون توجهات ایرانیها بوده و هست. در واقع تا آغاز دوران مدرن یعنی اواسط قرن نوزدهم میلادی، ما ایرانیان حتی اطلاعی از وجود کشوری به نام [[ژاپن]] نداشتیم و جز مراوداتی اندک و تصادفی در دورانهای قبل ارتباطی با آن نداشتهایم. اما در دوران مدرن و به خصوص بعد از موفقیت اصلاحات میجی در ژاپن، این کشور به تدریج در ایران و بین ایرانیان شناختهشد و وقتی [[ژاپن]] توانست در جنگ با روس در سال 1905 میلادی [[روسیه]] را شکست دهد، [[ژاپن]] دوستی و علاقه ایرانیان به [[ژاپن]] شکل گرفت و از آن زمان به بعد این کشور همیشه کشوری مورد علاقه و توجه ایرانیها بوده و هنوز هم به واسطه فناوری پیشرفته، اقتصاد توسعه یافته، فرهنگ خاص و ... هست. این مسأله وقتی آشکارتر میشود که نگاهی به کتابهای منتشر شده در رابطه با این کشور در ایران بیاندازیم. به جرأت میتوان گفت، تقریبا هر ماه کتابی در رابطه با فرهنگ، ادبیات، هنر، اقتصاد، مدیریت، هنرهای رزمی و ... [[ژاپن]] در ایران منتشر میشود و از زمان توجه ایرانیها به [[ژاپن]] تا کنون بیش از 1500 کتاب در ایران در رابطه با آن کشور چاپ و منتشر شدهاست. اما سؤال این است که آیا این حجم از کتاب منتشر شده، باعث آشنایی ما ایرانیها با این کشور متفاوت شده است. پاسخ به این سؤال سخت است. از یک سوی کمتر ایرانی است که نام [[ژاپن]] را نشنیدهباشد و از سوی دیگر زمانی که صحبت از شناخت دقیق جامعه و فرهنگ [[ژاپن]] میشود، ما با کمبودهایی روبرو هستیم. ریشه این خلاءها مسأله زبان و تفاوت فرهنگی بسیار میان دو کشور ایران و [[ژاپن]] برغم آسیایی بودن آنها است. در واقع ما تا آغاز قرن بیستویک میلادی، [[ژاپن]] را تنها از طریق زبان و منابع واسطه شناختیم یا به عبارتی از عینک غرب به آن نگاه کردیم و همین مسأله سبب شده تا شناخت ما از [[ژاپن]] چندان به عمق نرود. | |||
=== [[جغرافیای طبیعی ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] یک مجمعالجزایر کوهستانی و آتشفشانی در شرق آسیا است که عمدتاً از چهار جزیره اصلی (هونشو، هوکایدو، کیوشو و شیکوکو) و هزاران جزیره کوچک تشکیل شده است. حدود ۷۵٪ کشور را کوهها پوشانده و تنها ۲۰٪ آن برای سکونت و کشاورزی مسطح است. موقعیت آن در "حلقه آتش" اقیانوس آرام، آن را در معرض بلایای طبیعی مکرر مانند زمینلرزه، سونامی و فورانهای آتشفشانی قرار میدهد. | |||
=== [[ویژگی های اقلیمی ژاپن]] === | |||
[[آب و هوای ژاپن|آبوهوای ژاپن]] به دلیل گستردگی طولی زیاد (از شمال تا جنوب) بسیار متنوع است و از اقلیم سرد در هوکایدو تا نیمهگرمسیری در جنوب را دربرمیگیرد. این کشور چهار فصل مجزا دارد و تحت تأثیر بادهای موسمی و جریانات اقیانوسی است. نزدیکی به دریا باعث تعدیل دما شده، اما رطوبت در تابستان بالا و بارشهای سنگین برف در سواحل غربی در زمستان رایج است. | |||
=== [[آب و هوای ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] بهطور کلی دارای آبوهوای معتدل با رطوبت بالا است. تابستانها گرم و شرجی با فصل بارندگی مشخص (تسویو) و وقوع تایفون، و زمستانها در بسیاری مناطق سرد و پربرف است. بهار با شکوفههای گیلاس و پاییز با تغییر رنگ برگها از جلوههای معروف آبوهوایی آن هستند. تنوع ارتفاع و نزدیکی به دریا باعث ایجاد میکروکلیماهای متعدد در مناطق مختلف شده است. | |||
=== [[مساحت ژاپن]] === | |||
مساحت کل خشکیهای [[ژاپن]] حدود ۳۷۸,۰۰۰ کیلومتر مربع است که کمی کمتر از ایالت کالیفرنیای آمریکا و کمی بیشتر از کشور آلمان است. این سرزمین بهصورت مجمعالجزایری باریک و طویل (با طول حدود ۳۰۰۰ کیلومتر) امتداد یافته و ۹۸٪ مساحت آن در چهار جزیره اصلی متمرکز است. در مقیاس جهانی، [[ژاپن]] کشوری با وسعت متوسط اما با تراکم جمعیت بسیار بالا محسوب میشود. | |||
=== [[جزایر ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] یک مجمعالجزایر است که از بیش از ۶۸۰۰ جزیره تشکیل شده است. تنها حدود ۴۱۶ جزیره مسکونی هستند و اکثریت قریب به اتفاق جمعیت کشور در چهار جزیره اصلی هونشو، هوکایدو، کیوشو و شیکوکو زندگی میکنند. جزیره آئوگاشیما با جمعیت حدود ۱۷۰ نفر، نمونهای از جزایر کوچک و کمجمعیت این کشور است. | |||
=== [[ارتفاعات و ناهمواری های ژاپن]] === | |||
حدود ۷۵٪ از سرزمین [[ژاپن]] کوهستانی است و تنها ۲۰٪ آن برای توسعه شهری و کشاورزی مناسب است. رشتهکوههای معروفی مانند آلپ ژاپنی در هونشو قرار دارند و [[کوه فوجی در ژاپن|کوه فوجی]] با ارتفاع ۳۷۷۶ متر، بلندترین و نمادینترین قله این کشور است. موقعیت [[ژاپن]] در حلقه آتش اقیانوس آرام باعث شده تا دارای حدود ۱۰۰ آتشفشان فعال باشد. | |||
=== [[رودها و دریاچه های ژاپن]] === | |||
رودخانههای [[ژاپن]] عموماً کوتاه، کمعمق و با جریان سریع هستند و برای کشتیرانی مناسب نیستند. مهمترین رودها شامل ایشیکاری در هوکایدو و شینانو در هونشو میشوند. دریاچه بیوا در مرکز هونشو، با وسعت ۶۶۹ کیلومتر مربع، بزرگترین دریاچه کشور است. منشاء بسیاری از دریاچهها، فعالیتهای تکتونیکی یا آتشفشانی است. | |||
=== [[پوشش گیاهی ژاپن]] و [[پوشش جانوری ژاپن]] === | |||
حدود ۷۰٪ از [[مساحت ژاپن]] پوشیده از جنگل است که ۶۰٪ آن طبیعی و ۴۰٪ مصنوعی (برای بهرهبرداری چوب) است. تنوع آبوهوایی از شمال تا جنوب، باعث ایجاد انواع پوشش گیاهی، از جنگلهای سرد شمالی تا گیاهان نیمهگرمسیری شده است. از نظر جانوری، حدود ۳۰٪ از گونههای پستانداران [[ژاپن]] بومزاد (منحصربهفرد) این کشور هستند که از جمله آنها میتوان به خرس سیاه آسیایی و میمون برفی ژاپنی اشاره کرد. | |||
=== [[مخاطرات طبیعی ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] یکی از آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر بلایای طبیعی است. این کشور به طور میانگین سالانه ۱۵۰۰ زمینلرزه را تجربه میکند و در معرض سونامی، فوران آتشفشان و رانش زمین قرار دارد. زلزله بزرگ کانتو (۱۹۲۳)، زلزله کوبه (۱۹۹۵) و زلزله و سونامی توهوکو (۲۰۱۱) که منجر به حادثه اتمی فوکوشیما شد، از فاجعهبارترین رویدادهای قرن گذشته هستند. | |||
=== [[جغرافیای انسانی ژاپن]] === | |||
جغرافیای انسانی به مطالعه روابط انسان و محیط میپردازد و مفاهیمی مانند جمعیت، شهرنشینی، نژاد و مهاجرت را در بستر محیطی آنها تحلیل میکند. در مورد ژاپن، یکپارچگی قومی (بیش از ۹۸٪ ژاپنی) یکی از عوامل کلیدی در توسعه سریع و منسجم اجتماعی-اقتصادی این کشور پس از جنگ جهانی دوم بوده است. | |||
=== [[رشد جمعیت در ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] با جمعیتی حدود ۱۲۶ میلیون نفر (آمار ۲۰۱۷) در حال گذر از یک بحران جمعیتی است. پس از یک دوره رشد سریع در قرن بیستم، این کشور از حدود سال ۲۰۰۶ با کاهش جمعیت مواجه شده است. نرخ تولد بسیار پایین (حدود ۱.۲۶ فرزند به ازای هر زن) همراه با پیری سریع جمعیت (بیش از ۲۸٪ افراد بالای ۶۵ سال) از چالشهای اصلی هستند. پیشبینیها حاکی از آن است که جمعیت [[ژاپن]] تا سال ۲۰۶۰ ممکن است به حدود ۸۷ میلیون نفر کاهش یابد. | |||
=== [[پراکندگی جمعیت در ژاپن]] === | |||
توزیع جمعیت در [[ژاپن]] به شدت نامتعادل است. بیش از ۹۰٪ جمعیت در مناطق شهری زندگی میکنند، در حالی که مناطق کوهستانی (حدود ۷۵٪ از مساحت کشور) کمجمعیت یا خالی از سکنه هستند. کلانشهر [[توکیو]]-یوکوهاما با حدود ۳۷ میلیون نفر (نزدیک به ۳۰٪ کل جمعیت)، نماد این تمرکز شدید است. در مقابل، بسیاری از روستاها و جزایر کوچک با کاهش و کهنسالی جمعیت روبرو هستند. | |||
=== [[نژاد در ژاپن]] === | |||
جامعه [[ژاپن]] از نظر قومی بسیار همگن است و بیش از ۹۸٪ ساکنان آن را ژاپنیتبارها تشکیل میدهند. بزرگترین اقلیتها شامل کرهایتبارها (حدود ۵۰۰ هزار نفر) و بومیان آینو (عمدتاً در هوکایدو) هستند. این یکپارچگی قومی تاریخی، نقش مهمی در شکلگیری هویت ملی منسجم و انسجام اجتماعی [[ژاپن]] ایفا کرده است. | |||
=== [[جغرافیای سیاسی ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] دارای ۴۷ استان (تو، دو، فو، کن) است که زیرمجموعهی دولت مرکزی بوده و شهرها و روستاها را شامل میشوند. تقسیمات بخشی (گون) فاقد قدرت اجرایی هستند و صرفاً جنبهی جغرافیایی دارند. | |||
=== [[تاریخ ژاپن]] === | |||
[[تاریخ ژاپن]] را میتوان به دورانهای [[دوران ماقبل تاریخ ژاپن|ماقبل تاریخ]]، [[تاریخ دوره باستان ژاپن|باستان]]، قرون وسطی، [[دوره ادو]]، دوره میجی، و دوره معاصر تقسیم کرد. این تقسیمبندی عموماً بر اساس تحولات بزرگ اجتماعی-سیاسی و تغییر پایتخت (مانند نارا، هیان، کاماکورا، ادو) شکل گرفته است. | |||
=== [[دوران ماقبل تاریخ ژاپن]] === | |||
[[دوران ماقبل تاریخ ژاپن]] از زمان ورود نخستین انسانها در پایان عصر یخبندان (حدود ۱۸,۰۰۰ تا ۱۴,۰۰۰ سال پیش) آغاز میشود و شامل دو دوره اصلی فرهنگی پیش از پیدایش حکومت است: | |||
* [[دوره جومون]] (حدود ۱۴,۰۰۰ تا ۳۰۰ ق.م): این دوره با فرهنگ شکارگر-گردآورنده و سفالهای منحصربهفرد دارای نقش طناب ("جومون") شناخته میشود. جوامع آن ساده و فاقد سلسله مراتب اجتماعی بودند. | |||
* [[دوره یایویی]] (حدود ۳۰۰ ق.م تا ۲۵۰ میلادی): با ورود تدریجی فناوریهای کشاورزی (خصوصاً کشت برنج)، فلزکاری (برنز و آهن) و بافندگی از قاره آسیا، تحول اساسی رخ داد. جامعه پیچیدهتر شد و پایههای یکجانشینی و تقسیم کار تخصصی شکل گرفت. نخستین اشارههای مکتوب به [[ژاپن]] در متون چینی متعلق به این دوره است. | |||
=== [[تاریخ دوره باستان ژاپن]] === | |||
[[تاریخ دوره باستان ژاپن|دوران باستان ژاپن]] با ظهور حکومت متمرکز در پادشاهی یاماتو مشخص میشود و از قرن سوم تا قرن دوازدهم میلادی را دربرمیگیرد. این عصر با [[دوره کوفون]](قرن ۳ تا ۷ میلادی) آغاز شد که در آن ساخت گورپشتههای عظیم کوفون و ظهور یک جامعه اشرافی از ویژگیهای اصلی بودند و تحت تأثیر فرهنگهای کره و چین قرار داشت. در [[دوره آسوکا]](۵۳۸-۷۱۰ میلادی)، ورود آیین بودایی، سیستم نوشتاری و الگوهای اداری-قضایی چینی (مانند اصلاحات تایکا و قانون اساسی شوتوکو) تحولی عمیق در دولت و جامعه ایجاد کرد. در [[دوره نارا]] (۷۱۰-۷۹۴) که پایتخت به شهر هِیجوکیو (نارا) منتقل شد، حکومت مرکزی با اقتباس از الگوی چینی تثبیت شد و نخستین آثار بزرگ تاریخنگاری و ادبی ژاپن مانند «کوجیکی» و «نیهونشوکی» پدید آمدند. در نهایت، [[دوره هیان]] (۷۹۴-۱۱۸۵) شاهد انتقال پایتخت به کیوتو و آغاز دورانی از «ژاپنیسازی» فرهنگ و استقلال از الگوهای قارهای بود، اما در پایان آن، تضعیف تدریجی قدرت دربار و صعود طبقه جنگجویان (سامورایی) به قدرت، زمینه را برای پایان دوران باستان و آغاز قرون وسطای فئودالی [[ژاپنی کردن فرهنگ بیگانه|ژاپن]] فراهم آورد. | |||
=== [[تاریخ دوران میانی ژاپن]] === | |||
[[تاریخ دوران میانی ژاپن|دوران میانی ژاپن]] (۱۱۸۵-۱۵۷۳) با انتقال قدرت از دربار امپراتور به طبقه جنگجویان (سامورایی) آغاز شد و شامل دو دوره اصلی است: [[دوره کاماکورا]] (۱۱۸۵-۱۳۳۳) که شوگونسالاری نظامی متمرکز با پایتخت در کاماکورا تأسیس شد و [[ژاپن]] دو حمله ناموفق مغولها را تجربه کرد؛ و [[دوره موروماچی]] (۱۳۳۸-۱۵۷۳) که حکومت شوگونی آشیکاگا در کیوتو برقرار شد اما با جنگهای داخلی طولانی (دوره سنگوکو) و ضعف قدرت مرکزی همراه بود، اگرچه در همین دوره شکوفایی فرهنگی و هنری خاصی رخ داد. پایان این عصر با ورود پرتغالیها در سال ۱۵۴۳ و معرفی سلاح گرم، تغییر بنیادینی در نبردهای داخلی ایجاد کرد و راه را برای دوره وحدت مجدد [[ژاپن]] هموار نمود. | |||
=== [[نظام اجتماعی ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] از یک اقتصاد مبتنی بر کشاورزی (بخش اول) به یک اقتصاد صنعتی (بخش دوم) و سپس به یک اقتصاد فراصنعتی با محوریت خدمات (بخش سوم) گذار کرده است. در سال ۲۰۱۵، بخش خدمات حدود ۷۱٪ از اشتغال و ۷۲٪ از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میداد، در حالی که سهم کشاورزی به ۴٪ و ۱٪ کاهش یافته است. این تحول نشاندهنده حرکت به سمت یک اقتصاد دانشبنیان است که در آن نوآوری و خدمات نقش محوری دارند. | |||
=== [[هویت ملی در ژاپن]] === | |||
[[هویت ملی در ژاپن]]، فراتر از تعاریف سیاسی، به شدت متکی بر عناصر فرهنگی مشترک است که در طول زمان توسط "حافظه جمعی" بازتولید میشوند. این عناصر طیف گستردهای را در برمیگیرد، از نمادهای سنتی مانند [[زبان ژاپنی]]، [[کوه فوجی در ژاپن|کوه فوجی]]، مراسم چای، آیین بوشیدو، و تعظیم کردن، تا پدیدههای مدرن مانند [[اُونسن و سنت چشمههای آب گرم ژاپن|اُنسِن (چشمههای آب گرم)]]، [[مانگای ژاپنی|مانگا]]، [[انیمه در ژاپن|انیمه]]، و [[پاچینکوی ژاپن|پاچینکو]]. این مؤلفهها با وجود تنوع، همگی حاوی جوهرهای از "ژاپنیبودن" هستند و نقش کلیدی در پیوند دادن افراد به یک اجتماع تخیلی و احساس تعلق ملی ایفا میکنند. | |||
=== [[مانگای ژاپنی]] === | |||
[[مانگای ژاپنی|مانگا]] (کمیک ژاپنی) و [[انیمه در ژاپن|انیمه]] (انیمیشن) از پدیدههای فرهنگی مدرن [[ژاپن]] هستند که به عناصر هویتی قدرتمند و یک صنعت جهانی تبدیل شدهاند. آنها علاوه بر سرگرمی، کاربردهای آموزشی و اطلاعرسانی گستردهای دارند و توسط نهادهای دولتی و تجاری نیز مورد استفاده قرار میگیرند. [[مانگای ژاپنی|مانگا]] با ترکیب تأثیرات خارجی و سنتهای ژاپنی، محصولی منحصربهفرد عرضه کرده که همزمان منعکسکننده نزاع هویتی [[ژاپن]] در دنیای مدرن و توانایی آن در جذب و بومیسازی فرهنگهای دیگر است. | |||
=== [[وضعیت اقتصادی و معیشتی در ژاپن]] === | |||
[[ژاپن]] سومین اقتصاد بزرگ جهان است که از دهه ۱۸۶۸ دو دوره توسعه بزرگ را پشت سر گذاشته و به یک اقتصاد فراصنعتی مبتنی بر خدمات و فناوری تبدیل شده است. چالشهای کنونی شامل نرخ فقر نسبی حدود ۱۵.۴٪ (آمار ۲۰۱۸) و پیری جمعیت است، در حالی که نرخ بیکاری پایین (حدود ۲.۹٪ در ۲۰۲۱) و واحد پول ملی (ین) با نوسانات کنترلشده، ثبات نسبی را حفظ کردهاند. | |||
=== [[هنجارها و ارزش های اجتماعی ژاپن]] === | |||
جامعه [[ژاپن]] بر پایه هماهنگی گروهی، نظم و رعایت سلسلهمراتب (جامعه عمودی) بنا شدهاست. ارزشهایی مانند اولویت ایمنی (آنزِن دای ایچی)، ادب تشریفاتی (مانند تعظیم) و وفاداری به گروه از کودکی آموزش داده میشوند. این هنجارها که ریشه در سنتهای [[شینتو در ژاپن|شینتو]] و بودایی دارند، تعاملات اجتماعی را ساختار میدهند و فردگرایی را در چارچوب تعهدات جمعی مهار میکنند. | |||
=== [[طبقات و قشرهای اجتماعی ژاپن]] === | |||
موقعیت جغرافیایی حاشیهای [[ژاپن]] به تاریخی از همگنی نسبی نژادی و قومی منجر شده است. تحولات بزرگ دوره میجی و پس از جنگ ساختار طبقاتی سنتی را تضعیف کرده و امروز اکثریت ژاپنیها خود را جزو طبقه متوسط میدانند. | |||
=== [[سیاست و حکومت ژاپن]] === | |||
برخلاف تصور عمومی از ثبات و یکپارچگی بینظیر سیاسی در [[ژاپن]]، این کشور در قرن بیستم فرازونشیبهای شدیدی را تجربه کرد، از ظهور به عنوان یک قدرت نظامی و شکست در جنگ جهانی دوم تا اشغال و سپس خیزش خیرهکننده اقتصادی و فناوری تحت یک قانون اساسی صلحطلبانه جدید. مطالعه سیاست [[ژاپن]] نه به خاطر یکنواختی، بلکه دقیقاً به دلیل همین تحولات عمیق و موفقیتآمیز در بازسازی ساختار سیاسی و اجتماعی آن پس از جنگ و تبدیل شدن به یک دموکراسی مشروطه پارلمانی پایدار و سومین اقتصاد بزرگ جهان حائز اهمیت است. | |||
=== [[نظام فرهنگی ژاپن]] === | |||
مفهوم فرهنگ (بونکا) در [[ژاپن]]، که در دوره میجی از غرب وارد شد، عمدتاً بر جنبههای معنوی مانند علم، هنر و اخلاق متمرکز است و فرهنگ عامه را کمتر دربرمیگیرد. با وجود موقعیت جزیرهای و همگنی قومی شدید که به شکلگیری فرهنگی یکپارچه در سراسر کشور انجامیده، تفاوتهای منطقهای محدودی—به ویژه بین [[ژاپن]]<nowiki/>شرقی محافظهکار (با محوریت توکیو) و [[ژاپن]] غربی اصلاحطلب (با محوریت اوساکا و کیوتو)—به دلیل عوامل جغرافیایی، تاریخی و میزان تأثیرپذیری از قاره آسیا وجود دارد. | |||
=== [[ادیان در ژاپن]] === | |||
مفهوم "دین" در [[ژاپن]]<nowiki/>با واژه «شوکیو» (宗教) که تنها حدود ۱۵۰ سال پیش به عنوان معادل "Religion" اروپایی ساخته شد، بیان میشود و بار معنایی آن با درک رایج از دین در فرهنگهای یکتاپرست متفاوت است. این واژه از دو جزء تشکیل شده: «شو» (宗) که در سنت بودایی به "حقیقت غایی" یا بنیان متافیزیکی جهان اشاره دارد و نه لزوماً به یک خدای شخصی، و «کیو» (教) به معنای "تعلیم". بنابراین "شوکیو" در اصل به معنای "تعالیم مربوط به حقیقت غایی" است و این تفاوت مفهومی عمیق، درک ماهیت باورهای مذهبی در [[ژاپن]] را برای خارجیها پیچیده میسازد. | |||
=== [[اسلام و مسلمانان ژاپن]] === | |||
پس از پیروزی [[ژاپن]] بر [[روسیه]] در ۱۹۰۵، این کشور به ناگاه مورد توجه ممالک اسلامی قرار گرفت و شایعاتی مانند اسلام آوردن امپراتور [[ژاپن]] در ایران پیچید. در واقعیت، نخستین برخوردهای جدی ژاپنیها با اسلام از طریق تماس با مسلمانان در چین و سپس از طریق مبادلات سیاسی با عثمانی و دیگر کشورها در اواخر قرن نوزدهم آغاز شد. افراد ژاپنی مانند شوتارو نودا (اولین مسلمان ژاپنی) و توراجیرو یامادا به اسلام گرویدند و ترجمه قرآن به ژاپنی آغاز گردید. پس از انقلاب بلشویکی، مسلمانان تاتار روسیه به [[ژاپن]] پناه بردند و شخصیتهایی مانند عبدالرشید ابراهیم با ایده «اتحاد آسیایی» و با انگیزههای همزمان تبلیغاتی و سیاسی (مقابله با استعمار غرب و کمونیسم) به ترویج اسلام در [[ژاپن]] پرداختند و در ساخت نخستین مساجد (کوبه، ناگویا، [[توکیو]]) نقش کلیدی ایفا کردند. | |||
=== [[فرهنگ عمومی ژاپن]] === | |||
فرهنگ عامه یا فولکلور مجموعهای از آداب، باورها، قصهها، هنجارها و سنتهای ریشهدار یک جامعه است که به عنوان منبعی دستاول و ارزشمند برای مطالعه مردمشناسی عمل میکند. از طریق بررسی آن، میتوان به شناخت عمیقی از اعتقادات، آرزوها، روابط اجتماعی، جغرافیا و تاریخ آن مردم دست یافت. | |||
=== [[زبان و ادبیات ژاپن]] === | |||
[[زبان ژاپنی]] یک زبان منحصربهفرد با حدود ۱۲۸ میلیون گویشور، فاقد رابطه خویشاوندی روشن با زبانهای دیگر است. این زبان ساختاری التصاقی، ترتیب جملهای «فاعل-مفعول-فعل» و نظام پیچیدهای از ادب زبانی دارد. نظام نوشتاری آن ترکیبی از چهار خط است: کانجی (نویسههای واژهنگار چینی)، هیراگانا و کاتاکانا (دو خط هجانگار بومی) و روماجی (حروف لاتین). این ترکیب پیچیده به دلایل زبانشناختی (مانند تشخیص واژههای همآوای فراوان) و فرهنگی (پیوند با میراث ادبی و هویت ملی) حفظ شده و تغییر آن با وجود بحثهای تاریخی، مورد اقبال عمومی نیست. | |||
=== [[ادبیات ژاپنی]] === | |||
تاریخ ادبیات مکتوب [[ژاپن]] از قرن هشتم میلادی آغاز میشود و به پنج دوره اصلی تقسیم میگردد: دوران کهن (تا قرن نهم)، دوران باستان (قرن نهم تا دوازدهم)، دوران میانه (قرن دوازدهم تا هفدهم)، دوران نزدیک (قرن هفدهم تا نوزدهم) و دوران مدرن و معاصر (از ۱۸۶۸ تاکنون). [[ادبیات کلاسیک ژاپنی|ادبیات کلاسیک ژاپن]] در قالبهای منثور مانند تاریخنگاری ادبی، داستان، خاطرهنویسی و زویهیتسو (یادداشتهای پراکنده) و در قالبهای منظوم با وزن مبتنی بر شمارش «هجا» (در مفهوم سنتی، معادل مورا) شکوفا شد. از قرن بیستم، [[ادبیات مدرن ژاپن]] با کسب دو جایزه نوبل، آثارش را به جهانیان معرفی کرده است. | |||
=== [[هنر ژاپن]] === | |||
واژه ژاپنی «بیجوتسو» (美術) عموماً به معنای هنرهای زیبایی مانند نقاشی، مجسمهسازی و معماری است. [[تاریخ هنر ژاپن]] به دورههای تاریخی اصلی کشور تقسیمبندی میشود و یک ویژگی مهم آن «ژاپنیسازی» فرهنگ و هنر وارداتی (به ویژه از چین) است. | |||
=== [[نقاشی ژاپن]] === | |||
در [[دوره هیان]] پسین (قرن ۱۰ تا ۱۲ میلادی)، نقاشیهای طوماری به نام «ئهماکیمونو» (絵巻物) شکوفا شدند. این دوره بخشی از روند کلی «ژاپنیکردن» هنر و دور شدن از الگوهای چینی بود. | |||
=== [[معماری در ژاپن]] === | |||
معماری [[ژاپن]] به شدت تحت تأثیر ورود آیین بودایی قرار گرفت. از نمونههای شاخص دوره باستان میتوان به «معبد هوریوجی» (اواخر قرن ۶/اوایل قرن ۷ میلادی) اشاره کرد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. | |||
=== [[مجسمه سازی در ژاپن]] === | |||
ورود آیین بودایی به [[ژاپن]] نقطه عطفی در پیکرتراشی بود. نخستین تندیسهای بودایی در [[دوره آسوکا]] (از ۵۳۸ میلادی) ساخته شدند. یکی از شاهکارهای [[دوره نارا]](۷۱۰-۷۹۴ میلادی)، تندیس بودای بزرگ در معبد تودایجی است. | |||
=== [[نظام آموزش، تحقیقات و فناوری ژاپن]] === | |||
تاریخ آموزش در [[ژاپن]] از دوران باستان (قرن ۸ میلادی) با تأسیس نهادهای آموزشی دولتی بر پایه مدل چینی آغاز شد، اما ابتدا محدود به طبقه اشراف بود. در دورههای بعد، آموزش به تدریج با ظهور مراکزی مانند مکتبخانههای «تراکویا» در [[دوره ادو]] به عموم مردم گسترش یافت و نرخ باسوادی را بهطور چشمگیری افزایش داد. اصلاحات اساسی در دوره میجی (از ۱۸۶۸) نظام آموزشی مدرن مبتنی بر الگوهای غربی را ایجاد کرد. پس از جنگ جهانی دوم، اشغال متفقین با ممنوعیت آموزش ملیگرایانه و تصویب قوانین جدید، تحول بنیادینی به سمت یک نظام آموزشی دموکراتیک، غیرمتمرکز و فراگیر با تحصیل اجباری ۹ساله ایجاد نمود که پایهگذار موفقیتهای بعدی [[ژاپن]] در عرصه جهانی شد. | |||
=== [[رسانهها و وسائل ارتباط جمعی ژاپن]] === | |||
در فصل حاضر، جایگاه رسانههای جمعی در [[ژاپن]] با تمرکز بر تضمین قانونی آزادی بیان (اصل ۲۱ قانون اساسی) و وجود قانون دسترسی آزاد به اطلاعات بررسی میشود. با این حال، شاخص آزادی رسانهای [[ژاپن]] بهدلیل وقایعی مانند فاجعه فوکوشیما و تصویب قانون حفظ اسرار، رتبه قابل توجهی ندارد. این کشور دارای صنعت رسانهای گستردهای با هزاران شرکت فعال در حوزههای مختلف چاپی، الکترونیک و دیجیتال است. | |||
=== [[روابط ژاپن با جمهوری اسلامی ایران]] === | |||
پیشینه روابط ایران و [[ژاپن]]، با وجود فاصله جغرافیایی و فرهنگی دور، ریشهای عمیقاً تجاری دارد. این رابطه از دوران باستان با ورود کالاهای ایرانی (مانند شیشههای ساسانی) به [[ژاپن]] از طریق جاده ابریشم آغاز شد. در سدههای میانی، راهبان بودایی ژاپنی در چین با بازرگانان ایرانی دیدار کردند. نقطه عطف در دوران مدرن نخستین (قرن ۱۷-۱۸) رخ داد، زمانی که تاجران فارسیزبان موسوم به «مورها» تجارت مستقیم با بندر ناگاساکی را آغاز کردند و کالاهای ایرانی مانند ابریشم، فرش و اسب به [[ژاپن]] راه یافت و تصویر ایران در آنجا شکل گرفت. روابط رسمی سیاسی در دوره پهلوی اول (۱۹۲۹) برقرار شد و با انعقاد قراردادهای تجاری و دریانوردی تقویت گردید، اما وقوع جنگ جهانی دوم باعث وقفه در این روابط شد. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
[[چین در یک نگاه]]؛ [[روسیه در یک نگاه]]؛ [[ | [[چین در یک نگاه]]؛ [[روسیه در یک نگاه]]؛ [[کانادا در یک نگاه]]؛ [[کوبا در یک نگاه]]؛ [[تونس در یک نگاه]]؛ [[مصر در یک نگاه]]؛ [[سنگال در یک نگاه]]؛ [[تایلند در یک نگاه]]؛ [[آرژانتین در یک نگاه]]؛ [[فرانسه در یک نگاه]]؛ [[اسپانیا در یک نگاه]]؛ [[مالی در یک نگاه]]؛ [[ساحل عاج در یک نگاه]]؛ [[سودان در یک نگاه]]؛ [[اردن در یک نگاه]]؛ [[قطر در یک نگاه]]؛ [[سیرالئون در یک نگاه]]؛ [[اتیوپی در یک نگاه]]؛ [[سوریه در یک نگاه]]؛ [[اوکراین در یک نگاه]]؛ [[بنگلادش در یک نگاه]]؛ [[سریلانکا در یک نگاه]] | ||
== منبع اصلی == | |||
پالیزدار، فرهاد، ذاکری، قدرت اله(1402). جامعه و فرهنگ ژاپن. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی]. | |||
== | == نویسندگان مقاله == | ||
فرهاد پالیزدار و قدراله ذاکری | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۵
ژاپن از آغاز قرن بیستم میلادی در کانون توجهات ایرانیها بوده و هست. در واقع تا آغاز دوران مدرن یعنی اواسط قرن نوزدهم میلادی، ما ایرانیان حتی اطلاعی از وجود کشوری به نام ژاپن نداشتیم و جز مراوداتی اندک و تصادفی در دورانهای قبل ارتباطی با آن نداشتهایم. اما در دوران مدرن و به خصوص بعد از موفقیت اصلاحات میجی در ژاپن، این کشور به تدریج در ایران و بین ایرانیان شناختهشد و وقتی ژاپن توانست در جنگ با روس در سال 1905 میلادی روسیه را شکست دهد، ژاپن دوستی و علاقه ایرانیان به ژاپن شکل گرفت و از آن زمان به بعد این کشور همیشه کشوری مورد علاقه و توجه ایرانیها بوده و هنوز هم به واسطه فناوری پیشرفته، اقتصاد توسعه یافته، فرهنگ خاص و ... هست. این مسأله وقتی آشکارتر میشود که نگاهی به کتابهای منتشر شده در رابطه با این کشور در ایران بیاندازیم. به جرأت میتوان گفت، تقریبا هر ماه کتابی در رابطه با فرهنگ، ادبیات، هنر، اقتصاد، مدیریت، هنرهای رزمی و ... ژاپن در ایران منتشر میشود و از زمان توجه ایرانیها به ژاپن تا کنون بیش از 1500 کتاب در ایران در رابطه با آن کشور چاپ و منتشر شدهاست. اما سؤال این است که آیا این حجم از کتاب منتشر شده، باعث آشنایی ما ایرانیها با این کشور متفاوت شده است. پاسخ به این سؤال سخت است. از یک سوی کمتر ایرانی است که نام ژاپن را نشنیدهباشد و از سوی دیگر زمانی که صحبت از شناخت دقیق جامعه و فرهنگ ژاپن میشود، ما با کمبودهایی روبرو هستیم. ریشه این خلاءها مسأله زبان و تفاوت فرهنگی بسیار میان دو کشور ایران و ژاپن برغم آسیایی بودن آنها است. در واقع ما تا آغاز قرن بیستویک میلادی، ژاپن را تنها از طریق زبان و منابع واسطه شناختیم یا به عبارتی از عینک غرب به آن نگاه کردیم و همین مسأله سبب شده تا شناخت ما از ژاپن چندان به عمق نرود.
جغرافیای طبیعی ژاپن
ژاپن یک مجمعالجزایر کوهستانی و آتشفشانی در شرق آسیا است که عمدتاً از چهار جزیره اصلی (هونشو، هوکایدو، کیوشو و شیکوکو) و هزاران جزیره کوچک تشکیل شده است. حدود ۷۵٪ کشور را کوهها پوشانده و تنها ۲۰٪ آن برای سکونت و کشاورزی مسطح است. موقعیت آن در "حلقه آتش" اقیانوس آرام، آن را در معرض بلایای طبیعی مکرر مانند زمینلرزه، سونامی و فورانهای آتشفشانی قرار میدهد.
ویژگی های اقلیمی ژاپن
آبوهوای ژاپن به دلیل گستردگی طولی زیاد (از شمال تا جنوب) بسیار متنوع است و از اقلیم سرد در هوکایدو تا نیمهگرمسیری در جنوب را دربرمیگیرد. این کشور چهار فصل مجزا دارد و تحت تأثیر بادهای موسمی و جریانات اقیانوسی است. نزدیکی به دریا باعث تعدیل دما شده، اما رطوبت در تابستان بالا و بارشهای سنگین برف در سواحل غربی در زمستان رایج است.
آب و هوای ژاپن
ژاپن بهطور کلی دارای آبوهوای معتدل با رطوبت بالا است. تابستانها گرم و شرجی با فصل بارندگی مشخص (تسویو) و وقوع تایفون، و زمستانها در بسیاری مناطق سرد و پربرف است. بهار با شکوفههای گیلاس و پاییز با تغییر رنگ برگها از جلوههای معروف آبوهوایی آن هستند. تنوع ارتفاع و نزدیکی به دریا باعث ایجاد میکروکلیماهای متعدد در مناطق مختلف شده است.
مساحت ژاپن
مساحت کل خشکیهای ژاپن حدود ۳۷۸,۰۰۰ کیلومتر مربع است که کمی کمتر از ایالت کالیفرنیای آمریکا و کمی بیشتر از کشور آلمان است. این سرزمین بهصورت مجمعالجزایری باریک و طویل (با طول حدود ۳۰۰۰ کیلومتر) امتداد یافته و ۹۸٪ مساحت آن در چهار جزیره اصلی متمرکز است. در مقیاس جهانی، ژاپن کشوری با وسعت متوسط اما با تراکم جمعیت بسیار بالا محسوب میشود.
جزایر ژاپن
ژاپن یک مجمعالجزایر است که از بیش از ۶۸۰۰ جزیره تشکیل شده است. تنها حدود ۴۱۶ جزیره مسکونی هستند و اکثریت قریب به اتفاق جمعیت کشور در چهار جزیره اصلی هونشو، هوکایدو، کیوشو و شیکوکو زندگی میکنند. جزیره آئوگاشیما با جمعیت حدود ۱۷۰ نفر، نمونهای از جزایر کوچک و کمجمعیت این کشور است.
ارتفاعات و ناهمواری های ژاپن
حدود ۷۵٪ از سرزمین ژاپن کوهستانی است و تنها ۲۰٪ آن برای توسعه شهری و کشاورزی مناسب است. رشتهکوههای معروفی مانند آلپ ژاپنی در هونشو قرار دارند و کوه فوجی با ارتفاع ۳۷۷۶ متر، بلندترین و نمادینترین قله این کشور است. موقعیت ژاپن در حلقه آتش اقیانوس آرام باعث شده تا دارای حدود ۱۰۰ آتشفشان فعال باشد.
رودها و دریاچه های ژاپن
رودخانههای ژاپن عموماً کوتاه، کمعمق و با جریان سریع هستند و برای کشتیرانی مناسب نیستند. مهمترین رودها شامل ایشیکاری در هوکایدو و شینانو در هونشو میشوند. دریاچه بیوا در مرکز هونشو، با وسعت ۶۶۹ کیلومتر مربع، بزرگترین دریاچه کشور است. منشاء بسیاری از دریاچهها، فعالیتهای تکتونیکی یا آتشفشانی است.
پوشش گیاهی ژاپن و پوشش جانوری ژاپن
حدود ۷۰٪ از مساحت ژاپن پوشیده از جنگل است که ۶۰٪ آن طبیعی و ۴۰٪ مصنوعی (برای بهرهبرداری چوب) است. تنوع آبوهوایی از شمال تا جنوب، باعث ایجاد انواع پوشش گیاهی، از جنگلهای سرد شمالی تا گیاهان نیمهگرمسیری شده است. از نظر جانوری، حدود ۳۰٪ از گونههای پستانداران ژاپن بومزاد (منحصربهفرد) این کشور هستند که از جمله آنها میتوان به خرس سیاه آسیایی و میمون برفی ژاپنی اشاره کرد.
مخاطرات طبیعی ژاپن
ژاپن یکی از آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر بلایای طبیعی است. این کشور به طور میانگین سالانه ۱۵۰۰ زمینلرزه را تجربه میکند و در معرض سونامی، فوران آتشفشان و رانش زمین قرار دارد. زلزله بزرگ کانتو (۱۹۲۳)، زلزله کوبه (۱۹۹۵) و زلزله و سونامی توهوکو (۲۰۱۱) که منجر به حادثه اتمی فوکوشیما شد، از فاجعهبارترین رویدادهای قرن گذشته هستند.
جغرافیای انسانی ژاپن
جغرافیای انسانی به مطالعه روابط انسان و محیط میپردازد و مفاهیمی مانند جمعیت، شهرنشینی، نژاد و مهاجرت را در بستر محیطی آنها تحلیل میکند. در مورد ژاپن، یکپارچگی قومی (بیش از ۹۸٪ ژاپنی) یکی از عوامل کلیدی در توسعه سریع و منسجم اجتماعی-اقتصادی این کشور پس از جنگ جهانی دوم بوده است.
رشد جمعیت در ژاپن
ژاپن با جمعیتی حدود ۱۲۶ میلیون نفر (آمار ۲۰۱۷) در حال گذر از یک بحران جمعیتی است. پس از یک دوره رشد سریع در قرن بیستم، این کشور از حدود سال ۲۰۰۶ با کاهش جمعیت مواجه شده است. نرخ تولد بسیار پایین (حدود ۱.۲۶ فرزند به ازای هر زن) همراه با پیری سریع جمعیت (بیش از ۲۸٪ افراد بالای ۶۵ سال) از چالشهای اصلی هستند. پیشبینیها حاکی از آن است که جمعیت ژاپن تا سال ۲۰۶۰ ممکن است به حدود ۸۷ میلیون نفر کاهش یابد.
پراکندگی جمعیت در ژاپن
توزیع جمعیت در ژاپن به شدت نامتعادل است. بیش از ۹۰٪ جمعیت در مناطق شهری زندگی میکنند، در حالی که مناطق کوهستانی (حدود ۷۵٪ از مساحت کشور) کمجمعیت یا خالی از سکنه هستند. کلانشهر توکیو-یوکوهاما با حدود ۳۷ میلیون نفر (نزدیک به ۳۰٪ کل جمعیت)، نماد این تمرکز شدید است. در مقابل، بسیاری از روستاها و جزایر کوچک با کاهش و کهنسالی جمعیت روبرو هستند.
نژاد در ژاپن
جامعه ژاپن از نظر قومی بسیار همگن است و بیش از ۹۸٪ ساکنان آن را ژاپنیتبارها تشکیل میدهند. بزرگترین اقلیتها شامل کرهایتبارها (حدود ۵۰۰ هزار نفر) و بومیان آینو (عمدتاً در هوکایدو) هستند. این یکپارچگی قومی تاریخی، نقش مهمی در شکلگیری هویت ملی منسجم و انسجام اجتماعی ژاپن ایفا کرده است.
جغرافیای سیاسی ژاپن
ژاپن دارای ۴۷ استان (تو، دو، فو، کن) است که زیرمجموعهی دولت مرکزی بوده و شهرها و روستاها را شامل میشوند. تقسیمات بخشی (گون) فاقد قدرت اجرایی هستند و صرفاً جنبهی جغرافیایی دارند.
تاریخ ژاپن
تاریخ ژاپن را میتوان به دورانهای ماقبل تاریخ، باستان، قرون وسطی، دوره ادو، دوره میجی، و دوره معاصر تقسیم کرد. این تقسیمبندی عموماً بر اساس تحولات بزرگ اجتماعی-سیاسی و تغییر پایتخت (مانند نارا، هیان، کاماکورا، ادو) شکل گرفته است.
دوران ماقبل تاریخ ژاپن
دوران ماقبل تاریخ ژاپن از زمان ورود نخستین انسانها در پایان عصر یخبندان (حدود ۱۸,۰۰۰ تا ۱۴,۰۰۰ سال پیش) آغاز میشود و شامل دو دوره اصلی فرهنگی پیش از پیدایش حکومت است:
- دوره جومون (حدود ۱۴,۰۰۰ تا ۳۰۰ ق.م): این دوره با فرهنگ شکارگر-گردآورنده و سفالهای منحصربهفرد دارای نقش طناب ("جومون") شناخته میشود. جوامع آن ساده و فاقد سلسله مراتب اجتماعی بودند.
- دوره یایویی (حدود ۳۰۰ ق.م تا ۲۵۰ میلادی): با ورود تدریجی فناوریهای کشاورزی (خصوصاً کشت برنج)، فلزکاری (برنز و آهن) و بافندگی از قاره آسیا، تحول اساسی رخ داد. جامعه پیچیدهتر شد و پایههای یکجانشینی و تقسیم کار تخصصی شکل گرفت. نخستین اشارههای مکتوب به ژاپن در متون چینی متعلق به این دوره است.
تاریخ دوره باستان ژاپن
دوران باستان ژاپن با ظهور حکومت متمرکز در پادشاهی یاماتو مشخص میشود و از قرن سوم تا قرن دوازدهم میلادی را دربرمیگیرد. این عصر با دوره کوفون(قرن ۳ تا ۷ میلادی) آغاز شد که در آن ساخت گورپشتههای عظیم کوفون و ظهور یک جامعه اشرافی از ویژگیهای اصلی بودند و تحت تأثیر فرهنگهای کره و چین قرار داشت. در دوره آسوکا(۵۳۸-۷۱۰ میلادی)، ورود آیین بودایی، سیستم نوشتاری و الگوهای اداری-قضایی چینی (مانند اصلاحات تایکا و قانون اساسی شوتوکو) تحولی عمیق در دولت و جامعه ایجاد کرد. در دوره نارا (۷۱۰-۷۹۴) که پایتخت به شهر هِیجوکیو (نارا) منتقل شد، حکومت مرکزی با اقتباس از الگوی چینی تثبیت شد و نخستین آثار بزرگ تاریخنگاری و ادبی ژاپن مانند «کوجیکی» و «نیهونشوکی» پدید آمدند. در نهایت، دوره هیان (۷۹۴-۱۱۸۵) شاهد انتقال پایتخت به کیوتو و آغاز دورانی از «ژاپنیسازی» فرهنگ و استقلال از الگوهای قارهای بود، اما در پایان آن، تضعیف تدریجی قدرت دربار و صعود طبقه جنگجویان (سامورایی) به قدرت، زمینه را برای پایان دوران باستان و آغاز قرون وسطای فئودالی ژاپن فراهم آورد.
تاریخ دوران میانی ژاپن
دوران میانی ژاپن (۱۱۸۵-۱۵۷۳) با انتقال قدرت از دربار امپراتور به طبقه جنگجویان (سامورایی) آغاز شد و شامل دو دوره اصلی است: دوره کاماکورا (۱۱۸۵-۱۳۳۳) که شوگونسالاری نظامی متمرکز با پایتخت در کاماکورا تأسیس شد و ژاپن دو حمله ناموفق مغولها را تجربه کرد؛ و دوره موروماچی (۱۳۳۸-۱۵۷۳) که حکومت شوگونی آشیکاگا در کیوتو برقرار شد اما با جنگهای داخلی طولانی (دوره سنگوکو) و ضعف قدرت مرکزی همراه بود، اگرچه در همین دوره شکوفایی فرهنگی و هنری خاصی رخ داد. پایان این عصر با ورود پرتغالیها در سال ۱۵۴۳ و معرفی سلاح گرم، تغییر بنیادینی در نبردهای داخلی ایجاد کرد و راه را برای دوره وحدت مجدد ژاپن هموار نمود.
نظام اجتماعی ژاپن
ژاپن از یک اقتصاد مبتنی بر کشاورزی (بخش اول) به یک اقتصاد صنعتی (بخش دوم) و سپس به یک اقتصاد فراصنعتی با محوریت خدمات (بخش سوم) گذار کرده است. در سال ۲۰۱۵، بخش خدمات حدود ۷۱٪ از اشتغال و ۷۲٪ از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میداد، در حالی که سهم کشاورزی به ۴٪ و ۱٪ کاهش یافته است. این تحول نشاندهنده حرکت به سمت یک اقتصاد دانشبنیان است که در آن نوآوری و خدمات نقش محوری دارند.
هویت ملی در ژاپن
هویت ملی در ژاپن، فراتر از تعاریف سیاسی، به شدت متکی بر عناصر فرهنگی مشترک است که در طول زمان توسط "حافظه جمعی" بازتولید میشوند. این عناصر طیف گستردهای را در برمیگیرد، از نمادهای سنتی مانند زبان ژاپنی، کوه فوجی، مراسم چای، آیین بوشیدو، و تعظیم کردن، تا پدیدههای مدرن مانند اُنسِن (چشمههای آب گرم)، مانگا، انیمه، و پاچینکو. این مؤلفهها با وجود تنوع، همگی حاوی جوهرهای از "ژاپنیبودن" هستند و نقش کلیدی در پیوند دادن افراد به یک اجتماع تخیلی و احساس تعلق ملی ایفا میکنند.
مانگای ژاپنی
مانگا (کمیک ژاپنی) و انیمه (انیمیشن) از پدیدههای فرهنگی مدرن ژاپن هستند که به عناصر هویتی قدرتمند و یک صنعت جهانی تبدیل شدهاند. آنها علاوه بر سرگرمی، کاربردهای آموزشی و اطلاعرسانی گستردهای دارند و توسط نهادهای دولتی و تجاری نیز مورد استفاده قرار میگیرند. مانگا با ترکیب تأثیرات خارجی و سنتهای ژاپنی، محصولی منحصربهفرد عرضه کرده که همزمان منعکسکننده نزاع هویتی ژاپن در دنیای مدرن و توانایی آن در جذب و بومیسازی فرهنگهای دیگر است.
وضعیت اقتصادی و معیشتی در ژاپن
ژاپن سومین اقتصاد بزرگ جهان است که از دهه ۱۸۶۸ دو دوره توسعه بزرگ را پشت سر گذاشته و به یک اقتصاد فراصنعتی مبتنی بر خدمات و فناوری تبدیل شده است. چالشهای کنونی شامل نرخ فقر نسبی حدود ۱۵.۴٪ (آمار ۲۰۱۸) و پیری جمعیت است، در حالی که نرخ بیکاری پایین (حدود ۲.۹٪ در ۲۰۲۱) و واحد پول ملی (ین) با نوسانات کنترلشده، ثبات نسبی را حفظ کردهاند.
هنجارها و ارزش های اجتماعی ژاپن
جامعه ژاپن بر پایه هماهنگی گروهی، نظم و رعایت سلسلهمراتب (جامعه عمودی) بنا شدهاست. ارزشهایی مانند اولویت ایمنی (آنزِن دای ایچی)، ادب تشریفاتی (مانند تعظیم) و وفاداری به گروه از کودکی آموزش داده میشوند. این هنجارها که ریشه در سنتهای شینتو و بودایی دارند، تعاملات اجتماعی را ساختار میدهند و فردگرایی را در چارچوب تعهدات جمعی مهار میکنند.
طبقات و قشرهای اجتماعی ژاپن
موقعیت جغرافیایی حاشیهای ژاپن به تاریخی از همگنی نسبی نژادی و قومی منجر شده است. تحولات بزرگ دوره میجی و پس از جنگ ساختار طبقاتی سنتی را تضعیف کرده و امروز اکثریت ژاپنیها خود را جزو طبقه متوسط میدانند.
سیاست و حکومت ژاپن
برخلاف تصور عمومی از ثبات و یکپارچگی بینظیر سیاسی در ژاپن، این کشور در قرن بیستم فرازونشیبهای شدیدی را تجربه کرد، از ظهور به عنوان یک قدرت نظامی و شکست در جنگ جهانی دوم تا اشغال و سپس خیزش خیرهکننده اقتصادی و فناوری تحت یک قانون اساسی صلحطلبانه جدید. مطالعه سیاست ژاپن نه به خاطر یکنواختی، بلکه دقیقاً به دلیل همین تحولات عمیق و موفقیتآمیز در بازسازی ساختار سیاسی و اجتماعی آن پس از جنگ و تبدیل شدن به یک دموکراسی مشروطه پارلمانی پایدار و سومین اقتصاد بزرگ جهان حائز اهمیت است.
نظام فرهنگی ژاپن
مفهوم فرهنگ (بونکا) در ژاپن، که در دوره میجی از غرب وارد شد، عمدتاً بر جنبههای معنوی مانند علم، هنر و اخلاق متمرکز است و فرهنگ عامه را کمتر دربرمیگیرد. با وجود موقعیت جزیرهای و همگنی قومی شدید که به شکلگیری فرهنگی یکپارچه در سراسر کشور انجامیده، تفاوتهای منطقهای محدودی—به ویژه بین ژاپنشرقی محافظهکار (با محوریت توکیو) و ژاپن غربی اصلاحطلب (با محوریت اوساکا و کیوتو)—به دلیل عوامل جغرافیایی، تاریخی و میزان تأثیرپذیری از قاره آسیا وجود دارد.
ادیان در ژاپن
مفهوم "دین" در ژاپنبا واژه «شوکیو» (宗教) که تنها حدود ۱۵۰ سال پیش به عنوان معادل "Religion" اروپایی ساخته شد، بیان میشود و بار معنایی آن با درک رایج از دین در فرهنگهای یکتاپرست متفاوت است. این واژه از دو جزء تشکیل شده: «شو» (宗) که در سنت بودایی به "حقیقت غایی" یا بنیان متافیزیکی جهان اشاره دارد و نه لزوماً به یک خدای شخصی، و «کیو» (教) به معنای "تعلیم". بنابراین "شوکیو" در اصل به معنای "تعالیم مربوط به حقیقت غایی" است و این تفاوت مفهومی عمیق، درک ماهیت باورهای مذهبی در ژاپن را برای خارجیها پیچیده میسازد.
اسلام و مسلمانان ژاپن
پس از پیروزی ژاپن بر روسیه در ۱۹۰۵، این کشور به ناگاه مورد توجه ممالک اسلامی قرار گرفت و شایعاتی مانند اسلام آوردن امپراتور ژاپن در ایران پیچید. در واقعیت، نخستین برخوردهای جدی ژاپنیها با اسلام از طریق تماس با مسلمانان در چین و سپس از طریق مبادلات سیاسی با عثمانی و دیگر کشورها در اواخر قرن نوزدهم آغاز شد. افراد ژاپنی مانند شوتارو نودا (اولین مسلمان ژاپنی) و توراجیرو یامادا به اسلام گرویدند و ترجمه قرآن به ژاپنی آغاز گردید. پس از انقلاب بلشویکی، مسلمانان تاتار روسیه به ژاپن پناه بردند و شخصیتهایی مانند عبدالرشید ابراهیم با ایده «اتحاد آسیایی» و با انگیزههای همزمان تبلیغاتی و سیاسی (مقابله با استعمار غرب و کمونیسم) به ترویج اسلام در ژاپن پرداختند و در ساخت نخستین مساجد (کوبه، ناگویا، توکیو) نقش کلیدی ایفا کردند.
فرهنگ عمومی ژاپن
فرهنگ عامه یا فولکلور مجموعهای از آداب، باورها، قصهها، هنجارها و سنتهای ریشهدار یک جامعه است که به عنوان منبعی دستاول و ارزشمند برای مطالعه مردمشناسی عمل میکند. از طریق بررسی آن، میتوان به شناخت عمیقی از اعتقادات، آرزوها، روابط اجتماعی، جغرافیا و تاریخ آن مردم دست یافت.
زبان و ادبیات ژاپن
زبان ژاپنی یک زبان منحصربهفرد با حدود ۱۲۸ میلیون گویشور، فاقد رابطه خویشاوندی روشن با زبانهای دیگر است. این زبان ساختاری التصاقی، ترتیب جملهای «فاعل-مفعول-فعل» و نظام پیچیدهای از ادب زبانی دارد. نظام نوشتاری آن ترکیبی از چهار خط است: کانجی (نویسههای واژهنگار چینی)، هیراگانا و کاتاکانا (دو خط هجانگار بومی) و روماجی (حروف لاتین). این ترکیب پیچیده به دلایل زبانشناختی (مانند تشخیص واژههای همآوای فراوان) و فرهنگی (پیوند با میراث ادبی و هویت ملی) حفظ شده و تغییر آن با وجود بحثهای تاریخی، مورد اقبال عمومی نیست.
ادبیات ژاپنی
تاریخ ادبیات مکتوب ژاپن از قرن هشتم میلادی آغاز میشود و به پنج دوره اصلی تقسیم میگردد: دوران کهن (تا قرن نهم)، دوران باستان (قرن نهم تا دوازدهم)، دوران میانه (قرن دوازدهم تا هفدهم)، دوران نزدیک (قرن هفدهم تا نوزدهم) و دوران مدرن و معاصر (از ۱۸۶۸ تاکنون). ادبیات کلاسیک ژاپن در قالبهای منثور مانند تاریخنگاری ادبی، داستان، خاطرهنویسی و زویهیتسو (یادداشتهای پراکنده) و در قالبهای منظوم با وزن مبتنی بر شمارش «هجا» (در مفهوم سنتی، معادل مورا) شکوفا شد. از قرن بیستم، ادبیات مدرن ژاپن با کسب دو جایزه نوبل، آثارش را به جهانیان معرفی کرده است.
هنر ژاپن
واژه ژاپنی «بیجوتسو» (美術) عموماً به معنای هنرهای زیبایی مانند نقاشی، مجسمهسازی و معماری است. تاریخ هنر ژاپن به دورههای تاریخی اصلی کشور تقسیمبندی میشود و یک ویژگی مهم آن «ژاپنیسازی» فرهنگ و هنر وارداتی (به ویژه از چین) است.
نقاشی ژاپن
در دوره هیان پسین (قرن ۱۰ تا ۱۲ میلادی)، نقاشیهای طوماری به نام «ئهماکیمونو» (絵巻物) شکوفا شدند. این دوره بخشی از روند کلی «ژاپنیکردن» هنر و دور شدن از الگوهای چینی بود.
معماری در ژاپن
معماری ژاپن به شدت تحت تأثیر ورود آیین بودایی قرار گرفت. از نمونههای شاخص دوره باستان میتوان به «معبد هوریوجی» (اواخر قرن ۶/اوایل قرن ۷ میلادی) اشاره کرد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
مجسمه سازی در ژاپن
ورود آیین بودایی به ژاپن نقطه عطفی در پیکرتراشی بود. نخستین تندیسهای بودایی در دوره آسوکا (از ۵۳۸ میلادی) ساخته شدند. یکی از شاهکارهای دوره نارا(۷۱۰-۷۹۴ میلادی)، تندیس بودای بزرگ در معبد تودایجی است.
نظام آموزش، تحقیقات و فناوری ژاپن
تاریخ آموزش در ژاپن از دوران باستان (قرن ۸ میلادی) با تأسیس نهادهای آموزشی دولتی بر پایه مدل چینی آغاز شد، اما ابتدا محدود به طبقه اشراف بود. در دورههای بعد، آموزش به تدریج با ظهور مراکزی مانند مکتبخانههای «تراکویا» در دوره ادو به عموم مردم گسترش یافت و نرخ باسوادی را بهطور چشمگیری افزایش داد. اصلاحات اساسی در دوره میجی (از ۱۸۶۸) نظام آموزشی مدرن مبتنی بر الگوهای غربی را ایجاد کرد. پس از جنگ جهانی دوم، اشغال متفقین با ممنوعیت آموزش ملیگرایانه و تصویب قوانین جدید، تحول بنیادینی به سمت یک نظام آموزشی دموکراتیک، غیرمتمرکز و فراگیر با تحصیل اجباری ۹ساله ایجاد نمود که پایهگذار موفقیتهای بعدی ژاپن در عرصه جهانی شد.
رسانهها و وسائل ارتباط جمعی ژاپن
در فصل حاضر، جایگاه رسانههای جمعی در ژاپن با تمرکز بر تضمین قانونی آزادی بیان (اصل ۲۱ قانون اساسی) و وجود قانون دسترسی آزاد به اطلاعات بررسی میشود. با این حال، شاخص آزادی رسانهای ژاپن بهدلیل وقایعی مانند فاجعه فوکوشیما و تصویب قانون حفظ اسرار، رتبه قابل توجهی ندارد. این کشور دارای صنعت رسانهای گستردهای با هزاران شرکت فعال در حوزههای مختلف چاپی، الکترونیک و دیجیتال است.
روابط ژاپن با جمهوری اسلامی ایران
پیشینه روابط ایران و ژاپن، با وجود فاصله جغرافیایی و فرهنگی دور، ریشهای عمیقاً تجاری دارد. این رابطه از دوران باستان با ورود کالاهای ایرانی (مانند شیشههای ساسانی) به ژاپن از طریق جاده ابریشم آغاز شد. در سدههای میانی، راهبان بودایی ژاپنی در چین با بازرگانان ایرانی دیدار کردند. نقطه عطف در دوران مدرن نخستین (قرن ۱۷-۱۸) رخ داد، زمانی که تاجران فارسیزبان موسوم به «مورها» تجارت مستقیم با بندر ناگاساکی را آغاز کردند و کالاهای ایرانی مانند ابریشم، فرش و اسب به ژاپن راه یافت و تصویر ایران در آنجا شکل گرفت. روابط رسمی سیاسی در دوره پهلوی اول (۱۹۲۹) برقرار شد و با انعقاد قراردادهای تجاری و دریانوردی تقویت گردید، اما وقوع جنگ جهانی دوم باعث وقفه در این روابط شد.
نیز نگاه کنید به
چین در یک نگاه؛ روسیه در یک نگاه؛ کانادا در یک نگاه؛ کوبا در یک نگاه؛ تونس در یک نگاه؛ مصر در یک نگاه؛ سنگال در یک نگاه؛ تایلند در یک نگاه؛ آرژانتین در یک نگاه؛ فرانسه در یک نگاه؛ اسپانیا در یک نگاه؛ مالی در یک نگاه؛ ساحل عاج در یک نگاه؛ سودان در یک نگاه؛ اردن در یک نگاه؛ قطر در یک نگاه؛ سیرالئون در یک نگاه؛ اتیوپی در یک نگاه؛ سوریه در یک نگاه؛ اوکراین در یک نگاه؛ بنگلادش در یک نگاه؛ سریلانکا در یک نگاه
منبع اصلی
پالیزدار، فرهاد، ذاکری، قدرت اله(1402). جامعه و فرهنگ ژاپن. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
نویسندگان مقاله
فرهاد پالیزدار و قدراله ذاکری